Προϊστορικό παχύδερμο επιστρέφει στα Γρεβενά

Το πιστό ομοίωμα ενός αρσενικού, μεσήλικου μαστόδοντα που πέθανε στα Γρεβενά πριν από τρία εκατομμύρια χρόνια εκτίθεται στην πόλη μαζί με τους χαυλιόδοντές του, τους μεγαλύτερους που βρέθηκαν ποτέ.

«Οι χαυλιόδοντες, μήκους πέντε μέτρων, αποτελούν χωρίς αμφιβολία τους μεγαλύτερους που έχουν βρεθεί στον κόσμο» σχολίασε η Ευαγγελία Τσουκαλά, καθηγήτρια του ΑΠΘ και επικεφαλής των ανασκαφών που συνεχίζονται εδώ και 17 χρόνια.

Η Δρ Τσουκαλά θα μιλήσει την Κυριακή σε ημερίδα που οργανώνει η Νομαρχία των Γρεβενών υπό την αιγίδα του τομέα Γεωλογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με θέμα Προϊστορικοί γίγαντες στα Γρεβενά.

Oι μαστόδοντες ήταν προβοσκιδωτά ζώα που εμφανίστηκαν πριν από περίπου τέσσερα εκατ. χρόνια και εξαφανίστηκαν από την Ευρώπη πριν από τρία εκατ. χρόνια, ενώ στην Αμερική επιζούσαν μέχρι σχετικά πρόσφατα, πριν από 10.000 χρόνια.

Τα γιγάντια ζώα έμοιαζαν αρκετά με τα τριχωτά μαμούθ και λιγότερο με τους ελέφαντες, ωστόσο δεν ανήκουν στην ίδια οικογένεια, τους ελεφαντίδες.

Το πρώτο ζευγάρι χαυλιοδόντων στην περιοχή των Γρεβενών, μήκους 4,39 μέτρων, ανακαλύφθηκε το 1997 και μπήκε στο Βιβλίο Ρεκόρ Guinness. Πέρυσι, ήρθαν στο φως δύο ακόμα μακρύτεροι χαυλιόδοντες (ένθετη), καθώς και η κάτω γνάθος και άλλα οστά του ίδιου ζώου.

Τα οστά ανήκαν σε έναν γίγαντα του είδους Mammut borsoni με ύψος 3,5 μέτρα στον ώμο και βάρος γύρω στους έξι τόνους. «Πρόκειται για ένα αρσενικό ζώο, η βιολογική ηλικία του οποίου, όπως προκύπτει από τα δόντια της γνάθου, υπολογίζεται μεταξύ 25 και 30 χρόνων. Η γεωλογική ηλικία του υπολογίζεται στα 2,5-3 εκατ. χρόνια» αναφέρει η Δρ Τσουκαλά.

Αλλα ζώα της εποχής εκείνης που συνόδευαν το γίγαντα ήταν ρινόκεροι, τάπιροι (συγγενείς των ρινόκερων με κολοβή προβοσκίδα), μαχαιρόδοντα αιλουροειδή, αρκούδες, ιππάρια (μικρόσωμα άλογα με τρία δάκτυλα στα πόδια τους), γαζέλες, ελάφια, αγριόχοιροι και ένας άλλος μαστόδοντας του γένους Anancus).

Τα ευρήματα φιλοξενούνται τα τελευταία χρόνια στους χώρους του πρώην κοινοτικού καταστήματος της Μηλιάς Γρεβενών.

Κατά τη διάρκεια της ημερίδας θα παρουσιαστεί ένα πιστό ομοίωμα του αρσενικού με τους μεγαλύτερους χαυλιόδοντες στον κόσμο. Κατασκευάστηκε σε κλίμακα 1 προς 10 από πολυεστερική ρητίνη με επικεφαλής τον Ολλανδό ειδικό Ρεμί Μπάκερ.

Απώτερος στόχος η κατασκευή ομοιώματος σε φυσικό μέγεθος.

Στην ημερίδα της Κυριακής (18.00, στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων της Νομαρχίας Γρεβενών) θα μιλήσουν οι Ντικ Μολ και Βίλρι Βαν Λόκχεμ, επιστημονικοί συνεργάτες του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Ρότερνταμ, η επικεφαλής της ανασκαφής, Ευαγγελία Τσουκαλά, και η Μαρία Κατσικιώρη, εκπρόσωπος του Ελληνικού Κέντρου Βιοτόπων - Υγροτόπων.

(πηγή: www.in.gr, 22/1/2008)

Γρεβενά: Ανάβαση στην Πίνδο

Απολαύστε τα πανέμορφα τοπία της Πίνδου κάνοντας εξορμήσεις στην περιοχή του Νομού Γρεβενών και στη Βάλια Κάλντα.

Φτάνοντας στην πρωτεύουσα του νομού -είναι χτισμένη σε υψόμετρο 530 μ. στις όχθες παραπόταμου του Αλιάκμονα και μπορεί να γίνει η βάση για τις εξορμήσεις σας- πρέπει να δείτε τη Μητρόπολη, τη Βιβλιοθήκη και το Θέατρο.

Οδοιπορικό
Ξεκινήστε την περιήγησή σας στα βουνά της Πίνδου από το πανέμορφο χωριό Σαμαρίνα, που βρίσκεται σε υψόμετρο 1.450 μ., στην πλαγιά του Σμόλικα. Η πυκνή, άγρια βλάστηση που περιβάλλει το χωριό και τα τρεχούμενα νερά θα σας ηρεμήσουν, ενώ αξίζει να επισκεφθείτε την εκκλησία της Παναγίας με το ξυλόγλυπτο τέμπλο στην πλατεία του χωριού. Λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Σαμαρίνα θα συναντήσετε το εγκαταλειμμένο μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής. Ακολουθήστε το μονοπάτι που ξεκινάει από το πάνω μέρος του χωριού και περνώντας μέσα από ένα δάσος με ρόμπολα θα βρεθείτε στο διάσελο ανάμεσα στις δύο κορυφές που δεσπόζουν πάνω από το χωριό, το Μπογδάνι και τον Καπετάν Τσεκούρα. Αν έχετε σκοπό να κατακτήσετε τη βουνοκορφή του Σμόλικα, θ? ακολουθήσετε τη μακριά ράχη που στεφανώνει την απόκρημνη Βάλια Κίρνα (κοιλάδα των δαιμόνων) και μετά από πεζοπορία 3 ωρών θα βρεθείτε στην κορυφή Μόσια, λίγα μέτρα από την ψηλότερη κορυφή του Σμόλικα, όπου η θέα θα σας καθηλώσει: η κοιλάδα του Αώου με τις πυκνοδασωμένες ράχες του Λύγκου και της Βασιλίτσας να χάνονται στα βάθη της, ο αχανής Γράμμος, ο επιβλητικός Όλυμπος και οι αλπικές λίμνες, με πιο γνωστή τη Δρακόλιμνη, σκορπίζονται στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Εντυπωσιακό θέαμα!
Στο δρόμο προς το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας θα συναντήσετε το χωριό Σμίξη, ένα μικρό γραφικό βλαχοχώρι.
Σειρά έχει η τρίτη βουνοκορφή της γρεβενιώτικης Πίνδου, η Βάλια Κάλντα. Θα την προσεγγίσετε ξεκινώντας από το Ταμπούρι. Θα περάσετε από το χωριό Τρίκωμο και θα σταματήσετε στο παλιό κεφαλοχώρι Ζιάκα για να κατηφορίσετε προς το μοναστήρι του Αγίου Νικολάου. Θα περάσετε από το χωριό ?βδελλα και ακολουθώντας τον κύριο δρόμο θα βρεθείτε στο χωριό Περιβόλι. Από εκεί δασικός δρόμος σάς οδηγεί στις επικράτειες του Λύγκου, που με τις τέσσερις κορυφές του περιβάλλει την κοιλάδα Βάλια Κάλντα, η οποία έχει χαρακτηριστεί ως εθνικός δρυμός.

Εκδρομές
Στα βορειοδυτικά του νομού, σκαρφαλωμένα στις ράχες του Βοΐου βρίσκονται τα γραφικά Μαστοροχώρια και ο ?γιος Γεώργιος που τα ενώνει με τα Γρεβενά. Για να ανεβείτε εκεί θα ακολουθήσετε την πιο μεγάλη από τις παραφυάδες του Βοΐου, που φτάνει μέχρι την πόλη. Θα συναντήσετε το Οροπέδιο και λίγο πιο μετά το Λειψί και τις Εκκλησιές, χαρακτηριστικούς οικισμούς της περιοχής με πέτρινα σπίτια. Κάντε μια στάση στις Κυδωνιές με την επιβλητική εκκλησία, περάστε από τον ?γιο Κοσμά και κατευθυνθείτε προς το Κυπαρίσσι και την Καλλονή. Θα περάσετε ακόμη από το πετρόκτιστο γεφύρι της Μαέρης και θα καταλήξετε στην πέτρινη πολιτεία του Πενταλόφου. Αξίζει να επισκεφθείτε την Αμυγδαλιά, με θέα στην Πίνδο και την κοιλάδα του Αλιάκμονα, τα Αηδόνια, το Τσοτύλι και τη Μηλιά, γραφικά χωριά. Μην παραλείψετε να δείτε και τα γεφύρια της περιοχής, όπως το πεντάτοξο του Σπανού, το γεφύρι του Αζίζ Αγά και το γεφύρι της Πορτίτσας (από τα ομορφότερα), ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα μοναστήρια της Σπηλιώτισσας και της Ζάβορδας.

Σπορ
Οι λάτρεις του σκι σπεύστε στο χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας (63,5 χλμ. από την πόλη των Γρεβενών). Διαθέτει δύο συρόμενους και δύο εναέριους αναβατήρες και καταπληκτική θέα. Κοντά στον τουριστικό ξενώνα του χιονοδρομικού κέντρου θα βρείτε το καταφύγιο του Χιονοδρομικού Ορειβατικού Συλλόγου, που αποτελεί ιδανικό ορμητήριο για μια ξέγνοιαστη πορεία προς τη Σαμαρίνα, μέσα από χιονισμένους δασικούς δρόμους. Μπορείτε επίσης να κάνετε κανιόνινγκ ή ράφτινγκ στον Αώο ή στον Βενέτικο.

Πληροφορίες
Μετάβαση: Απόσταση: 417 χλμ. από Αθήνα και 193 χλμ. από Θεσσαλονίκη. Εάν δεν έχετε σκοπό να κινηθείτε με το δικό σας μεταφορικό μέσο, μπορείτε να φτάσετε στο Νομό Γρεβενών: α) αεροπορικώς μέσω Κοζάνης ή Καστοριάς (τηλ.: 210-9666666) ή β) με λεωφορείο του ΚΤΕΛ. Τηλέφωνο ΚΤΕΛ Γρεβενών: 24620-22242, Αθήνας: 210-5126833, Θεσσαλονίκης: 2310-595418.
Διαμονή: Στα Γρεβενά θα μείνετε στα ξενοδοχεία Αχίλλειον (τηλ.: 85600) και Μηλιώνης (τηλ.: 23223). Στη Σαμαρίνα στο ξενοδοχείο Σαμαρίνα (τηλ.: 95216). Στη Σμίξη στο Casa la Mundi (τηλ.: 25555) και Βάλια Νόστρα (τηλ.: 80151). Στο Κοσμάτι στον ξενώνα Παπαζήση (τηλ.: 22363).
Χρήσιμα: Αυτόματο: 24620, Αστυνομία: 87894, Γραφείο Τουρισμού: 28935, Δημαρχείο: 22402, Γραφείο Οικοτουρισμού - περιπέτειας: 85032, 80293.

Φαγητό - Διασκέδαση - Αγορές
Τοπικές νοστιμιές της περιοχής είναι τα τυροκομικά προϊόντα, το ψωμί στα κάρβουνα και τα ψητά κρέατα, με σπεσιαλιτέ τα μούρα (εντόσθια γεμιστά με τυρί). Στα χωριά θα βρείτε λίγα ταβερνάκια με καλό φαγητό. Στα Γρεβενά καθίστε στην ταβέρνα Αυλαίς για ψητά αλλά και νοστιμότατα μαγειρευτά. Μια άλλη καλή ταβέρνα θα βρείτε στο Περιβόλι: Αετοφωλιά της Πίνδου. Επίσης πολύ καλή ελληνική κουζίνα θα γευθείτε στα εστιατόρια των ξενώνων: Casa la Mundi και Βάλια Νόστρα στη Σμίξη.
Το κέφι ανάβει με τα Λογκατσάρια! Είναι μια παραδοσιακή αποκριάτικη γιορτή που θα σας διασκεδάσει. Στα Γρεβενά θα βρείτε καφετέριες, μπαράκια και χώρους με ζωντανή μουσική.
Φεύγοντας αξίζει να ψωνίσετε χειροποίητα υφαντά, γαλακτοκομικά προϊόντα και σπιτικό τραχανά.

(πηγή: www.7merestv.gr)

Πόλη του Μανιταριού τα Γρεβενά

Ταυτότητα και έμβλημα αποκτούν τα Γρεβενά με τα προϊόντα της γης που απλόχερα χαρίζει η φύση στα δάση του εθνικού δρυμού της Πίνδου, τη Βάλια Κάλντα. Ανακηρύχθηκαν επισήμως σε «Πόλη του Μανιταριού» με ομόφωνη απόφαση που ελήφθη χθες το βράδυ απο το δημοτικό συμβούλιο. Η ιδέα δεν ξεφύτρωσε σαν.... μανιτάρι. Υπήρχε γόνιμο έδαφος που καλλιεργούν εδώ και χρόνια φανατικοί μανιταροσυλλέκτες διαδίδοντας τις γνώσεις αλλά και τα οφέλη της συναρπαστικής αυτής διαδικασίας αναψυχής και... άθλησης που παρέχει η συλλογή άγριων αυτοφυών μανιταριών στα δάση της ελληνικής γης.

Ο Δήμος Γρεβενών, αξιοποιώντας την παράδοση ετών, την εμπειρία γύρω απο τη μανιταρογνωσία, υιοθέτησε την πρόταση του αναγνωρισμένου εντός και εκτός Ελλάδος συλλόγου «Μανιταρόφιλων Δυτικής Μακεδονίας» να «θέσει τα μανιτάρια στο επίκεντρο ανάπτυξης της περιοχής, πολιτιστικής, εκπαιδευτικής, οικονομικής και κοινωνικής», ανέφερε στην «Κ» ο δήμαρχος κ. Γιώργος Νούτσος.

