Πάσχα: Πού θα γιορτάσετε παραδοσιακά II

Ρούμελη
Ο ΤΟΠΟΣ: Αν θέλετε να ζήσετε το απόλυτο βουκολικό γλέντι, σας προτείνουμε την περιοχή της ορεινής Παρνασσίδας, με τα χωριά Γραβιά, Μαριολάτα, Πολύδροσο, Βάριανη κ.λπ. όπου το φαγοπότι στήνεται στην ύπαιθρο.
ΤΟ ΔΡΩΜΕΝΟ: Στην ευρύτερη περιοχή της Ρούμελης (Φωκίδα, Φθιώτιδα, Ευρυτανία) τον οβελία τον ψήνουν στους λάκκους και στη σούβλα. Η κάθε γειτονιά έχει το δικό της σημείο, όπου από νωρίς το πρωί ανάβουν με κληματόβεργες τη φωτιά, στη συνέχεια τη σκεπάζουν με καθαρή στάχτη και σιγοψήνουν τα αρνιά στη σειρά (μπορεί να φτάσουν μέχρι και είκοσι!), ενώ παράλληλα στήνεται φαγοπότι, με σπιτικές πίτες (οι νοικοκυρές κοντράρονται για την καλύτερη πίτα) και κρασί που φέρνουν από κάθε σπίτι.
TIP: Φροντίστε να ενημερώσετε εγκαίρως τους ντόπιους αν σκοπεύετε να φέρετε το δικό σας αρνί, για να βρουν χώρο στο λάκκο! Κανόνα αποτελούν τα πειράγματα στους επισκέπτες και κυρίως τους Αθηναίους.

Σίφνος
Ο ΤΟΠΟΣ: Το ανθισμένο Κυκλαδονήσι στα καλύτερά του, τα έθιμα ζωντανά με επίκεντρο τις ατμοσφαιρικές εκκλησίες και τα μοναστήρια ανά το νησί και οι, ούτως ή άλλως, νόστιμες τοπικές σπεσιαλιτέ, εμπλουτισμένες με εποχικές λιχουδιές.
ΤΟ ΔΡΩΜΕΝΟ: Από τους πιο ατμοσφαιρικούς Επιταφίους αυτός της Παναγίας της 'Αμμου του 14ου αιώνα, στον Αρτεμώνα, αλλά και στον 'Αγιο Ιωάννη στο 'Ανω Πετάλι που από τον περίβολό του έχετε πανοραμική θέα σε Απολλωνία και Αρτεμώνα. Το βράδυ της Ανάστασης αποκτά άλλη διάσταση στην Παναγία Ελεούσα στο Κάστρο. Την Κυριακή το πρωί θα την περάσετε στο μοναστήρι της Παναγίας Βρυσιανής (από Εξάμπελο, στο δρόμο προς τον Πλατύ Γιαλό), όπου μετά τη λειτουργία της Αγάπης ο ηγούμενος ανοίγει η σάλα του μοναστηριού για να προσφέρει κόκκινα αυγά, σοκολατάκια και τα παραδοσιακά «πουλιά», τοπικές πασχαλινές κουλούρες.
TIP: Εξαιρετικές οι γεύσεις του Πάσχα με πιάτο... κατατεθέν το μαστέλο, αρνί που ψήνεται στα πήλινα μαστέλα με ντομάτα και ημίγλυκο τοπικό κρασί, πάνω σε κληματόβεργες, το βράδυ της Ανάστασης και την Κυριακή του Πάσχα.