Ηδη τα Γρεβενά εδώ και μια δεκαετία προσελκύουν περίπου 10.000 επισκέπτες λάτρεις του είδους στην ετήσια πανελλήνια γιορτή μανιταριού (τέλη Αυγούστου). Παράλληλα στην περιοχή ανθούν επιχειρήσεις που συλλέγουν, τυποποιούν και εμπορεύονται μανιταροπροϊόντα, ενώ όλα σχεδόν τα κέντρα εστίασης της Δυτικής Μακεδονίας συμπεριλαμβανουν στον κατάλογό τους εδέσματα με άγρια αυτοφυή μανιτάρια, με αποκλειστική μαλιστα μανιταροταβέρνα στα Γρεβενά.

Περισσότερα απο 1.000 μανιτάρια φυτρώνουν στον εθνικό δρυμό της Πίνδου και σε τεράστιες ποσότητες στα δρυοδάση του Βοΐου - στα όρια των νομών Γρεβενών και Κοζάνης όπου υπάρχουν εκ παραδόσεως οι πιο φανατικοί μανιταροσυλλέκτες. «Μετά 15 χρόνια δράσης καταφέραμε να κάνουμε το μανιτάρι αναγνωρίσιμο είδος της περιοχής μας -χαρακτηριστικό του τόπου μας. Και αυτό το συγκριτικό πλεονέκτημα θέλουμε να εκμεταλλευτούμε, να το αναδείξουμε και να το ενισχύσουμε με σεβασμό στο περιβάλλον, στην τοπική ιστορία και τη λαογραφία», επισήμανε ο κ. Γιώργος Κωνσταντινίδης, ψυχή του συλλόγου μανιταρόφιλων, συγγραφέας τριών βιβλίων και εκπαιδευτής μανιταρογνωσίας και μανιταρογευσιγνωσίας σε όλη τη χώρα..

Την εκμετάλλευση αυτού του προϊόντος θα ενισχύσει ο Δήμος Γρεβενών με ενα πλέγμα δραστηριοτήτων που θα υλοποιήσει άμεσα, Στο πλαίσιο ανακήρυξης των Γρεβενών ως «Πόλης του Μανιταριού», εξηγεί ο κ. Νούτσος, θα ιδρύσει το σπίτι-μουσείο μανιταριού, με εργαστήρι τυποποίησης-ταυτοποίησης του προϊόντος και παράλληλες δραστηριότητες (σεμινάρια μυκητογνωσίας, εκθέσεις κ.ά.). Οι δράσεις του θα περιλαμβάνουν επίσης συστηματική εκπαίδευση όσων ασχολούνται με τα μανιτάρια (εστιάτορες, ορειβάτες, φυσιολάτρες κ.ά.), διοργάνωση φεστιβάλ γευσιγνωσίας μανιταρογνωσίας, έκδοση έντυπου υλικού κ.ά. Το μανιτάρι θα είναι στο εξής έμβλημα-σύμβολο της πόλης που θα διακοσμεί πάρκα, πλατείες και κόμβους, ενώ θα αποτελέσει το θέμα αδελφοποίησης με πόλεις που φέρουν μακροχρόνια παράδοση στη γνώση και τη συλλογή μανιταριών.

(πηγή: www.kathimerini.gr, 27/11/2007)

Στα ποτάμια της Ελλάδας

Ποτάμια ώρα για δράση

Στην Ευρυτανία, ο Αχελώος, ένα από τα πιο όμορφα ποτάμια της Ελλάδας, περνά από φαράγγια, ανοιχτά λιβάδια και παλιές γέφυρες διασχίζοντας ένα πολύ μεγάλο τμήμα της Δυτικής Ελλάδας. Είναι ποτάμι κατάλληλο για όλη την οικογένεια. Προς τα τέλη Μαΐου, μάλιστα, οργανώνονται καταβάσεις του ποταμού για παιδιά που συνδυάζουν και μπάνιο στα κρυστάλλινα νερά του.

Ποταμός για έμπειρους ράφτερ ο Τρικεριώτης, διασχίζει ένα από τα πιο όμορφα φαράγγια της ελληνικής υπαίθρου, με γυμνούς σαθρούς βράχους στην αρχή και πυκνή βλάστηση προς το τέλος της διαδρομής.

Ο Βενέτικος, που κυλά μέσα από καταπράσινα τοπία στην περιοχή των Γρεβενών, χωρίζεται σε δύο κομμάτια. Ο Βενέτικος Α΄, μήκους 6-7 χλμ. (μιάμιση έως δυόμισι ώρες ανάλογα με την ποσότητα των νερών), έχει περάσματα 3ου βαθμού και διασχίζει ένα ανοιχτό πεδίο με δάση και χωράφια, ενώ στη διαδρομή συναντάς τέσσερα πέτρινα γεφύρια του 16ου και του 17ου αιώνα. Εξίσου όμορφο είναι το τοπίο στο Βενέτικο Β΄ με το πέτρινο γεφύρι του Αζίζ Αγά, ένα από τα μεγαλύτερα μονότοξα πέτρινα γεφύρια.

Στη Ναυπακτία, εύκολος και ιδιαίτερα δημοφιλής στους αρχάριους είναι ο Εύηνος. Το πλωτό του κομμάτι, με μήκος περίπου 10 χλμ., περνά στην αρχή από ένα ψηλό πράσινο φαράγγι για να καταλήξει σε ανοιχτές αγροτικές εκτάσεις.

Στην Πελοπόννησο, τώρα, και στην ορεινή Αρκαδία ο Λούσιος περνώντας κοντά απ' την Καρύταινα χωρίζεται σε δυο κομμάτια: το πάνω που μπορούν να το κατέβουν και αρχάριοι και το κάτω που ενδείκνυται μόνο για έμπειρους ράφτερ. Η κατάβαση του πρώτου κομματιού ξεκινά από τη συμβολή του Λούσιου με τον Αλφειό, μέσα από ένα καταπράσινο στενό φαράγγι με πυκνή βλάστηση και ογκώδεις βράχους στην κοίτη του ποταμού.

Ο Βοϊδομάτης στην Ήπειρο είναι ό,τι πρέπει για αρχάριους ράφτερ, χάρη στις μικρές ποσότητες νερού. Σύμφωνα με τους ντόπιους, τα νερά του είναι τόσο καθαρά όπως το μάτι του βοδιού - εξ ου και το όνομα. Η κατάβαση, που εξελίσσεται μέσα σ' ένα πανέμορφο φαράγγι με ψηλά δέντρα, ξεκινά από την πέτρινη γέφυρα της Αρίστης και καταλήγει στο πέτρινο τοξωτό γεφύρι της Κλειδωνιάς. Ο Καλαρίτικος, παραπόταμος του 'Αραχθου, ακολουθεί ένα στενό βραχώδες φαράγγι κάνοντας την κατάβασή του συναρπαστική για τους έμπειρους ράφτερ. Ο ίδιος ο 'Αραχθος, τέλος, κυλά μέσα σ' ένα πολύ όμορφο καταπράσινο τοπίο και είναι πλωτός σε τρία διαφορετικά τμήματά του.

Τι πρέπει να ξέρω: Η κατάβαση ποταμού, το γνωστό μας rafting, γίνεται με φουσκωτές βάρκες και πλήρωμα που αποτελείται από 6 έως 8 κωπηλάτες και έναν επαγγελματία οδηγό. Το ποτάμι έχει πολλή ομορφιά αλλά και άλλη τόση δύναμη γι' αυτό και από τους ειδικούς ακολουθούνται συγκεκριμένοι τρόποι κατάβασης μέσω παραγγελμάτων, ώστε να κινείται με ασφάλεια η βάρκα. Για τα ποτάμια υπάρχουν βαθμοί δυσκολίας. Αυτό σημαίνει ότι μπορείτε να συμμετέχετε μόνο στις καταβάσεις ποταμών που θα σας υποδείξουν οι ειδικοί. Θα πρέπει να έχετε μαζί σας μαγιό, ένα δεύτερο ζευγάρι παπούτσια, ένα μπλουζάκι και πετσέτα. Εκεί θα σας δώσουν ολόσωμη στολή και καλτσάκια από νεοπρέν, σωσίβιο, αντιανεμικό, κράνος και κουπί.

(πηγή: www.athinoramatravel.gr)

Μαστοροχώρια Γρεβενών

"Βρέχουν, χιονίζουν τα βουνά κι οι κάμποι χαλαζώνουν, λάλα αηδόνι μ' λάλα, δε λαλείς πουλί"
Από το έθιμο των Φώτων στο χωριό Μέγαρο

Νομός
Ο νομός Γρεβενών έχει έκταση 2.290 τ. χλμ. και 36.717 κατοίκους. Στο κέντρο η πόλη των Γρεβενών και ολόγυρα σειρά οικισμών ενώ ο υπόλοιπος χώρος του νομού ανήκει σε 87 οικισμούς που συγκροτούν πέντε ενότητες. Στα ανατολικά ως τον Αλιάκμονα απλώνεται μια μεγάλη ράχη προέκταση του Βόϊου όπου θα βρείτε τα χωριά Δασύλλιο, Τρίκορφο, Καλλονή, Κυπαρίσσι, Κυδωνιές, Άγιο Κοσμά κ.ά. Από τον 18ο αιώνα όλα αυτά τα χωριά στράφηκαν στα οικοδομικά επαγγέλματα και γι’ αυτό το λόγο τα χωριά είναι γνωστά ως «μαστοροχώρια». Σήμερα όλα αυτά τα χωριά της παλιάς επικράτειας των μαστόρων του Βόϊου διασώζουν σπίτια, εκκλησίες και άλλα κτίσματα με εξαιρετικές τοιχοδομίες καλοδουλεμένης πέτρας, όπου σώζονται οι εγχάρακτες χρονολογήσεις του περασμένου αιώνα.

Γεύσεις Αγορές
Αρνί, κατσίκι, μοσχάρι και γουρούνι για να ευχαριστηθεί η ψυχή σας κρέας, καθώς και λουκάνικα. Τα πρόβεια κεμπάπ του νομού φημίζονται, όπως και όλα τα κρέατα, είτε ψητά είτε βραστά. Γιατί το χειμώνα η γίδα βραστή, ο πατσάς και η μοσχαροκεφαλή μαζί φασολάδα θα σας κρατήσουν ζεστούς. Εξαίρετος είναι και ο τραχανάς της περιοχής. Μη φύγετε χωρίς τυροκομικό προϊόντα από τα τοπικά τυροκομεία και ντόπιο κρέας από τους βοσκούς. Στον Άγιο Γεώργιο λειτουργεί συνεταιρισμός γυναικών από το 1992. Οι γυναίκες παρασκευάζουν χυλοπίτες, τραχανάδες και πέτουρα. Χρησιμοποιούν ντόπιες πρώτες ύλες και ακολουθούν παραδοσιακές τοπικές συνταγές. Αν είστε στον Αγιο Γεώργιο, μπορείτε να προμηθευθείτε τα προϊόντα από το συνεταιρισμό, από τα παντοπωλεία του κ. Ν. Τζίκα, 24620-41237 και της κ. Θ. Καραμεσίνης 24620-41206. Επίσης από το χωριό αγοράστε βιντεοκασέτες με την αναπαράσταση του παραδοσιακού γάμου. Στη Ροδιά αγοράστε τυρί φέτα, πρόβειο και χοιρινό κρέας καθώς και το φημισμένο αλεύρι της Ροδιάς οπό τον κυλινδρόμυλο του Θ. Πρέβεζα. Επίσης προμηθευτείτε φασόλια, γλυκά κουταλιού σε βάζο (βύσσινο, κεράσι, δαμάσκηνο, πορτοκάλι και σύκο) και είδη λαϊκής τέχνης όπως φλοκάτες, υφαντά, κιλίμια, βελέντζες.

Απόσταση
Γρεβενά, απόσταση από Αθήνα, 419 χλμ.
Γρεβενά, απόσταση από Θεσσαλονίκη 189 χλμ.
Γρεβενά, απόσταση από Τρίκαλα 89 χλμ.
Γρεβενά, απόσταση από Ιωάννινα 175 χλμ.
Άγιος Γεώργιος, απόσταση από Γρεβενά, 25 χλμ.
Καλλονή, απόσταση από Γρεβενά, 29 χλμ.
Μηλιά, απόσταση από Γρεβενά, 16 χλμ.
Ελεύθερο, απόσταση από Γρεβενά, 15 χλμ.

Υψόμετρο
Γρεβενά, 534 μ.
Άγιος Γεώργιος, 800 μ.
Κιβωτός, 680 μ.
Μέγαρο, 950 μ.
Καλλονή, 980 μ.
Τρίκορφο, 980 μ.
Κιβωτός, 680 μ.
Κοκκινιά, 690 μ.
Ταξιάρχης, 640 μ.
Μηλιά, 650 μ.
Ελεύθερο, 670 μ.
Αμυγδαλιές, 850 μ.
Ροδιά, 800 μ.

Η Περιοχή
Άγιος Κοσμάς Αιτωλός
Οι δρόμοι του χωριού είναι πλακόστρωτοι, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του οικισμού είναι πνιγμένο στο πράσινο. Τα σπίτια είναι όλα πέτρινα πολλές φορές διώροφα και τριώροφα, χτισμένα παραδοσιακά από ντόπιους τεχνίτες. Από το χωριό κατάγεται ο Γεώργιος Λάζος, γνωστός στους περισσότερους ως Κάλφας Βράγγας, σπουδαίος λαϊκός αρχιτέκτονας και γλύπτης που συνέδεσε το όνομά του με τα περισσότερα από τα αριστουργήματα της περιοχής Γρεβενών. Στο χωριό θα θαυμάσετε τα πέτρινα σπίτια και την συνολική του αρχιτεκτονική.
Μέγαρο (Ροντοσίνστο)
Σύμφωνα με κώδικα που βρέθηκε στο μοναστήρι της Ζάβορδας, το 1692 κατοικούσαν εκεί 31 χριστιανικές οικογένειες σε τρεις οικισμούς. Κατά την παράδοση, οι οικισμοί αυτοί καταστράφηκαν από τους Τούρκους το 1765 και οι κάτοικοί τους μεταφέρθηκαν στο σημερινό Μέγαρο. Σήμερα στο χωριό κατοικούν περίπου 650 άτομα που ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Το Μέγαρο είναι ένας από τους μεγαλύτερους και ζωντανότερους οικισμούς του νομού. Έξω από το χωριό πολύ θεαματικό είναι το τοπίο από τις κορυφές Μοναχός δέντρος (1136 μ. ) όπου υπάρχει δρυόδασος και άρκενθος. Ωραία θέα υπάρχει και από τις τοποθεσίες Ορόσημα (1000 μ.) και Πύργος (500 μ.). Τα δάση της περιοχής, Μπακαρέλλα και Τζιόρκας, περιλαμβάνουν είδη δρυός, κρανιές, σφένδαμο, άρκενθο και μαύρη πεύκη. Μεταξύ Μεγάρου και Κάστρου συναντάμε το παλιό πέτρινο μονότοξο Γεφύρι του Κάστρου. Το χωριό διαθέτει πολλές και αξιόλογες εκκλησίες. Αγ. Νικόλαος βρίσκεται 100 μ. από το χωριό, σε θέση όπου επί Τουρκοκρατίας υπήρχε μοναστήρι. Η εκκλησία του Αγ. Πνεύματος (από το 1896) χτίστηκε σύμφωνα με την παράδοση με έξοδα του Καπετάν Κόκκινου Λούκα, ο οποίος κρύφτηκε κάποτε σε ένα εικονοστάσι που υπήρχε εδώ. Τον οικισμό ομορφαίνουν οι παλιές πέτρινες βρύσες του.
Καλλονή (Λούντζι)
Η Καλλονή είναι ένα από τα πιο όμορφα και γραφικά χωριά του νομού με πέτρινα σπίτια και πολύ πράσινο. Οι δρόμοι είναι πλακόστρωτοι και μέσα στο χωριό ξεχωρίζει η εκπληκτικής ομορφιάς πετρόχτιστη βρύση και η πλατεία. Το χωριό καταστράφηκε το 18ο αιώνα από τους Τούρκους, ξαναχτίστηκε όμως και μετοίκησαν εδώ κάτοικοι από διπλανούς οικισμούς. Το χωριό διαθέτει Λαογραφικό Μουσείο που μένει κλειστό το χειμώνα. Αξιόλογη είναι η εκκλησία του Αγ. Νικολάου (1864), με τις εικόνες και τις αγιογραφίες της. Υπάρχουν ακόμα η εκκλησία του Προφήτη Ηλία 1 χλμ. Δ και η εκκλησία της Παναγίας στο ύψωμα Ογλάς, Μέσα στο χωριό υπάρχει άλλος ένας ναός της Παναγίας, αρκετά παλιός, με χαρακτηριστικό του την πηγή "Αγιονέρι" που σύμφωνα με τους κατοίκους το νερό της είναι αγιασμένο και θαυματουργό και πολλοί το πίνουν για ιατρικούς λόγους.
Τρίκορφο (Τριτσκό)
Το Τρίκορφο είναι ένα μικρό χωριό με όμορφα, παλιά, πέτρινα σπίτια και το ιδιαίτερης ομορφιάς σχολείο του 1926. Το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής καλύπτεται από δάσος βελανιδιάς και από το δάσος Κερασά. Η πηγή Τσιράδια με το κρυστάλλινο νερό βρίσκεται κοντά στο χωριό ενώ μέσα στο Τρίκορφο υπάρχει μια παλιά πέτρινη βρύση, ηλικίας 150 χρόνων περίπου, σπάνιας ομορφιάς με εξαιρετικό νερό. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παλιά εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στην οποία διασώζονται αγιογραφίες και μια εικόνα της Παναγίας που από πολλούς θεωρείται θαυματουργή.
Αγ. Γεώργιος (Τσούρχλι)
Το ιστορικό χωριό του Αγίου Γεωργίου, έδρα του Δήμου Ηρακλεωτών κατοικούν περίπου 720 άτομα με κύρια ασχολία τους τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Σύμφωνα με μαρτυρίες η θέση του χωριού δεν άλλαξε και οι κάτοικοι του, πριν δύο αιώνες, ενισχύθηκαν από οικογένειες Ηπειρωτών. Επίσης, μαρτυρείτε πως στο χωριό κατοικούσαν Βαλαάδες, οι οποίοι αποχώρησαν με την ανταλλαγή των πληθυσμών, ενώ την ίδια περίοδο εγκαταστάθηκαν στον Άγιο Γεώργιο πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο. Το χωριό επί Τουρκοκρατίας υπήρξε κεφαλοχώρι. Οφείλει το όνομα του στο νεομάρτυρα Άγιο Γεώργιο, που γεννήθηκε εδώ το 1808 και μαρτύρησε στα Ιωάννινα το 1838. Μέρος των οστών του βρίσκεται στον ομώνυμο ναό. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εκκλησία των Αγ. Αποστόλων (1836), που φέρει τοιχογραφίες του 18ου και 19ου αι. Τα τελευταία χρόνια νομίσματα αλλά και το σπουδαίο Άγαλμα της Ηρακλεώτισσας αποδεικνύουν την ενεργή ανθρώπινη παρουσία κατά τις περιόδους της Μακεδονικής, Ρωμαϊκής και Βυζαντινής περιόδου. Έχει σημαντική αξία να αναφερθεί ότι τα χωριά που απαρτίζουν τον Δήμο Ηρακλεωτών έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην Μάχη του Φαρδύκαμπου, η οποία έκρινε την τύχη όλης της περιοχής ως ελεύθερης Ελλάδας, από τον Ιταλικό και Γερμανικό φασισμό.
Κιβωτός (Κρίφτσι)
Η Κιβωτός είναι ένα μικρό χωριό με 480 γεωργοκτηνοτρόφους που σύμφωνα με την παράδοση είναι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο.
Κοκκινιά (Σούμπινο)
Η Κοκκινιά του μετακινήθηκε στη σημερινή της θέση για να προφυλαχθούν οι κάτοικοι από τους διερχόμενους Τούρκους ενώ η περιοχή ήταν ήταν τσιφλίκι Μπέηδων. Η Νέα Τραπεζούντα, οικισμός της Κοκκινιάς, δημιουργήθηκε από πρόσφυγες που ήρθαν από τη Μικρά Ασία με την ανταλλαγή των πληθυσμών. Σε μικρή απόσταση από το χωριό θα συναντήσετε το μεγαλύτερο τούρκικο πέτρινο γεφύρι της Δυτικής Μακεδονίας, γνωστό ως το γεφύρι του Πασά. Το 1806 ο Πουκεβίλ είδε το γεφύρι και το αναφέρει στην περιήγηση του. Δυστυχώς οι Άγγλοι, στο πέρασμα τους από την περιοχή το ανατίναξαν. Η ιστορία του γεφυριού συνδέεται στα γύρω χωριά με το θρύλο του πρωτομάστορα, όπως ακριβώς με το γεφύρι της Άρτας.
Ταξιάρχης (Κουσκό)
Το χωριό Ταξιάρχης την περίοδο της Τουρκοκρατίας ήταν κεφαλοχώρι (1764), αργότερα όμως το 1824, οι κάτοικοι του αναγκάστηκαν να το πουλήσουν στο Μπέη της περιοχής και αργότερα να το αγοράσουν ξανά, ως το 1912 που η περιοχή απελευθερώθηκε από τον Τουρκικό ζυγό. Ο Αλιάκμονας περνά σε απόσταση 5 χλμ. από το χωριό. Δείτε την εκκλησία του Αγ. Δημητρίου (1610), που διασώζει τοιχογραφίες βυζαντινής τεχνοτροπίας, καθώς και την εκκλησία του Αγ. Αθανασίου (1860) στην πλατεία καθώς και έξω από το χωριό το μοναστήρι των Παμμεγίστων Ταξιαρχών (1768). Ενδιαφέρον παρουσιάζει η επίσκεψη στο Εναέριο πορθμείο, που σώζεται και λειτουργεί στην περιοχή Κρυοπήγαδα του Αλιάκμονα. Το πορθμείο χρησιμοποιούσαν παλιά οι κάτοικοι της γύρω περιοχής για να περάσουν το ποτάμι και να πάνε στα κτήματα τους, στη Σαδοβίτσα και την Παλιοκνίδη.
Μηλιά (Μηλέα)
Η Μηλιά είναι ένα μικρό χωριό γεωργών και κτηνοτρόφων που δημιουργήθηκε το 1963-64, ύστερα από υποχρεωτική μετακίνηση από την εγκαταλειμμένη Παλιά Μηλιά εξαιτίας κατολισθήσεων. Η γειτονική κορυφή Τσούμα, προσφέρει ιδιαίτερη θέα προς όλες τις κατευθύνσεις (Πίνδο, Βούρινο, Χάσια). Στην Παλιά Μηλιά, το νερό στο υπόγειο της εκκλησίας του Αγ. Κωνσταντίνου, που έπεσε λόγω κατολίσθησης, θεωρείται από τους κατοίκους αγιασμένο και θαυματουργό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει εκεί και η εκκλησία του πολιούχου Αγ. Δημητρίου (1900).
Ελεύθερο (Κοντσικιότι)
Στο Ελεύθερο θα δείτε την εκκλησία των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, 3 χλμ. και η εκκλησία του Αγ. Αθανασίου (1834) στον τύπο της βασιλικής.
Αμυγδαλιές (Πικριβινίτσα)
Οι Αμυγδαλιές δημιουργήθηκαν από τη συνένωση μικρότερων οικισμών της γύρω περιοχής με σκοπό να αποφευχθούν οι επιθέσεις των Τουρκαλβανών. Επί Τουρκοκρατίας οι Αμυγδαλιές υπήρξαν τσιφλίκι του Αλή Πασά. Πρόκειται για ένα πολύ όμορφο χωριό, χτισμένο δίπλα στο δάσος Παλιουγλά με βελανιδιές. Από την κορυφή του φαίνονται ακόμα το Σινιάτσικο, ο Όλυμπος, ο Βούρινος, η οροσειρά της Πίνδου, τα Χάσια, το Βόιο. Το δάσος προσφέρει καταφύγιο σε λύκους, αλεπούδες, λαγούς, ζαρκάδια και αρκούδες σε μικρό αριθμό. Στην κοινότητα ανήκουν οι οικισμοί Αγία Τριάδα και Λόχμη, ξακουστή η τελευταία ως τσιφλίκι Μπέηδων, αλλά και για την "Κούλια", τούρκικο κτίριο, που έχτισαν οι Μπέηδες το 1848. Σήμερα χρησιμοποιείται ως ιδιωτική κατοικία και έχει χαρακτηρισθεί διατηρητέο μνημείο. Από το 17ο έως το 19ο αι. χρονολογούνται οι εκκλησίες του χωριού, οι οποίες διατηρούν πολλές και ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες. Στην εκκλησία του Αγ. Αθανασίου (1650), σώζεται τοιχογραφία του 17ου αι.
Ροδιά (Ραντοβίτσι)
Στη Ροδιά τα περισσότερα σπίτια είναι νεόκτιστα και προσφέρονται για ενοικίαση σε επισκέπτες όλο το χρόνο. Το πάρκο του Αϊ-Γιάννη, αποτελεί ιδανική τοποθεσία για εκδηλώσεις και εκδρομές. Ένας περίπατος μέσα σε δασώδη έκταση, θα σας οδηγήσει στην πηγή Αρμύρα, όπου αναβλύζει νερό με αλμυρή γεύση. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες του χωριού, χτισμένες πριν το 1900, όπως ο πάνω και κάτω Αί-Γιάννης. Στο ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου σώζεται ξυλόγλυπτο τέμπλο και από ξωκλήσι του Ταξιάρχη διατηρούνται παλιές εικόνες, ενώ μετά το 1950 αποκαλύφθηκαν σ' αυτό και τάφοι. Στα όρια Ροδιάς-Κυδωνιών και Ροδιάς-Οροπεδίου σώζονται τα απομεινάρια νερόμύλου, που ήταν σε χρήση μέχρι το 1950.

Υγεία
Νοσοκομείο Γρεβενών, 24620-22222
Αγροτικό Ιατρείο Μέγαρο, 24620-73211
Αγροτικό Ιατρείο Αγ. Γεώργιος, 24620-41201
Αγροτικό Ιατρείο Ροδιά, 24620-83416
Ιαματική πηγή Πάρουτλι ή Λούτσα πολύ κοντά στο χωριό Κιβωτό σε απόσταση 4,5 χλμ.

Οδική σύνδεση
ΚΤΕΛ Γρεβενών, 24620-22242
ΚΤΕΛ Αθηνών, 210-5126833
ΚΤΕΛ Θεσσαλονίκης, 2310-595485

Πρατήρια Υγρών Καυσίμων
Λόγο της γεωμορφολογίας της περιοχής θα πρέπει να υπολογίσετε για το ταξίδι σας τον ανεφοδιασμό σας με καύσιμα, πρατήρια καυσίμων θα βρείτε στα χωριά: Κιβωτός, Αγ. Γεώργιος, Μηλιά, Αμυγδαλιές

Χρήσιμα Τηλέφωνα
Δήμος Γρεβενών, 24620-22402
Αστυνομία, 24620-22766
Τροχαία, 24620-22941
Ταξί Γρεβενά, 24620-22559
Δήμος Αγ. Κοσμά του Αιτωλού στο Μέγαρο, 24620-73395
Δήμος Ηρακλεωτών στον Αγ. Γεώργιο, 24620-41715
Αστυνομία Μέγαρο, 24620-73222
Αστυνομία Αγ. Γεώργιος, 24620-41222
Γραφείο Oικοτουρισμού, 24620-85032

Διαμονή Ξενοδοχεία
Ξενώνες υπάρχουν στο Μέγαρο, Αγ. Γεώργιος, Ροδιά. Μπορείτε να ρωτήσετε στους Δήμους και την Αστυνομία ή στα γραφείο Οικοτουρισμού (24620-85032) και το σύλλογο ενοικιαζομένων δωματίων.
Σύλλογος Iδιοκτητών Ξενοδοχείων, Ξενώνων και Eνοικιαζομένων Δωματίων, 24620-28602
Εναλλακτικά στο Internet www.diakopes.gr/diakopes/diakopes_pkg.print_city?arid=14&cyid=93&lang=GR

Αθλητισμός
Μπορείτε να κάνετε πεζοπορία στις γύρω περιοχές από το Μέγαρο ή ποδηλασία στις γύρω περιοχές από τον Άγιο Γεώργιο. Στην Κοκκινιά μπορείτε να κάνετε ψάρεμα και κολύμπι στον Αλιάκμονα. Γενικά η περιοχή προσφέρετε για όλα τα ορεινά αθλήματα και τη γνωριμία με τη φύση, ιδιαίτερα το φθινόπωρο και την Άνοιξη.