'Αγιος Νικόλαος Κρήτης
Ο ΤΟΠΟΣ: Οι παραδοσιακοί εορτασμοί του Αγίου Νικολάου με επίκεντρο τη λίμνη, όπου μετά το «Χριστός Ανέστη» ακολουθεί το Κάψιμο του Ιούδα, είναι το κερασάκι στην τούρτα για να πάρετε μια πρώτη γεύση καλοκαιριού, καλομαθαίνοντας τον εαυτό σας σε κάποιο από τα πολυτελή resorts της Ελούντας.
ΤΟ ΔΡΩΜΕΝΟ: Η λίμνη πρωταγωνιστεί. Στη γέφυρά της συναντιούνται τη Μεγάλη Παρασκευή οι Επιτάφιοι από τις ενορίες του Αγίου Γεωργίου και της Αγίας Τριάδας. Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου ο ιερέας
δίνει το άγιο φως στους πιστούς και με τα εξαπτέρυγα και την εικόνα της Ανάστασης οδεύει προς τη λίμνη. Εδώ, μετά το «Χριστός Ανέστη», θα γίνει το Κάψιμο του Ιούδα - έθιμο που απαντά σε όλη την Κρήτη, αλλά στο φαντασμαγορικό σκηνικό της λίμνης παίρνει ιδιαίτερα εντυπωσιακές διαστάσεις.
TIP: Το Σάββατο το πρωί, κάνοντας βόλτα στον 'Αγιο Νικόλαο, σίγουρα θα πετύχετε ανθρώπους του δήμου να μοιράζουν κόκκινα αυγά, τσουρέκια και άλλες κρητικές λιχουδιές, σκορπίζοντας ένα διάχυτο αίσθημα φιλοξενίας. Το βράδυ, οι περισσότεροι Αγιονικολιώτες παρακολουθούν τη λειτουργία της Ανάστασης στο εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου, πίσω από το λιμεναρχείο.

(πηγή: www.athinoramatravel.gr)

Η άσπιλη γοητεία της Σπιναλόγκας

Καθώς πλησιάζεις, πάνω στο καραβάκι, αναρωτιέσαι γιατί την ονόμασαν Σπιναλόγκα (Μακρύ Αγκάθι). Πρέπει να είσαι προετοιμασμένος για να μην εκπλαγείς αντικρίζοντας αυτήν την άλλοτε αποικία των λεπρών κοντά στις ακτές της Κρήτης, βόρεια του Αγίου Νικολάου. Από μακριά μοιάζει με έναν παραδεισένιο τόπο, μία τούφα πεύκα και φραγκόσυκα, πάνω σε πέτρες και βράχια, μια καστροπολιτεία με πουλιά, σαύρες και εποχικούς επισκέπτες. Τέλειωσε η τουριστική περίοδος στην Κρήτη, αλλά για τη Σπιναλόγκα τώρα είναι μια καινούργια αρχή.

Σαν να αφυπνίζεται από μία μακρά περίοδο νάρκης, η Σπιναλόγκα διεκδικεί τώρα την είσοδό της στον σύγχρονο κόσμο, με στόχο να ενταχθεί στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Unesco. Προς το παρόν, η τοπική κοινωνία, η Ελούντα, ο Δήμος του Αγ. Νικολάου και, κυρίως, ο Πολιτιστικός Οργανισμός του κινητοποιούν ανθρώπους και προκαλούν ιδέες.

Η αλήθεια είναι πως σήμερα η Σπιναλόγκα είναι ένας τόπος ρημαγμένος. Αν και το ενετικό κάστρο είναι καλά συντηρημένο από την 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και ορισμένα από τα οθωμανικά σπίτια αναστηλώθηκαν (έχει ολοκληρωθεί επιχειρησιακό πρόγραμμα του ΥΠΠΟ) η γενική εντύπωση είναι αυτή της εγκατάλειψης. Από το 1976, η Σπιναλόγκα είναι κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος, αλλά τα περισσότερα πέτρινα σπίτια, εκεί όπου έμεναν οι λεπροί εξόριστοι κάτοικοι του νησιού, είναι ερείπια, πολλά χωρίς στέγες, αφημένα στο έλεος των καιρικών συνθηκών.

Σιωπές και σκιές

Είναι ένα μικρός τόπος η Σπιναλόγκα. Τη γυρίζεις με τα πόδια και εύκολα αγαπιέται. Εχει σιωπές και σκιές. Τη σκέφτεσαι ξανά και ξανά, σου στοιχειώνει το μυαλό κι αναρωτιέσαι γιατί...