Έθιμα - Εκδηλώσεις
Στην Καλλονή δοκιμάστε τα παραδοσιακά φαγητά που φτιάχνουν οι γυναίκες του χωριού στις αρχές Αυγούστου στην πλατεία στην εορτή του Προφήτη Ηλία. Κατόπιν στήνεται χορός όπου συμμετέχει το χορευτικό συγκρότημα υπό την συνοδεία παραδοσιακής ορχήστρας.
Πανηγύρι του Προφήτη Ηλία στις 20 Ιουλίου στο Τρίκορφο.
Πολιτιστικά ο Άγιος Γεώργιος είναι ένα πολύ δραστήριο χωριό. Διαθέτει συλλόγους που αναβιώνουν τοπικά έθιμα όπως το γάμο και το θέρος. Τον Αύγουστο ο Πολιτιστικός Σύλλογος διοργανώνει εκδηλώσεις που διαρκούν μέχρι και 7 ημέρες και περιλαμβάνουν μουσικά και θεατρικά προγράμματα, χορούς, ομιλίες, αθλητικούς αγώνες, εκθέσεις. Γλέντι γίνεται και την ημέρα της Αναλήψεως με παραδοσιακούς χορούς και ψητά αρνιά στα καφενεία του χωριού, όπου παίζουν τοπικές παραδοσιακές ορχήστρες. Δείτε επίσης τις πολιτιστικές εκδηλώσεις του Αυγούστου.
Στην Κιβωτό τον Αύγουστο γίνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Στις Μηλιές δείτε τα Ρογκατσάρια την Πρωτοχρονιά, το Φανό και το καρναβάλι τις Απόκριες στην πλατεία, το πέταγμα του αετού στο ύψωμα της Αγ. Βαρβάρας την Καθαρά Δευτέρα, το πανηγύρι στον Αγ. Αθανάσιο στις 2 Μαΐου και τη γιορτή κερασιού τον Ιούνιο.
Στο Μέγαρο τα πανηγύρια είναι αρκετά. Αρχίζουν στις 9 Μαΐου με τον εορτασμό της επιστροφής των κτηνοτρόφων από τα χειμαδιά με γλέντι έξω από την εκκλησία του Αγ. Χριστόφορου με χορό και δωρεά των πρώτων αρνιών από τους κτηνοτρόφους. Τριήμερο πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου στην πλατεία του χωριού και στο τέλος Αυγούστου πολιτιστικές βραδιές με χορό και παραδοσιακά τραγούδια.
Στο χωριό Τρίκορφο στην εορτή του Προφήτη Ηλία μετά τον εκκλησιασμό οι κάτοικοι μαγειρεύουν φαγητά και τρώνε στο προαύλιο. Ακολουθούν παραδοσιακοί χοροί και τραγούδια συνοδεία ψητών αρνιών και χάλκινων μουσικών οργάνων.
Η Κοκκινιά γιορτάζει την παραμονή και ανήμερα του Αγ. Αχίλλειου (14-15 Μαΐου) με γλέντι, ψητά αρνιά, κρασί και χορό στην πλατεία και τα καφενεία.
Στη Ροδιά την Πρωτοχρονιά αναβιώνουν τα Ρογκατσάρια. Την Καθαρά Δευτέρα γίνεται δωρεάν διανομή νηστίσιμων φαγητών σε διαφορά σημεία του χωριού και ακολουθεί το πέτάγμα του χαρταετού. Διατηρείται επίσης το παλιό έθιμο του Πάσχα, όταν οι γυναίκες χορεύουν έξω από την εκκλησία του χωριού, ενώ οι άνδρες επιδίδονται στο άλμα εις τριπλούν. Επίσης εορτασμοί γίνονται την Πρωτομαγιά και το Δεκαπενταύγουστο στον Αϊ-Γιάννη.

Internet
Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Γρεβενών, www.grevena.gr
Πρακτικές πληροφορίες, διαμονή, μετακινήσεις, διατροφή, νέα του νομού, www.fora.gr/grevena/index.shtml
Ο ηλεκτρονικός οδηγός του νομού, www.e-grevena.gr
Το site του νομού και της πόλης, www.grevenanet.gr
Portal για το νομό www.pamegrevena.gr
Δήμος Ηρακλεωτών, members.fortunecity.com/fulistol/hrakleot/dimos.htm
Διοικητικά στοιχεία για το Νομό, www2.ekke.gr/estia/gr_pages/grenvfor/dimoi/31.htm
Δήμος Αγ. Κοσμά Αιτωλού, members.fortunecity.com/fulistol/k_aitolu/dimos.htm
Νέα από την περιοχή, www.grevenanews.gr
Ιστορικά πρόσωπα της περιοχής, www.pamegrevena.gr/show_material.asp?Key=20

Αυτό το κείμενό μου δημοσιεύτηκε στο ταξιδιωτικό έντυπο ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ - Εφημερίδα Ημερησία, τ. 56 2004-2005

Γρεβενά

"Στα Γρεβενά, στα Γρεβενά, στον έμορφο τον τόπο, ν' εκεί λαλούν οι πέρδικες κι αντικοπούν τα πλάια. Περδίκα πάει να πιει νερό και πιάστηκε στα βρόχια. Κι ο κυνηγός από μεριά, πάησε για να την πιάσει. Παρακαλούσε κ' έλεγε, παρακαλεί και λέει: ' Αφσές μ', αφσές με κυνηγέ και πιάσε την τρυγόνα, γιατ' έχω δικουχτώ πιδιά κι ορφάνια δεν τα πρέπει."
(δημοτικό τραγούδι)

Νομός
O νομός Γρεβενών βρίσκεται στην νότια γωνιά της Δυτικής Mακεδονίας και είναι από τους πιο ορεινούς της χώρας. Tο ανάγλυφό του διαμορφώνεται από τις πολλές κορφές του Bούρινου, των Kαμβουνίων, των Xασίων και της Bόρειας Πίνδου όπου βρίσκονται οι ψηλότερες κορφές του νομού. H οροσειρά εκτείνεται στο δυτικό τμήμα του νομού σαν φυσικό τείχος που δυσχεραίνει την επικοινωνία με την Hπειρο. Oι κορφές Bασιλίτσα (2.249), Bούζιο (2.239), Aφτιά (2.005), Φλέγκα (2.158), Mαυροβούνι (2.050) και Mηλέα (2.160) υψώνονται στα όρια του νομού με το νομό Iωαννίνων. Oι κορφές Kίρκουρη (1.860), Σκούρτζα (1.799), Oρλιακας (1.433), Aυγό (2.177) και Πυροστιά (1.860) βρίσκονται ολοκληρωτικά μέσα στο έδαφος του νομού. Tα Xάσια, βουνά ομαλά με χαμηλές κορφές χωρίζουν τα Γρεβενά από το νομό Tρικάλων. Στο νομό υπάρχουν λίγες πεδινές εκτάσεις. Mία από αυτές είναι η λεκάνη των Γρεβενών που περικλείεται σχεδόν από τα παραπάνω βουνά και είναι ανοιχτή μόνο στον Bορρά, προς την επαρχία Bοΐου του νομού Kοζάνης. O Aλιάκμονας, το μεγαλύτερο ποτάμι της Eλλάδας (297χλμ.) περνάει από τα Γρεβενά και δέχεται τα νερά της B. Πίνδου από τους παραποτάμους του Bενέτικο, Γρεβενιώτικο και Σταυροπόταμο. O μεγαλύτερος από αυτούς είναι ο Bενέτικος που περνάει νοτίως των Γρεβενών. Λόγω της πληθώρας των ποταμών και των χειμάρρων στο νομό υπάρχουν πάρα πολλά παλιά πέτρινα γεφύρια μοναδικής κατασκευής.

Αγορές
Αγοράστε φασόλια, τυροκομικά προϊόντα (φέτα, μανούρι, κεφαλοτύρι) από τυροκομεία, κρεατικά (πρόβειο, ζυγούρι, μοσχάρι), γλυκά κουταλιού σε βάζο (βύσσινο, κεράσι, δαμάσκηνο, πορτοκάλι και σύκο) και είδη λαϊκής τέχνης όπως φλοκάτες, υφαντά, κιλίμια, βελέντζες.

Γεύσεις
Kαλωσορίσατε στο βασίλειο των κρεάτων! Aρνί, κατσίκι, μοσχάρι και γουρούνι για να ευχαριστηθεί η ψυχή σας κρέας, καθώς και λουκάνικα. Τα πρόβεια κεμπάπ του νομού φημίζονται, όπως και όλα τα κρέατα, είτε ψητά είτε βραστά. Γιατί το χειμώνα η γίδα βραστή, ο πατσάς και η μοσχαροκεφαλή μαζί φασολάδα θα σας κρατήσουν ζεστούς. Εξαίρετος είναι και ο τραχανάς της περιοχής.

Απόσταση
Γρεβενά, απόσταση από Αθήνα, 419 χλμ.
Γρεβενά, απόσταση από Θεσσαλονίκη 189 χλμ.
Γρεβενά, απόσταση από Τρίκαλα 89 χλμ.
Γρεβενά, απόσταση από Ιωάννινα 175 χλμ.

Υψόμετρο
Γρεβενά, 534 μ.
Μικρολίβαδο, 850 μ.
Κρανιά, 950 μ.
Περιβόλι, 1.380 μ.
Σαμαρίνα, 1.650 μ.

Η Πόλη
Γρεβενά
Πρωτεύουσα του νομού με 9.619 κατοίκους. Χτισμένα στις όχθες του παραπόταμου του Αλιάκμονα, Γρεβενίτη, σε μια περιοχή με πολύ πράσινο, έχουν δροσερό κλίμα το καλοκαίρι και μπορούν να γίνουν η αφετηρία μιας σειράς από εκδρομές στη γύρω δασωμένη περιοχή. Το όνομα της πόλης εμφανίζεται για πρώτη φορά μετά το 10ο αι. μ.Χ. Στα Βυζαντινά Χρόνια ήταν εμπορικό και στρατιωτικό κέντρο, στον καιρό της Τουρκοκρατίας έδρα αρματολών και κλεφτών -από το 1537 αναφέρεται αρματολίκι Γρεβενών- και κατά τη γερμανική κατοχή εστία αντίστασης των δυνάμεων του ΕΛΑΣ. Αιοθέατα είναι η Μητρόπολη, αίθουσα της οποίας λειτουργεί σαν μουσείο εκκλησιαστικών κειμηλίων και το θέατρο, χωρητικότητας 2.500 θέσεων, που κατασκευάστηκε στην περιοχή Καστράκι σύμφωνα με τα αρχαία ελληνικά πρότυπα. Σ' αυτό το θέατρο κάθε καλοκαίρι γίνονται συναυλίες,θεατρικές παραστάσεις από το θέατρο Βορείου Ελλάδας και εμφανίσεις Ελληνικών και ξένων φολκλορικών συγκροτημάτων. Από εδώ ξεκινούν τα λεωφορεία για τα χωριά του νομού. Στα Παλούρια (47 χλμ.) κοντά στις όχθες του Αλιάκμονα βρίσκονται η Ιερά Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και το μοναστήρι του Αγίου Νικάνωρος, το οποίο ιδρύθηκε το 1534. Οι αγιογραφίες που διακοσμούν το Κυριακό (την κυρίως εκκλησία του μοναστηριού) μοιάζουν με εκείνες της Μονής Βαρλαάμ στα Μετέωρα και είναι πιθανότατα έργα του ίδιου αγιογράφου, του γνωστού Φράγκου Καστελλάνου.
Κρανιά
Η Κρανιά (Τούργια) βρίσκετε 12 χλμ. ΝΔ του Κηπουρειού. Φημίζεται για τη φυσική ομορφιά της και αξίζει να την επισκεφθεί κάποιος και μόνο γι' αυτό. Κατά την παράδοση δημιουργήθηκε από τη συνένωση δύο οικισμών , του Παλιοχωρίου Β-ΒΔ που υπήρχε πριν 400 χρόνια και ενός άλλου στη θέση "Τούργια" προς το Μικρολίβαδο, που υπήρχε πριν 200 χρόνια. Οι κάτοικοι αυτών των οικισμών μετοίκησαν στη σημερινή θέση της Κρανιάς λόγω της έλλειψης νερών στον τόπο τους. Επί Τουρκοκρατίας στο χωριό έδρευε ειρηνοδικείο, καθώς και ένα ρουμάνικο σχολείο. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες των Αγ. Πάντων (1800) στο κέντρο της Κρανιάς, ο Αγ. Νικόλαος, η Αγ. Παρασκευή και ο Αγ. Γεώργιος, που διασώζουν παλιές εικόνες και αγιογραφίες. Β του χωριού σε ύψωμα συναντά κανείς το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, απ' όπου έχει καταπληκτική θέα σ' όλη την περιοχή, ενώ το ίδιο ισχύει και για το λόφο του Αγ. Αθανασίου με την ομώνυμη εκκλησία, στην άκρη του χωριού. Οι 300 κάτοικοι της Κρανιάς ασχολούνται με την κτηνοτροφία και την υλοτομία. Υπάρχει μάλιστα δασικός συνεταιρισμός. Η όμορφη φύση και το καλό κλίμα το καλοκαίρι ελκύουν πολλούς επισκέπτες, με αποτέλεσμα ο αριθμός των κατοίκων να υπερδιπλασιάζεται τότε και να αγγίζει τους 700.
Μικρολίβαδο
Το Μικρολίβαδο (Λαβανίτσα) είναι ένας γραφικός οικισμός περιτριγυρισμένος από πράσινα λιβάδια και πλούσιο δάσος, με τον ποταμό Βενέτικο να περνά ορμητικά δίπλα του. Εκεί ζουν 25 άτομα -150 το καλοκαίρι -που καλλιεργούν φασόλια, πατάτες και σιτηρά και ασχολούνται επίσης με την κτηνοτροφία. Το χωριό βρίσκεται 9 χλμ. ΒΔ της Κρανιάς. Όπως υποστηρίζουν οι κάτοικοί του βρισκόταν αρχικά στη θέση "Σβερκωτά" 3,5 χλμ. Δ του Μικρολίβαδου αλλά γρήγορα μετοίκησαν στη θέση Παλιοχώρι 2 χλμ. Δ, λόγω της ακαταλληλότητας του νερού. Μετά από εκεί ήρθαν στη σημερινή θέση. Μέσα στον οικισμό υπάρχουν ωραίες πέτρινες βρύσες, όπως αυτή στην πλατεία του χωριού ή η βρύση "Αυλάκι" στην άκρη του οικισμού. Η βρύση "Παναγία" βρίσκεται δίπλα στην εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου 1 ,5 χλμ. Α του Μικρολίβαδου, μία νεόχτιστη εκκλησία στη θέση της ομώνυμης παλιάς.
Περιβόλι
Σε απόσταση 46 χλμ. ΝΔ των Γρεβενών, είναι χτισμένο το Περιβόλι. Για να φθάσει κανείς εκεί περνά μέσα από το δάσος του Όρλιακα, όπου η βλάστηση είναι πυκνή ως τις παρυφές του δρόμου, ενώ παράλληλα συναντά τις εναλλαγές δασοσκεπών και γυμνών εκτάσεων .Οι 200 κάτοικοί του το καλοκαίρι (το χειμώνα ζουν εδώ μόνο 3 φύλακες) ασχολούνται με την κτηνοτροφία και την υλοτομία. Το Περιβόλι τοποθετείται στον Εθνικό Δρυμό Πίνδου, τη φημισμένη "Βάλια Κάλντα" που στα ελληνικά σημαίνει ζεστή κοιλάδα, η οποία υπήρξε λημέρι του Θεόδωρου Ζιάκα. Πλήθος κόσμου επισκέπτεται κάθε χρόνο την περιοχή. Στον εθνικό δρυμό της Πίνδου (έναν από τους 10 της Ελλάδας) ισχύουν κανονισμοί για την προστασία κυρίως του πυρήνα του. Χαρακτηρίστηκε και ιδρύθηκε το 1966 και αποτελεί βιότοπο της καφετιάς αρκούδας αλλά και κάποιων σπάνιων ειδών αρπακτικών πουλιών, όπως ο γύπας και ο βασιλαετός. Περιλαμβάνει εκτός της Βάλια Κάλντα, το Αρκουδόρεμα και τα βουνά Λόγκος και Μαυροβούνι. Το τοπίο είναι εντυπωσιακό. Ποικιλία μορφολογικών χαρακτηριστικών όπως τεράστιοι γκρεμοί και ορμητικά ρέματα, έλκουν τους πεζοπόρους σε μια μοναδική αναζήτηση.
Σαμαρίνα
Η Σαμαρίνα, είναι ένα χαριτωμένο χωριουδάκι βρίσκεται στις πλαγιές του Όρους Σμώλικα. Η πλούσια βλάστηση και το θεαματικό τοπίο του χωριού αποκλείεται να μην ευχαριστήσει και τον πιο απαιτητικό επισκέπτη. Λόγω του ότι βρίσκεται χτισμένο στο υψηλότερο σημείο διαθέτει την καλύτερη θέα της περιοχής. Είναι επίσης μια καλή αφετηρία για τους λάτρεις του Σμώλικα (2.600 μέτρα) που επιθυμούν να το επισκεφτούν. Σε αυτή την περιοχή βρίσκεται και η πανέμορφη Δρακολίμνη.Επίσης αξίζει κανείς να κάνει μια στάση στα χωριά Κηπουριό, Κρανιά, Άβδελα, Πολυνέρι και Αλατόπετρα διότι όλα τους έχουν θέα καταπράσινα δάση από έλατα, πεύκα και ιτιές. Η Σαμαρίνα είναι ένα μεγάλο βλαχοχώρι, σπουδαίο παραθεριστικό ορεινό θέρετρο. Από τη Σαμαρίνα δείτε την εκκλησία της Μεγάλης Παναγίας με ένα πεύκο φυτρωμένο στην σκεπή της και μετά από μικρή πορεία δείτε το μεγαλύτερο καταρράκτη της Μακεδονίας (Βάλια Κίρνα ) με 100μ ύψους. Προσέξτε τις πέτρινες βρύσες του χωριού. Όλες οι βρύσες βρίσκονται μέσα στη Σαμαρίνα είναι πέτρινες και κατασκευάστηκαν επί Τουρκοκρατίας. Αυτές είναι: της "Μεγάλης Παναγιάς", της "Μικρής Παναγιάς", η "Γκαβάνη", η "Χατζή", η "Παπακύργια", η "Παπαζήση", η "Κυπριτζή", η "Μπίζιου", η "Πέντα", η "Λεσούρα" και η "Ζέκιου". Εκτός οικισμού βρίσκονται οι: βρύση του Ρωμιού (Γκρέκου), η βρύση του Κόντουρου, καθώς και η βρύση στο δάσος Κιούριστα (φαντίνα Λικιράου). Επίσης σε καλή κατάσταση διατηρείται η πέτρινη οικία Μητσιομπούνα Νικ., που χτίστηκε το 1830, όπως και οι οικίες των αδερφών Μπασδέκη και αδερφών Καλμποκίνη, του 1865. Ο επισκέπτης μπορεί να δει ακόμα την οικία Γρ. Χατζημίχου.
Σμίξη
Πλήθος κόσμου προσέρχεται εδώ για χειμερινό και θερινό τουρισμό. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως ο πληθυσμός φθάνει τα 1.000 άτομα από 20 Ιουλίου έως τέλη Αυγούστου, ενώ το χειμώνα μένουν στο χωριό 10 - 15 οικογένειες. Αυτό συμβαίνει κυρίως επειδή πολλοί από τους Σμιξιώτες είναι μετακινούμενοι κτηνοτρόφοι και το υψόμετρο της Σμίξης (1.250 μ.) δεν ευνοεί την εργασία τους. Η Σμίξη δεν ήταν πάντα στη θέση που βρίσκεται σήμερα (38 χλμ. ΝΔ των Γρεβενών, διασχίζοντας υπέροχα τοπία, όπου τα δρυοδάση διαδέχονται τα μαυpόπευκα και αυτά με τη σειρά της η οξυά). Το χωριό δημιουργήθηκε από την ένωση των οικισμών "Μπίγκα" και "Πινακάδες". Όταν η περιοχή των Πινακάδων μαστιζόταν από ελονοσία, οι κάτοικοί της αποφάσισαν να μετακινηθούν αλλού για να γλιτώσουν. Οι κάτοικοι της Μπίγκα φοβούμενοι το ίδιο, αποφάσισαν να ακολουθήσουν τους πρώτους, διαφωνούντες όμως μεταξύ τους για το σημείο ίδρυσης του νέου οικισμού. Τότε ο γεροντότερος αποφάσισε να ξεκινήσουν δύο νέοι - ένας από κάθε οικισμό με μια πέτρα στα χέρια τους - και στο σημείο που θα συναντιόντουσαν θα έφτιαχναν το νέο οικισμό και θα θεμελίωναν την εκκλησία του Αγ. Νικολάου. Έτσι και έγινε και το χωριό ονομάστηκε Σμίξη (= σμίξιμο των δύο οικισμών). Οι πέτρες που κρατούσαν οι δύο νέοι ενσωματώθηκαν στα θεμέλια της εκκλησίας του Αγ. Νικολάου, όπως είχε αποφασισθεί. Το χωριό χτίστηκε με πολύ προσωπική εργασία: κυρατζήδες κουβαλούσαν πέτρες με τα μουλάρια, ενώ Σμιξιώτες μετανάστες στην Αμερική ανέλαβαν τη χρηματοδότηση του έργου. Μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η εκκλησία του Αγ. Νικολάου που χτίστηκε το 1750 και αγιογραφήθηκε το 1810, όπως αναγράφεται σε λίθινη επιγραφή στο υπέρυθρο της κυρίας εισόδου. Από παρόμοια λίθινη επιγραφή πληροφορούμαστε πως το καμπαναριό χτίστηκε το 1887. Ο ναός κάηκε ολοσχερώς στις 29 Μαίου του 1889 χάνοντας το ξυλόγλυπτο τέμπλο του και το γυναικωνίτη με το ξύλινο καφασωτό που ξεχώριζε. Μετά από δυο χρόνια ξαναχτίστηκε στο ρυθμό της βασιλικής, όπως ήταν και πριν. Το σημερινό ξυλόγλυπτο τέμπλο, οι εικόνες και η αγιογράφηση αγιορείτικης τεχνοτροπίας προκαλούν τον θαυμασμό των επισκεπτών. Σύμφωνα με προφορικές διηγήσεις ο Άγιος Νικόλαος έσωσε πολλές φορές τη Σμίξη από διάφορες ασθένειες και ολοκλρωτικές καταστροφές από τους Τούρκους. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι όταν ο τούρκικος στρατός έφθασε στο δρόμο κάτω από την εκκλησία με επικεφαλής έναν οργισμένο - από τις πληροφορίες που έλεγαν ότι οι Σμιξιώτες έκρυβαν Μακεδονομάχους - Τούρκο αξιωματικό, το άλογο του τελευταίου μαρμάρωσε μπροστά στην εκκλησία, όταν ο αξιωματικός απείλησε να κάψει όλο το χωριό. Το ίδιο επαναλήφθηκε μετά από δεκαετίες στη θέση "Γκόρτσο - Ζάβα" την τρίτη ημέρα του εορτασμού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όταν ο τουρκικός στρατός εισέβαλε στο χωριό με σκοπό να το καταστρέψει ολοσχερώς. Στο ναό του Αγ. Νικολάου γίνονται όλες οι κοινωνικές εκδηλώσεις των Σμιξιωτών. Στην άκρη του χωριού βρίσκεται η εκκλησία του Αγ. Γεωργίου (1870), η οποία ανακαινίσθηκε πρόσφατα και ολοκληρώθηκε η αγιογράφηση.Στη Α κορυφογραμμή του χωριού, σε υψόμετρο 1.338 μ. βρίσκεται το πολύ παλιό εξωκκλήσι του Προφήτη Ηλία, που σύμφωνα με την παράδοση χτίστηκε ίσως και πριν την καταστροφή του οικισμού "Μπίγκα". Τα τελευταία χρόνια ο ναός έχει ανακαινισθεί ολοκληρωτικά. Δυτικά της Σμίξης σε θέση με πλούσια βλάστηση και αιωνόβια μαυρόπευκα, δίπλα στη βρύση "Τζιλέτιν", συναντάμε την εκκλησία της Αγ. Παρασκευής που χτίστηκε με αφορμή ένα όραμα που παρουσιάστηκε σε νεαρή κοπέλα του χωριού. Η αγία της υπέδειξε το μέρος όπου βρισκόταν η εικόνα της και σύμφωνα με την παράδοση, η κοπέλα έψαξε εκεί και την βρήκε. Η εικόνα στη συνέχεια καθαρίστηκε και τοποθετήθηκε σ' εκκλησία του χωριού. Αργότερα οι Σμιξιώτες έκαναν έρανο και κατάφεραν να χτίσουν ναό στη δεκαετία του 1940. Επίσης πάνω σε πευκόφυτο λόφο, νότια της Σμίξης σε υψόμετρο 1.100 μ. βρίσκεται η εκκλησία του Αγ. Παντελεήμονα με το ωραίο τέμπλο και παλιές εικόνες. Όταν οι περισσότεροι φεύγουν από τη Σμίξη, αφήνουν χρήματα στο χωριό (συμβολικό ποσό), την "πιτινάδα".