Αλλά η Σπιναλόγκα δεν είναι σήμερα μόνο πέτρες και βράχια και ερείπια που περιμένουν ένα μαγικό ραβδί. Αν έχετε διαβάσει το μπεστ σέλερ της Βικτώρια Χίσλοπ «Το νησί» (εκδ. Διόπτρα) θα έχετε μια ιδέα για τι μιλάμε. Είναι ένας τόπος «ποτισμένος». Κι αν η Βικτώρια Χίσλοπ (που είναι πλέον στον Αγιο Νικόλαο και η ίδια ένας τοπικός μύθος!) έβαλε το στίγμα της Σπιναλόγκας στον διεθνή χάρτη (το βιβλίο της έχει πουλήσει ένα εκατομμύριο αντίτυπα σε 25 γλώσσες), υπάρχουν και άλλοι, ο καθένας από τη σκοπιά του, που πασχίζουν να υπάρξει ένα συντονισμένο ενδιαφέρον για σωστικές επεμβάσεις.

Το «χαρτί» της Σπιναλόγκας είναι η μοναδικότητά της. Είναι ένα ιστορικό παλίμψηστο. Ενετικό κάστρο και τείχη, δεξαμενές, οθωμανικός οικισμός, η σκιά της λέπρας, η πρώην αποικία, ο αποκλεισμός, η ιστορία της Ιατρικής.

Μοναδικότητα

Βρισκόμαστε σε ένα σημείο εκκίνησης. Ιστορικό αρχείο για τα 54 χρόνια (1903 - 1957) που η Σπιναλόγκα ήταν αποικία λεπρών δεν υπάρχει, πολλά έγγραφα έχουν καταστραφεί ή είναι διάσπαρτα και οι εργασίες αναστήλωσης, όσο περιορισμένες κι αν ήταν, έχουν σταματήσει. Αν εξασφαλιστούν περαιτέρω κονδύλια, η Σπιναλόγκα μπορεί να εξελιχθεί σε ένα χώρο προσκυνήματος, γιατί στη μικρή αυτή επιφάνεια γης συναντώνται πολλές ανθρώπινες διαδρομές. Οχι μόνο ο ανταγωνισμός Ενετών και Τούρκων αλλά και η Κρητική Πολιτεία και το ελληνικό κράτος, η πολιτική υγείας και η προκατάληψη.

Κανείς δεν θέλει να δει τη Σπιναλόγκα με ξενοδοχειακές μονάδες. Αλλωστε, η Πλάκα, ο απέναντι οικισμός στην Κρήτη, προσφέρει τα πάντα και απ’ ό,τι μάθαμε έχουν ήδη αγοραστεί μεγάλες εκτάσεις για τουριστικές επενδύσεις. Αν η Σπιναλόγκα έχει κάτι να προσθέσει στη φυσιογνωμία της Κρήτης είναι ο εαυτός της, άσπιλος και αυθεντικός. Αυτό επιζητούν οι άνθρωποι του Πολιτιστικού Οργανισμού του Αγίου Νικολάου, ο Μανόλης Θραψανιώτης και ο Στέλιος Κτενιαδάκης, παθιασμένοι και δραστήριοι σε βαθμό συγκινητικό. Στην ίδια γραμμή πνεύματος και οι ομιλητές στη διημερίδα που οργανώθηκε στην Ελούντα με αφορμή τα 50 χρόνια από τότε που η Σπιναλόγκα έπαψε να είναι τόπος εξορίας.

Η Σπιναλόγκα έχει ήδη δημιουργήσει τον μύθο της. Είναι πολλά πράγματα μαζί. Είναι το «Το νησί» της Βικτώριας Χίσλοπ αλλά και το ρεαλιστικό «Γη και Νερό» του Γουλιέλμου Αμποτ, μυθιστόρημα γραμμένο το 1936. Είναι οι μικρού μήκους ταινίες και τα ντοκιμαντέρ. Του Βέρνερ Χέρτσογκ, του Ζαν - Ντανιέλ Πολέ και του Κώστα Αθουσάκη («Spinalonga», 2007).