Η Γρεβενιώτικη Πίνδος
Αν έπρεπε να περιγράψει κανείς με δυο λόγια τη βορειανατολική Πίνδο, θα μνημόνευε τα απέραντα δάση της με τα πανύψηλα δέντρα και τους ευθυτενείς κορμούς, τις μεγάλες υγρές κοιλάδες και τις χιονοσκέπαστες από νωρίς το φθινόπωρο, στρογγυλωπές κορυφές της.Τρεις συνεχόμενοι ορεινοί όγκοι, ο Σμόλικας που κορυφώνεται στα 2.637 μέτρα, η Βασιλίτσα στα 2.249 μέτρα και ο Λύγκος στα 2.177 μέτρα, περιβάλλουν με τις μακριές κορυφογραμμές τους ξακουστές κοιλάδες, όπως η Βάλια Κάλντα, η Βάλια Κίρνα, η Βάλια Στάθη και πολλές ακόμα που θα τις δούμε αναλυτικότερα στη συνέχεια. Στο δασωμένο μανδύα των βουνοπλαγιών μετέχουν το μαυρόπευκο, το ρόμπολο, η οξυά και σε μικρότερο βαθμό το έλατο και μερικά ακόμα πλατύφυλλα φυλλοβόλα όπως σφενδάμια, φτελιές, φλαμουριές. Η πανίδα της Πίνδου χαρακτηρίζεται από την παρουσία των μεγάλων θηλαστικών, για τα οποία αποτελεί το σημαντικότερο καταφύγιο. Ο Σμόλικας φιλοξενεί έναν από τους τελευταίους αξιόλογους πληθυσμούς αγριόγιδων της χώρας, ενώ σε όλα τα βουνά ζουν αρκούδες, λύκοι, αγριογούρουνα και ζαρκάδια. Σημαντική είναι και η ποικιλία των πουλιών , με αρκετούς εκπροσώπους στα είδη του δάσους, όπως δρυοκολάπτες, παπαδίτσες, δασόβια αρπακτικά. Στα δροσερά και καθάρια νερά των ορεινών ρεμάτων κολυμπάνε ακόμα οι πέστροφες και κυνηγάνε οι βίδρες, ενώ στις πολυάριθμες αλπικές λίμνες θα βρούμε τους παράξενους αλπικούς τρίτωνες. Ας ξεκινήσουμε από το Σμόλικα, τον ψηλότερο και επιβλητικότερο ορεινό όγκο της βορειοανατολικής Πίνδου, που είναι και το δεύτερο ψηλότερο βουνό της Ελλάδας μετά τον Όλυμπο. Ο εκτεταμένος όγκος του Σμόλικα οριοθετείται από δύο μεγάλες κοιλάδες, του Αώου στα νότια που τον χωρίζει από την Τύμφη (Γκαμήλα) και του Σαραντάπορου στα βόρεια που τον χωρίζει από την Τύμφη (Γκαμήλα) και του Σαραντάπορου στα βόρεια που τον χωρίζει από το Γράμμο, βουνό των Ελληνο-Αλβανικών συνόρων. Ο κύριος όγκος του Σμόλικα -όπως και ης Βασιλίτσας και του Λύγκου -σχηματίζεται από οφιόλιθους που είναι αδιάβροχα πετρώματα και σε συνδυασμό με τις άφθονες βροχοπτώσεις τον έχουν προικίσει με μια ασυνήθιστη αφθονία επιφανειακών νερών. Αλπικές λίμνες με πιο ξακουστή τη Δρακόλιμνη δυτικά στη ράχη της ψηλότερης κορυφής και άλλες μικρότερες όπως αυτή της Μόσιας, ανατολικά και κάτω από την ομώνυμη κορυφή και του Βαθύλακκου στο ξεκίνη- μα της χαράδρας, τρεμίζουν τα παγωμένα νερά τους σε υψόμετρο που ξεπερνάει τα 2.000 μ. Άφθονες ρεματιές αυλακώνουν τον άμορφο όγκο και ενισχύουν με τα νερά τους τον Αώο και το Σαραντάπορο. ι ψηλότερες κορυφές του Σμόλικα σχηματίζουν ένα πέταλο γύρω από τον απόκρημνο Βαθύλακκο που οδηγεί τα νερά του αφού τα σμίξει και με τα νερά μερικών ακόμα ρεμάτων, προς το ολόδροσο χωριό της Αγίας Παρασκευής (Κεράσοβο) στα βόρεια. Στην ανατολική όψη του βουνού, ένα παρακλάδι του πέταλου των κορυφών αγκαλιάζει την κακοτράχαλη χαράδρα "Βάλιο Κίρνα" που κρύβει στο βάθος της έναν εντυπωσιακό καταρράχτη. Στα ανατολικά του κυρίως όγκου ξεκόβεται μια χαμηλότερου υψόμετρου ράχη που κορυφώνεται στην Κίρκουρη και δημιουργεί την ομαλή κοιλάδα της Σαμαρίνας. Στην περιφέρεια του οικισμού της Σαμαρίνας αλλά και μέσα στο ίδιο το χωριό, ένας εντυπωσιακός αριθμός πηγών καθιστούν χαρισματική την τοποθεσία του. Αντικριστά στην κλιμακωτή Σαμαρίνα προς τα νοτιοανατολικά, ο όγκος της Γομάρας υψώνεται απόκρημνος πάνω από τη βαθιά χαράδρα του Σαμαρινιώτικου ρέματος. Η Γομάρα είναι μια ξεκομμένη κορυφή του συγκροτήματος της Βασιλίτσας που χωρίζεται από τον κύριο όγκο της με το βαθύ σκίσιμο που ανοίγει το ρέμα της Νεροτριβής (ή Μπραζιώτικο ρέμα) προς τα δυτικά και το οποίο καταλήγει - όπως και ο δρόμος που το παρακολουθεί από λίγο ψηλότερα -στο χωριό Δίστρατο. Στο διάσελο της Γομάρας με τη Βασιλίτσα βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του Χιονοδρομικού Κέντρου Βασιλίτσας (αναβατήρες λειτουργούν στη βόρεια και την ανατολική όψη της κορυφής). 1 περίπου χλμ. δυτικά από το διάσελο και λίγα μέτρα πάνω από το δρόμο βρίσκεται η λίμνη της Γομάρας, ενώ στα ανατολικά της ψηλότερης κορυφής του βουνού μια ακόμα αλπική λίμνη, η Γκούρα, κρύβεται σε ένα βύθισμα στα 1.800 μ. Στη νοτιοδυτική πλευρά του συγκροτήματος της Βασιλίτσας ανοίγεται η μακριά κοιλάδα "Βάλια Στάθη", μια από τις πιο δυσπρόσιτες και άγριες κοιλάδες της περιοχής, η οποία καταλήγει στον Αώο. Στην ανατολική πλευρά του βουνού που είναι και η πιο ομαλή, βρίσκονται τα βλαχοχώρια Σμίξη, Αβδέλλα και Περιβόλι, το τελευταίο λίγο χαμηλότερα από το μακρύ διάσελο που ενώνει τη Βασιλίτσα με το συγκρότημα του Λύγκου. Τα βουνά που απαρτίζουν το συγκρότημα του Λύγκου, είναι πιο γνωστά ως βουνά της "Βάλια Κάλντα" από την περιώνυμη κοιλάδα που περιβάλλουν .Πρόκειται για το Αυγό, την Πυροστιά, το βουνό της Μηλιάς και το Μαυροβούνι που χωρίζονται από τρία διάσελα που αποτελούν και τις εισόδους της κοιλάδας: τη Σαλατούρα Σταυρού, τη Σαλατούρα Παπαγιάννη και τη Σαλατούρα Μηλιάς αντίστοιχα. Η κοιλάδα (Βάλια Κάλντα) απορρέει προς τον ποταμό Αώο στα δυτικά, μεσω του Αρκουδορέματος που ρέει ορμητικό ανάμεσα στις κακοτράχαλες πλαγιές του Αυγού και της Φλέγγας (κορυφή του Μαυροβουνίου). Μεγάλες δασωμένες κοιλάδες ανοίγονται και στην ανατολική πλευρά του συγκροτήματος του Λύγκου με πιο γνωστές τη Λούμνιτσα που συγκεντρώνει τα νερά των πηγών και ρεματιών της ανατολικής πλευράς του Αυγού για να τα οδηγήσει στον Ασπροπόταμο, το ρέμα που ξεκινάει κάτω από το Περιβόλι, την εντυπωσιακή ρεματιά της Τρυπημένης που ανοίγεται ανάμεσα σε δύο παρακλάδια του εκτεταμένου όγκου της Πυροστιάς και καταλήγει στο Μικρολίβαδο και τη δασωμένη κοιλάδα της Κυρά-Καλής που ξεκινάει από τη Σαλατούρα Παπαγιάννη και καταλήγει στο νότιο κλάδο του Βενέτικου, λίγο βόρεια από την Κρανιά. Στα νότια του Μαυροβουνίου απλώνεται το μεγάλο ομαλό οροπέδιο Πολιτσές, όπου βρίσκονται οι πηγές του ποταμού Αώου που σήμερα καλύπτεται από την τεχνητή λίμνη Πηγών Αώου. Στο συγκρότημα του Λύγκου υπάρχουν φυσικές αλπικές λίμνες, μία στην ανατολική πλαγιά του Αυγού και δύο δίδυμες λίγο κάτω από την κορυφή Φλέγγα.

Εθνικός Δρυμός Πίνδου
Ιδρύθηκε το 1966 και έχει έκταση πυρήνα 3.393 εκτάρια και έκταση περιφερειακής ζώνης 3.534 εκτάρια. Βρίσκεται στα όρια της Ηπείρου και της δυτικής Μακεδονίας ανάμεσα στους νομούς Ιωαννίνων και Γρεβενών, κοντά στα χωριά Κρανιά, Περιβόλι και Βωβούσα. Περιλαμβάνει την κοιλάδα της Βάλια Κάλντα και του Αρκουδορέματος με τα βουνά Λύγκος και Μαυροβούνι. Εντυπωσιακή είναι η ποικιλία των μορφολογικών χαρακτηριστικών, όπου οι τεράστιοι γκρεμοί και τα ορμητικά ρέματα εναλλάσσονται με απέραντα και πυκνά δάση από μαύρη και λευκόδερμο πεύκη και οξιά.Υπάρχουν επίσης διάσπαρτα μικρότερα φυτά και αγριολούλουδα, τα περισσότερα από τα οποία είναι χαρακτηριστικά της περιοχής, και ορισμένα σπάνια ή ενδημικά, όπως ο κρόκος, ο κόκκινος κρίνος, το κεφαλάνθηρο κ.ά. Ιδιαίτερα πλούσια είναι και η πανίδα του δρυμού με πολλά είδη, μερικά από τα οποία έχουν εξαφανιστεί σε άλλα μέρη. Ολόκληρη η περιοχή αποτελεί το σημαντικότερο βιότοπο της καφέ αρκούδας στην Ελλάδα, του λύκου και πολλών άλλων μικρότερων σαρκοφάγων ή φυτοφάγων ειδών. Αρκετά πλούσια είναι και η ορνιθοπανίδα, με κυρίαρχα είδη τα πουλιά του δάσους, όπως αρπακτικά (χρυσαετός, χρυσογέρακο) κ.ά. Εντυπωσιακοί σχηματισμοί είναι οι δύο μικρές λίμνες που βρίσκονται πάνω στα υψίπεδα του Μαυροβουνίου σε υψόμετρο 1.960μ. Ο δρόμος που διασχίζει το δρυμό συνδέει τα χωριά Περιβόλι-Κρανιά Γρεβενών με τη Μηλιά Μετσόβου και τη Βωβούσα Ιωαννίνων. Δεν υπάρχουν ξενώνες ή καταλύματα. Μπορείτε να μείνετε στο Περιβόλι, το κοντινότερο χωριό (40χλμ. από τα Γρεβενά) ή στη Βωβούσα Ιωαννίνων.

Ο παράδεισος της Βάλια Κάλντα
Η Βάλια Κάλντα θεσπίστηκε ως Eθνικός Δρυμός το 1966 και περικλείεται από τις κορφές Aυγό, Φλέγγα, Tρία Σύνορα, Mηλιά και Πυροστιά. Eνα εξαιρετικά εντυπωσιακό τοπίο όχι μόνον από την ποικιλία και τον πλούτο της βλάστησης αλλά και από τη μορφολογία του εδάφους με τους τεράστιους γκρεμούς και τα ορμητικά ρέματα. Tα δάση αποτελούνται κυρίως από είδη πεύκης, οξυές, αρκετές βελανιδιές και στις παρόχθιες περιοχές πλατάνια. Eίναι καταφύγιο για μια τεράστια ποικιλία ειδών του ζωικου βασιλείου, όπως ο γύπας, ο βασιλαετός, το αγριόγιδο και το ζαρκάδι που έχουν εξαφανιστεί από τις περισσότερες περιοχές της χώρας. Oλόκληρη η περιοχή αποτελεί ίσως τον πιο σημαντικό βιότοπο της Eλλάδας για την καφετιά αρκούδα. Mε 4 ώρες πεζοπορίας μπορείτε να επισκεφθείτε τις λίμνες Φλέγγα. Eίναι δυό μικρές λιμνούλες στα 1.960 μ. και στα 1.940 μ. στα υπαλπικά υψίπεδα του Mαυροβουνίου. Eχουν νερό όλον το χρόνο και «κατοικούνται» από αλπικούς τρίτωνες (Triturus alpestris) και βατράχια.

Υγεία
Νοσοκομείο Γρεβενών, 24620-22222
Λειτουργεί και Αγροτικό Ιατρείο στη Σαμαρίνα

Οδική σύνδεση
ΚΤΕΛ Γρεβενών, 24620-22242
ΚΤΕΛ Αθηνών, 210-5126833
ΚΤΕΛ Θεσσαλονίκης, 2310-595485

Χρήσιμα Τηλέφωνα
Δήμος Γρεβενών, 24620-22402
Αστυνομία, 24620-22766
Τροχαία, 24620-22941
ΟΤΕ Γρεβενά, 24620-81099
ΕΛΤΑ Γρεβενά, 24620-84053
Ταξί Γρεβενά, 24620-22559
Δημοτικό γραφείο Περιβόλι, 24620-85240
Δημοτικό γραφείο Σαμαρίνα, 24620-95276
Δημοτικό γραφείο Σμίξη, 24620-85170
Σύλλογος Iδιοκτητών Ξενοδοχείων, Ξενώνων και Eνοικιαζομένων Δωματίων, 24620-28602
Γραφείο Oικοτουρισμού, 24620-85032

Διαμονή Ξενοδοχεία
Γρεβενά
Αχίλλειον, 24620-85600, 70 κλίνες, εστιατόριο, τηλεόραση, πισίνα, υποδομές για άτομα με ειδικές ανάγκες, θέσεις στάθμευσης.
Μηλιώνης, 24620-23223, 70 κλίνες, εστιατόριο και θέσεις στάθμευσης.
Μητρόπολις, 24620-28085, 30 κλίνες, εστιατόριο, δεκτά κατοικίδια.
Περιβόλι
Βάλια Κάλντα, 24620-82020, 45 κλίνες, τηλεόραση, εστιατόριο, θέσεις στάθμευσης.
Σμίξη
Λάβδας, 24620-85650, 16 κλίνες
Σαμαρίνα
Σαμαρίνα, 24620-95216, 35 κλίνες, τηλεόραση, εστιατόριο, δεκτά κατοικίδια, θέσεις στάθμευσης.

Αθλητισμός
Σε απόσταση 45 χλμ από τα Γρεβενά, πάνω από το χωριό Σμίξη βρίσκεται το Εθνικό Χιονοδρομικό Κέντρο της Βασιλίτσας. Διαθέτει ένα συρόμενο αναβατήρα μήκους 1100μ, και μεταφορικής ικανότητας 600 ατόμων ανά ώρα, ένα διθέσιο εναέριο αναβατήρα μήκους 845,6μ και μεταφορικής ικανότητας 1400 σκιέρ ανά ώρα, έναν τριθέσιο εναέριο αναβατήρα μήκους 991,4μ και μεταφορικής ικανότητας 1800 σκιέρ ανά ώρα και τέλος ένα baby lift. Οι αναβατήρες εξυπηρετούν 12 χιονοδρομικές πίστες. Για ξεχωριστές βραδινές εμπειρίες λειτουργεί φωτιζόμενη πίστα. Η υποδομή είναι πολύ καλή, καθώς ξενώνες και ενοικιαζόμενα δωμάτια, που προσφέρονται για ήσυχες διακοπές σε μια πανέμορφη φύση, υπάρχουν σε όλα τα χωριά της γύρω περιοχής.
Επιδοθείτε επίσης σε ψάρεμα στα ποτάμια της περιοχής ή σε πεζοπορία στις δασώδεις πλαγιές, επίσης κάντε rafting στο Βενέτικο, αναρρίχηση στον Όρλιακα, διαδρομές με ποδήλατο, camping σε κατάλληλες περιοχές έξω από τα χωριά.

Τράπεζες
Γρεβενα: Αγροτική, Alpha, Eurobank, Εθνική, Εμπορική, Πειραιώς, Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο.

Έθιμα - Εκδηλώσεις
Γρεβενά
Καλοκαίρι, σε όλη τη διάρκεια του θέρους πολιτιστικές εκδηλώσεις με συναυλίες, προβολές, θέατρο, όλες οι εκδηλώσεις στο θέατρο της πόλης.
1ο δεκαήμερο Ιουνίου, εμπορικό πανηγύρι, το παζάρι του Αχίλλη
1ο δεκαήμερο Οκτωβρίου, εμπορικό πανηγύρι
Απόκριες, τα Λογκατσάρια. Ομάδες μεταμφιεσμένων μπαίνουν στα σπίτια, χορεύουν και ανάβουν φωτιές στους δρόμους.
Περιβόλι
20 Ιουλίου, πανηγύρι του Προφήτη Ηλία
26 Ιουλίου, πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής
6 Σεπτεμβρίου, πανηγύρι της Παναγίας
Σαμαρίνα
15 Αυγούστου, τριήμερο πανηγύρι της Παναγίας
Σμίξη
Πανηγύρια του Αγίου Πνεύματος και στις 23-24 Ιουνίου/29 Αυγούστου του Ιωάννη του Πρόδρομου.

Internet
Δήμος Γρεβενών, www.grevenanet.gr/dhmos/newsite.htm
Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Γρεβενών, www.grevena.gr
Πρακτικές πληροφορίες, διαμονή, μετακινήσεις, διατροφή, νέα του νομού, www.fora.gr/grevena/index.shtml
Πλήθος στοιχείων για την περιοχή και ιδιαίτερα για τα πέτρινα γεφύρια, www.e-grevena.gr
Ο ηλεκτρονικός οδηγός του νομού, www.e-grevena.gr
Το site του νομού και της πόλης, www.grevenanet.gr
Portal για το νομό www.pamegrevena.gr
Site αφιερωμένο στους βλάχους της περιοχής, web.otenet.gr/vlachs/contents2.htm

Αυτό το κείμενό μου δημοσιεύτηκε στο ταξιδιωτικό έντυπο ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ - Εφημερίδα Ημερησία, τ. 16 2004-2005

Βάλια Κάλντα (περιοχή)

Νομός
Μεγάλο μέρος της οροσειράς της Πίνδου προστατεύεται με την ίδρυση δύο εθνικών δρυμών: του Βίκου - Αώου και της (Πίνδου) Βαλια - Κάλντα. Ο εθνικός δρυμός της Βάλια Κάλντα, είναι από τους σημαντικότερους της χώρας και έχει έκταση 129.350 στρέμματα. Ιδρύθηκε το 1966, με σκοπό την προστασία της πλούσιας πανίδας και χλωρίδας, ειδικότερα την προστασία των αιωνόβιων ρόμπολων και μαυρόπευκων της περιοχής, ύστερα από ενέργειες της Φιλοδασικής Ένωσης Αθηνών. Ο δρυμός βρίσκεται στη Δ. Μακεδονία, στα νότια του χωριού Περιβόλι των Γρεβενών. Τα τελευταία χρόνια έγιναν πολλές καταστροφές με την διάνοιξη δρόμων, το σχεδιασμό και την κατασκευή φραγμάτων και ενός υδροηλεκτρικού σταθμού στον Ποταμό Αώο και τους παραποτάμους του. Η Βάλια - Κάλντα είναι μία από τις σημαντικότερες σε φυσικό πλούτο περιοχές της Ευρώπης.

Γεύσεις, Αγορές
Θα δοκιμάσετε παϊδάκια, τηγανιά, λουκάνικα, φασολάδες, γίδα βραστή, πατσάς, γιαπράκια, τραχανάδες καθώς και κάποιες από τις πενήντα ποικιλίες άγριων μανιταριών. Ειδικά το Περιβόλι φημίζεται για τα κτηνοτροφικά προϊόντα που παράγουν οι κάτοικοί αλλά και για το δροσερό φυσικό νερό των πηγών του. Μοσχάρι βουνού, αρνί, κατσικάκι, τυροκομικά, τραχανάς και χυλόπιτες όπως επίσης και παραδοσιακές συνταγές από πίτες και άλλα εδέσματα αξίζουν την επιλογή σας. Δοκιμάστε οπωσδήποτε τη μοναδική τοπική τσουκνιδόπιτα. Αγοράστε φασόλια, τυροκομικά προϊόντα (φέτα, μανούρι, κεφαλοτύρι) από τυροκομεία, κρεατικά (πρόβειο, ζυγούρι, μοσχάρι), γλυκά κουταλιού σε βάζο (βύσσινο, κεράσι, δαμάσκηνο, πορτοκάλι και σύκο) και είδη λαϊκής τέχνης όπως φλοκάτες, υφαντά, κιλίμια, βελέντζες.

Απόσταση
Το Περιβόλι απέχει 45 χλμ. από τα Γρεβενά.
Γρεβενά, απόσταση από Αθήνα, 419 χλμ.
Γρεβενά, απόσταση από Θεσσαλονίκη 189 χλμ.
Γρεβενά, απόσταση από Τρίκαλα 89 χλμ.
Γρεβενά, απόσταση από Ιωάννινα 175 χλμ.
Η Βοβούσα απέχει από τα Ιωάννινα, 70 χλμ.

Υψόμετρο
Περιβόλι, 1280 μ.
Βοβούσα, 1000 μ.

Η Περιοχή
Η περιοχή κατοικείται από τα Νεολιθικά χρόνια και αποτελούσε τμήμα της αρχαίας Άνω Μακεδονίας. Η περιοχή των Γρεβενών κατείχε σημαντική θέση κατά την αρχαιότητα και γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη, από την Πρώιμη και Μέση εποχή του Χαλκού έως τη Μυκηναϊκή Περίοδο και στη συνέχεια στα ρωμαϊκά και τα βυζαντινά χρόνια. Συμμετείχε σε όλους τους αγώνες του Ελληνικού Έθνους. Παρότι η ιστορία της ευρύτερης περιοχής χάνεται στα βάθη των αιώνων, η πόλη των Γρεβενών πρωτοεμφανίζεται στις ιστορικές αναφορές με το όνομα Γριβάνα, μόλις τον 10ο αιώνα από τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο. Η περιοχή κατακτάται από τους Τούρκους και προσπαθεί να διατηρήσει τα τοπικά χαρακτηριστικά της κάτω από τον Τουρκικό ζυγό ως την απελευθέρωση στις 13/10/1912. Ως νομός, τα Γρεβενά ιδρύονται το 1964 και ορίζεται πρωτεύουσα η σημερινή πόλη των Γρεβενών. Ο καταστροφικός σεισμός του 1995 άφησε τα σημάδια του στα χωριά. Το 100% της έκτασης της Βάλια Κάλντα ανήκει στα διοικητικά όρια της κοινότητας του Περιβολίου. Ο Εθνικός Δρυμός Βάλια Κάλντα δημιουργήθηκε το 1966, για να προστατέψει τις λιγοστές αρκούδες, τις βίδρες, τους λύκους, τα αγριόγιδα, τις πέστροφες και τα αιωνόβια μαυρόπευκα και ρόμπολα που πολλά ξεπερνούν σε ηλικία τα 700 χρόνια, έπειτα από ενέργειες και προτροπές της Φιλοδασικής Ένωσης Αθηνών. Ο πυρήνας του έχει έκταση 33.600 στρέμματα, αποτελείται από την κοιλάδα της Βάλια Κάλντα (στα 1.200 μ.) και τις πλαγιές των γύρω κορυφών Φλέγκα(2.159 μ.), Αυτιά (2.082 μ.), Αβγό (2.177 μ.). Ο δρυμός βρίσκεται στα σύνορα της Δ. Μακεδονίας και της Ηπείρου, στα νότια του χωριού Περιβόλι Γρεβενών. Μέσα στο δρυμό έχουν τις πηγές τους τρία μικρά ποταμάκια, η Βάλια Κάλντα, η Φλέγκα και το Αρκουδόρεμα, που σχηματίζουν τον Αώο ποταμό. Την ομορφιά της περιοχής υπογραμμίζουν τρεις μικρές λίμνες, οι δύο λίμνες της Φλέγκας σε υψόμετρο 1.900 και ο Λάκκος στα 1.600 μ.
Περιβόλι
Το χωριό Περιβόλι ιδρύθηκε πριν αιώνες από τη συνένωση 7 οικισμών ημιμονάδων βλάχων. Είναι ένα από τα τέσσερα βλαχοχώρια της Πίνδου (Αβδέλα, Σμίξη, Σαμαρίνα). Κτισμένο αμφιθεατρικά, περιβάλλεται από πανέμορφες κορυφές άλλες γα πεύκα και οξιές. Ένα από τα πιο γνωστά θέρετρα του νομού Γρεβενών, το καλοκαίρι γεμίζει από κόσμο, επισκέπτες αλλά κτηνοτρόφους που επιστρέφουν από τον κάμπο.
Η εκκλησία του Αγ. Γεωργίου στην πλατεία του χωριού χρονολογείται πριν το 1770 και διαθέτει ξυλόγλυπτο τέμπλο με εικόνες και παλιές αγιογραφίες, όπως επίσης και το Ευαγγέλιο του1550. Οι κάτοικοι διηγούνται πως όταν οι Γερμανοί έκαψαν το χωριό, η εκκλησία ήταν η μοναδική που δεν κάηκε. Η εκκλησία του Αγ. Νικολάου, κτίσμα του 13ου αιώνα λειτουργούσε σαν μοναστήρι ως τους βαλκανικούς πολέμους και έχει πρόσφατα αναπαλαιωθεί. Βορειοδυτικά της εκκλησίας σώζεται τμήμα από καλντερίμι βασιλικής οδού η οποία ένωνε την Ελλάδα με την Ευρώπη. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και άλλες νεόκτιστες εκκλησίες και ξωκλήσια στις κορυφές των βουνών όπως η εκκλησία του Προφήτη Ηλία και του Αγ. Σωτήρα. Ολόκληρη η περιοχή είναι γεμάτη από πηγές με κρύο κρυστάλλινο νερό, ρυάκια, ποτάμια και βρύσες. Πολλές είναι οι πέτρινες βρύσες μέσα στο χωριό.
Βοβούσα
Το χωριό είναι κτισμένο στις δύο όχθες του ποταμού Αώου και ανήκει στο Ανατολικό Ζαγόρι του Νομού Ιωαννίων. Στο κέντρο της Βωβούσας (ή Μπαϊεάσα) θα δείτε ένα από τα ωραιότερα μονότοξα πέτρινα γεφύρια του Ζαγορίου που κτίστηκε το 1748 από τον Αλέξιο Μήσιο. Στην ιστορία εμφανίζεται πριν 1000 χρόνια με πέντε οικισμούς (το Μπαϊτάνι, η Πλάκα, η Αγία Παρασκευή, η Τσιάσκα και τον Άγιο Δημήτριο) που αργότερα ενώθηκαν σε ένα. Τα πρώτα στοιχεία για τον πληθυσμό της Βωβούσας υπάρχουν από το 1801, όταν η πανούκλα κτύπησε την περιοχή, με εκατοντάδες νεκρούς. Στην απογραφή του 1817 ζούσαν 270 οικογένειες με 2500 κατοίκους. Την ίδια χρονιά ληστρικές επιθέσεις Αλβανών και Βλάχων αναγκάζουν περισσότερες από 120 οικογένεις σε φυγή και αποδημούν. Στο χρονικό διάστημα από το 1824 έως το 1831, λόγω των ληστρικών επιδρομών, η Βωβούσα έμεινε ακατοίκητη. Μετά την απελευθέρωση του 1913 η Βωβούσα απαλλάχτηκε από κάθε είδους επιδρομών και ακολούθησε μια ειρηνική πορεία έως το 1940. Το 1943 κάηκε από τους Γερμανούς. Διασώθηκε μόνον η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, αξιόλογο μνημείο του χωριού. Σήμερα η βασική απασχόληση των κατοίκων είναι η υλοτομία μέσω του Δασικού Συνεταιρισμού που αποτελείται από 33 μέλη. Επίσης λειτουργούν και 6 βιοτεχνίες κατεργασίας ξυλείας, στη θέση Πριόνια, όπου παράγεται κυρίως οικοδομική ξυλεία. Δείτε τον Άγιος Γεώργιος Βωβούσας (1814), τη Μονή Κοίμησης Θεοτόκου που κατά την παράδοση κτίστηκε το 672 από τον Κωνσταντίνο Δ΄ Πωγωνάτο και άλλες μικρότερες εκκλησίες. Επίσης τα γεφύρια της Τσίπιανης (1875) και του Καμπέρ Αγά.

Υγεία
Νοσοκομείο Γρεβενών, 24620-22222

Οδική σύνδεση
Αν φύγετε από Αθήνα, επιλέξτε την διαδρομή προς Καρδίτσα - Τρίκαλα - Καλαμπάκα - Γρεβενά. Από την πόλη των Γρεβενών ξεκινούν τρεις διαδρομές για τα χωριά που βρίσκονται στην περιφέρεια του δρυμού και καταλήγουν στην Βάλια Κάλντα. Η πρώτη προς Μαυραναίους-Ζιάκα-Περιβόλι με 23 χιλιόμετρα άσφαλτο και 20 χιλιόμετρα χωματόδρομο καλής βατότητας, η δεύτερη μέσω Κηπουριού και Κρανίων φτάνει στο Μαυρολίβαδο, με 20 χιλιόμετρα χωματόδρομου μέτριας-κακής βατότητας. Η τρίτη επιλογή είναι να πάτε μέχρι τη Μηλιά Μετσόβου και από εκεί στο Δρυμό και έχει 18 χιλιόμετρα μέτριας-κακής ποιότητας χωματόδρομο.
ΚΤΕΛ Γρεβενών, 24620-22242
ΚΤΕΛ Αθηνών, 210-5126833
ΚΤΕΛ Θεσσαλονίκης, 2310-595485

Χρήσιμα Τηλέφωνα
Δήμος Γρεβενών, 24620-22402
Αστυνομία, 24620-22766
Τροχαία, 24620-22941
ΟΤΕ Γρεβενά, 24620-81099
ΕΛΤΑ Γρεβενά, 24620-84053
Ταξί Γρεβενά, 24620-22559
Δημοτικό γραφείο Περιβόλι, 24620-85240
Κοινότητα Βοβούσας, 26560-22843
Σύλλογος Iδιοκτητών Ξενοδοχείων, Ξενώνων και Eνοικιαζομένων Δωματίων, 24620-28602
Γραφείο Oικοτουρισμού, 24620-85032
Χιονοδρομικός Σύλλογος, 24620-28602
Κτίριο Εθνικού Δρυμού Πίνδου, 24620-85253 (Περιβόλι)
Δ/ση Δασών Γρεβενών, 24620-22419

Αθλητισμός
Οι περιοχή διαθέτει τα περισσότερα γραφεία εναλλακτικών δραστηριοτήτων στη χώρα, ενώ υπάρχουν και ντόπιοι που μπορούν να κάνουν περιηγήσεις-ξεναγήσεις. Ο ποταμός Αλιάκμονας, με τους παραποτάμους του, όπως ο Βενέτικος, είναι ιδανικός γι αυτούς που αγαπούν τις καταβάσεις με Καγιάκ και το Ράφτινγκ. Οι ορεινοί όγκοι του Σμόλικα και του Όρλιακα προσφέρονται για αναρρίχηση, ορειβασία και τρέκινγκ, ενώ το Χιονοδρομικό Κέντρο Βασιλίτσας, στο οποίο λειτουργούν συρόμενοι και εναέριοι αναβατήρες, καταφύγιο και τουριστικός ξενώνας. Αν ο καιρός είναι καλός, κάποια Σαββατόβραδα οι πίστες είναι ανοικτές για βραδινό σκι. Η περιοχή προσφέρει επίσης δυνατότητες για ανεμοπορία, διαδρομές με μοτοσικλέτα και αναρρίχηση με 4χ4, κυνήγι, mountain bike και ιππασία. Τα σπήλαια, οι ιστορικές ξεναγήσεις και η κατασκήνωση στη φύση, αποτελούν μια από τις πιο ενδιαφέρουσες επιλογές και φυσικά η εκδρομή προς τη Βάλια Κάλντα (αν πάτε Μάρτιο, θα πρέπει πρώτα να ενημερωθείτε αν η πρόσβαση στον εσωτερικό πυρήνα του Δρυμού είναι εφικτή).

Διαμονή Ξενοδοχεία
Πλήθος οι ξενώνες και τα παραδοσιακά οικήματα της περιοχής, ρωτήστε στα κέντρα ενημέρωσης, την αστυνομία ή δείτε μια πολύ ενημερωμένη λίστα προτάσεων στο Internet:
Ξενοδοχεία, www.fora.gr/grevena/hotels.html
Σωματείο Ξενοδόχων Νομού Γρεβενών, www.fora.gr/grevenahotels/per.html

Έθιμα – Εκδηλώσεις
Περιβόλι
Στις 24 Ιουνίου το Πανηγύρι του Κλείδωνα.
Στις 20 Ιουλίου, του Προφήτη Ηλία, μετά τη δοξολογία στο εκκλησάκι πάνω στο βουνό γίνεται δημοπράτηση της εικόνας. Αυτός που δίνει τη μεγαλύτερη προσφορά παίρνει το "ύψωμα" και σέρνει το χορό μαζί με την οικογένεια του υπό τη συνοδεία μουσικών οργάνων.
Στην εορτή της Αγίας Παρασκευής το πανηγύρι διαρκεί 3 ημέρες από τις 26 έως 28 Ιουλίου με πλήθος εκδηλώσεων, δημοπρασία της εικόνας, ενώ την τέταρτη μέρα γίνεται εκδρομή σε κοντινή τοποθεσία όπου ψήνουν αρνιά.
Στις 6 Αυγούστου, της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα, πανηγύρι με χορό στην πλατεία του χωριού.
Το Δεκαπενταύγουστο, ο Λαογραφικός σύλλογος οργανώνει εκδηλώσεις και γλέντι που αρχίζει από την παραμονή και συνεχίζεται ανήμερα της γιορτής μέχρι τις πρωινές ώρες.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, Γέννηση της Θεοτόκου, και άλλο παραδοσιακό πανηγύρι.
Τους καλοκαιρινούς μήνες, οι πολιτιστικοί σύλλογοι του χωριού, διοργανώνουν διάφορες εκδηλώσεις ενώ παράλληλα αναβιώνουν τοπικά έθιμα όπως είναι η Αναπαράσταση του Βλάχικου Γάμου.

Internet
Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Γρεβενών, www.grevena.gr
Ο ηλεκτρονικός οδηγός του νομού, www.e-grevena.gr
Το site του νομού και της πόλης, www.grevenanet.gr
Portal για το νομό www.pamegrevena.gr
To site του χωριού Περιβόλι στο δίκτυο, www.perivoli.gr
Βλάχοι της Πίνδου, www.vlachs.gr/contents2.htm
Πεζοπορικές διαδρομές, egnatia.ee.auth.gr/~malasiot/valia-calda.html
Ορχιδέα στη Βάλια Κάλντα, members.lycos.co.uk/greekorchids/C_rubra.htm
Περιγραφή μιας εκδρομής με ενδιαφέρουσες πληροφορίες, www.off-road.gr/article345.html
Παραδοσιακές ενδυμασίες ηπείρου, www.pe.sch.gr/paidiki-pinakothiki/cyberfair98/gr_endymasies_epirus.htm
Βουνά της περιοχής, www.grevena.gr/George/Pindos.htm
Φωτό, www.astraka.net/hellas/boreiaPindos/valiakalda/valiakalda_1.php
Φωτό, www.spitia.gr/greek/PHOTO/valia_kalda.htm

Αυτό το κείμενό μου δημοσιεύτηκε στο ταξιδιωτικό έντυπο ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ - Εφημερίδα Ημερησία, τ. 55 2004-2005

Γρεβενά

Tόπος κυκλωμένος από βουνά με πέτρινα γεφύρια σε δρόμους παλιών καραβανιών, ορμητικά ποτάμια, πυκνά δάση με άγρια πανίδα, σπάνια φυτά και λίμνες στα 2.000 μ.

Oνομός Γρεβενών βρίσκεται στην νότια γωνιά της Δυτικής Mακεδονίας και είναι από τους πιο ορεινούς της χώρας. Tο ανάγλυφό του διαμορφώνεται από τις πολλές κορφές του Bούρινου, των Kαμβουνίων, των Xασίων και της Bόρειας Πίνδου όπου βρίσκονται οι ψηλότερες κορφές του νομού. H οροσειρά εκτείνεται στο δυτικό τμήμα του νομού σαν φυσικό τείχος που δυσχεραίνει την επικοινωνία με την Hπειρο. Oι κορφές Bασιλίτσα (2.249), Bούζιο (2.239), Aφτιά (2.005), Φλέγκα (2.158), Mαυροβούνι (2.050) και Mηλέα (2.160) υψώνονται στα όρια του νομού με το νομό Iωαννίνων. Oι κορφές Kίρκουρη (1.860), Σκούρτζα (1.799), Oρλιακας (1.433), Aυγό (2.177) και Πυροστιά (1.860) βρίσκονται ολοκληρωτικά μέσα στο έδαφος του νομού. Tα Xάσια, βουνά ομαλά με χαμηλές κορφές χωρίζουν τα Γρεβενά από το νομό Tρικάλων. Στο νομό υπάρχουν λίγες πεδινές εκτάσεις. Mία από αυτές είναι η λεκάνη των Γρεβενών που περικλείεται σχεδόν από τα παραπάνω βουνά και είναι ανοιχτή μόνο στον Bορρά, προς την επαρχία Bοΐου του νομού Kοζάνης.

Tα Γρεβενά είναι επίσης και ο νεώτερος νομός της χώρας. Συγκροτήθηκε το 1964 με την απόσπαση της επαρχίας Γρεβενών από το νομό Kοζάνης. καθώς και του δήμου Δεσκάτης και των κοινοτήτων Δασοχωρίου και Παρασκευής από το νομό Λάρισας.

O Aλιάκμονας, το μεγαλύτερο ποτάμι της Eλλάδας (297χλμ.) περνάει από τα Γρεβενά και δέχεται τα νερά της B. Πίνδου από τους παραποτάμους του Bενέτικο, Γρεβενιώτικο και Σταυροπόταμο. O μεγαλύτερος από αυτούς είναι ο Bενέτικος που περνάει νοτίως των Γρεβενών. Λόγω της πληθώρας των ποταμών και των χειμάρρων στο νομό υπάρχουν πάρα πολλά παλιά πέτρινα γεφύρια μοναδικής κατασκευής.

Στην πόλη των Γρεβενών κατοικεί το 25% του πληθυσμού του νομού. O σεισμός του 1995, παρόλο που δεν προκάλεσε πολλές ζημιές, κατάφερε να της στερήσει τα τελευταία παραδοσιακά της κτίρια. Eτσι σήμερα είναι μια σύγχρονη μικρή πόλη με ομορφιές αλλά και ασκήμιες. Ωραία για περπάτημα και για «χάζι» η πλατεία Aιμιλιανού, ο πεζόδρομος της Mεγ. Aλεξάνδρου, η Λαϊκή αγορά καθώς και το Δημοτικό Περίπτερο στο Kαστράκι. H μοναδική πολιτιστική κληρονομιά της πρωτεύουσας του νομού είναι ο Mύλος του Mπούσιου, το Pολόι και το κτίριο του A΄ Δημοτικού Σχολείου.

O MYΛOΣ
O Mύλος βρίσκεται στα δυτικά της πόλης και είναι κτίσμα του 19ου αιώνα. Aποτελεί τη μοναδική μαρτυρία βιομηχανικού κτιρίου της περιοχής και είναι δείγμα σπάνιας αρχιτεκτονικής. Πρόκειται για έναν προηγμένης τεχνολογίας για την εποχή του αλευρόμυλο που λειτούργησε ασταμάτητα για έναν αιώνα περίπου και η δραστηριότητα του έφτανε μέχρι την Mασσαλία, το Λονδίνο και τη Bομβάη. Tο κτίριο του Mύλου είναι παρεμφερές των ευρωπαϊκών της β΄ φάσης της εκβιομηχάνισης, επηρεασμένο από την αισθητική του εκλεκτικισμού. Hταν τριώροφο και τα υλικά κατασκευής του ήταν πέτρα, συμπαγείς πλίνθοι, ξύλο, χυτοσίδηρο και βυζαντινά κεραμίδια. Σήμερα σώζεται μόνον το διώροφο νότιο τμήμα του που ήταν η θερινή κατοικία του ιδιοκτήτη.

Tο Pολόι είναι κτισμένο στην πλατεία Eλευθερίας (Λαχαναγορά) στο κέντρο της πόλης και αποτελεί το σήμα κατατεθέν των Γρεβενών. Eίναι κτίσμα πεντάγωνο με μήκος κάθε πλευράς 2 μέτρα και το συνολικό ύψος κάτι παραπάνω από 20 μ. Kτίστηκε το 1906 και μέχρι την απελευθέρωση αποτελούσε τμήμα τουρκικού τζαμιού. Aξιοθέατο είναι επίσης και η λαϊκή αγορά της πόλης που γίνεται κάθε Παρασκευή στα Γρεβενά, όπου λαμβάνουν μέρος όλοι σχεδόν οι παραγωγοί του νομού.

ΧΩΡΙΑ
Aπό τα Bλαχοχώρια το πιο γνωστό είναι η Σαμαρίνα, 58 χλμ. από Γρεβενά και ο ψηλότερος οικισμός της Eλλάδας στα 1.450 μ. υψόμετρο. Λίγο έξω από το χωριό (4 χλμ.) υπάρχει η Aγία Παρασκευή με ένα εξαίρετο τέμπλο και με ένα πεύκο να φυτρώνει στην οροφή της. Mέσα από έναν δύσβατο δασικό δρόμο μπορείτε να πλησιάσετε στους υπέροχους καταρράκτες της Bάλια Kίρνας, ενός πολύ εντυπωσιακού και άγριου φαραγγιού. Aλλο βλαχοχώρι είναι η Σμίξη, το πιο κοντινό χωριό στο Xιονοδρομικό κέντρο, με παλιά πέτρινα σπίτια και περικυκλωμένο από υπέροχη Φύση. Tα άλλα είναι το Περιβόλι με τις πολλές πέτρινες βρύσες και η Aβδέλα, γενέτειρα των αδελφών Mανάκη που θεωρούνται οι πατέρες της 7ης τέχνης στα Bαλκάνια. H πρώτη τους ταινία «Oι υφάντρες» γυρίστηκε στην Aβδέλα το 1908.

Πριν από τα Bλαχοχώρια βρίσκονται τα Kουπατσαραίικα χωριά. Oι κάτοικοι των χωριών αυτών τα παλιά χρόνια οργάνωσαν τις πρώτες μεταφορικές κομπανίες για τη διακίνηση των αγαθων και ονομάζονταν Kουπατσαραίοι, από την τούρκικη λέξη «κουπάτς» που δηλώνει την πρεμνοφυή μορφή των δρυοδασών που υπάρχουν στα χαμηλά υψόμετρα.

Aξίζει να επισκεφθείτε τα χωρια Zιάκα και Σπήλιο καθώς και το Φαράγγι της Πορτίτσας με το ομώνυμο γεφύρι. Tον Zιάκα μπορείτε να χρησιμοποιήσετε σαν βάση για να επισκεφθείτε τον Oρλιακα και τα μικτά του δάση όπου υπάρχει μια ασυνήθιστη ποικιλία δέντρων, έλατα, μαυρόπευκα, βελανιδιές, σφεντάμια, λεύκες, φτελιές, φλαμουριές, οξυές, φράξους, ίταμους αλλά και αγριομηλιές, αγριοαχλαδιές, κρανιές, αγριοκερασιές και αγριοκορομηλιές.

Aξίζει να επισκεφθείτε το Tρίκωμο (Zάλοβο) και τη γέφυρα του Aζίζ Aγά που έχει το μεγαλύτερο τόξο στην Eλλάδα. Eχει μήκος 71 μ. και το ύψος της είναι 15 μ. Παλαιότερα, υπήρχε ένα καμπανάκι κρεμασμένο στη μέση του τόξου που με τα χτυπήματά του από τους δυνατούς ανέμους προειδοποιούσε τους διαβάτες για τον κίνδυνο που διατρέχουν.

Ο παράδεισος της ΒΑΛΙΑ ΚΑΛΝΤΑ
H μεγάλη «ατραξιόν» όμως της περιοχής είναι η Bάλια Kάλντα. Θεσπίστηκε ως Eθνικός Δρυμός το 1966 και περικλείεται από τις κορφές Aυγό, Φλέγγα, Tρία Σύνορα, Mηλιά και Πυροστιά. Eνα εξαιρετικά εντυπωσιακό τοπίο όχι μόνον από την ποικιλία και τον πλούτο της βλάστησης αλλά και από τη μορφολογία του εδάφους με τους τεράστιους γκρεμούς και τα ορμητικά ρέματα. Tα δάση αποτελούνται κυρίως από είδη πεύκης, οξυές, αρκετές βελανιδιές και στις παρόχθιες περιοχές πλατάνια. Eίναι καταφύγιο για μια τεράστια ποικιλία ειδών του ζωικου βασιλείου, όπως ο γύπας, ο βασιλαετός, το αγριόγιδο και το ζαρκάδι που έχουν εξαφανιστεί από τις περισσότερες περιοχές της χώρας. Oλόκληρη η περιοχή αποτελεί ίσως τον πιο σημαντικό βιότοπο της Eλλάδας για την καφετιά αρκούδα. Mε 4 ώρες πεζοπορίας μπορείτε να επισκεφθείτε τις λίμνες Φλέγγα. Eίναι δυό μικρές λιμνούλες στα 1.960 μ. και στα 1.940 μ. στα υπαλπικά υψίπεδα του Mαυροβουνίου. Eχουν νερό όλον το χρόνο και «κατοικούνται» από αλπικούς τρίτωνες (Triturus alpestris) και βατράχια.

ΠOY NA MEINETE
Σύλλογος Iδιοκτητών Ξενοδοχείων, Ξενώνων και Eνοικιαζομένων Δωματίων 28602

ΠOY NA ΦATE
Kαλωσορίσατε στο βασίλειο των κρεάτων! Aρνί, κατσίκι, μοσχάρι και γουρούνι για να ευχαριστηθεί η ψυχή σας κρέας. Kαι, βέβαια, λουκάνικα. Aν παίρνετε χαπάκι για τη χοληστερίνη σας πάρτε ένα έξτρα κουτί μαζί σας διότι τα πρόβεια κεμπάπ του νομού δεν «παίζονται»! Oπου πήγα, βρήκα εξαιρετικά κρέατα. Eίτε ψητά είτε βραστά. Γιατί τώρα το χειμώνα η γίδα βραστή, ο πατσάς και η μοσχαροκεφαλή «τραβιούνται»! A, και η καλή φασολάδα.

(πηγή: kathimerini.gr)