Πάνω απ’ όλα είναι οι άνθρωποι που έχουν μνήμες. Ακούστηκαν σε αυτή τη διημερίδα όπου ο επιστημονικός λόγος, σοβαρός και τεκμηριωμένος, υπερκεράστηκε από τις σπαρακτικές βιωματικές ομιλίες του Μανόλη Φουντουλάκη (κάποτε λεπρός, σήμερα υγιέστατος, στην πρώτη γραμμή κατά της προκατάληψης) και του Ζουλιέν Γκριβέλ.

Ενας Ελβετός Σαμαρείτης

Ο Ζουλιέν Γκριβέλ δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητος. Ας τον έχει κατά νουν η Ακαδημία Αθηνών όταν σκεφτεί τα βραβεία ανθρωπιστικού έργου. Ηρθε στην Ελούντα στη διημερίδα για τη Σπιναλόγκα πετώντας από τη Γενεύη. Είναι Ελβετός, οδοντίατρος και συγγραφέας ήδη της μελέτης «Η νόσος του Χάνσεν στην Ελλάδα και στην Κρήτη κατά τον 20ό αιώνα». Από το 1972 έρχεται στην Ελλάδα, σαν ένας «άγιος» και φροντίζει αφιλοκερδώς τους χανσενικούς του Νοσοκομείου «Αγία Βαρβάρα» του Αιγάλεω. Ηρθε για πρώτη φορά, νεαρός 29 ετών, για να φροντίσει τα δόντια του ασθενούς Επαμεινώνδα Ρεμουνδάκη, μιας φυσιογνωμίας της παλιάς Σπιναλόγκας που τα τελευταία χρόνια νοσηλευόταν τυφλός στην «Αγία Βαρβάρα». Ηταν η αρχή μιας μακράς σχέσης του Ζουλιέν Γκριβέλ με την Ελλάδα. Ο Γκριβέλ από το 1972 έρχεται δύο 15νθήμερα τον χρόνο στην Ελλάδα και φτιάχνει τα δόντια σε όλους τους πρώην και νυν. Αν δε, έχουν πάρει εξιτήριο και έχουν επιστρέψει στα χωριά τους, ο Ζουλιέν Γκριβέλ θα πάει να τους βρει εκεί.

Είναι, λοιπόν, αυτές οι ιστορίες που κάνουν τη Σπιναλόγκα μία περίπτωση μοναδική. Υπάρχει πολλή συγκίνηση ακόμη στους ανθρώπους. Η αρχαιολόγος Γεωργία Μοσχόβη και η αρχιτέκτων Δάφνη Χρονάκη, γνωρίζουν κάθε πέτρα. Ο γιατρός Μανόλης Δετοράκης ξέρει όλη την ιστορία της ασθένειας και των λαϊκών προκαταλήψεων. Ο κοινωνιολόγος Μάνος Σαββάκης έχει μελετήσει την κρατική πολιτική έναντι του λεπροκομείου και ο μηχανικός Κωστής Μαυρικάκης είναι ο άνθρωπος που πασχίζει για την ένταξη στη λίστα της ΟΥΝΕΣΚΟ. Η ματιά της φιλολόγου Κέλης Δασκαλά, που έχει μελετήσει το πώς έχει περάσει η Σπιναλόγκα στη λογοτεχνία διευρύνει ένα θέμα που ούτως ή άλλως έχει όσες οπτικές διαλέξουμε να δούμε. Ο σκηνοθέτης Κώστας Αθουσάκης, π.χ., με τη μικρού μήκους ταινία του μιλάει με συμβολισμό για την επανένταξη των παιδιών που γεννήθηκαν στη Σπιναλόγκα πίσω στην κοινωνία της Κρήτης.

Πύλες ζωής και θανάτου

Μία επίσκεψη στη Σπιναλόγκα είναι μία προσωπική υπόθεση. Συνήθως γίνεται βουβά, οι σκιές είναι μακριές στα σοκάκια που στολίζουν ακόμη φοινικόδεντρα και όπου τα μαρμάρινα υπέρθυρα –όσα σώζονται από τις λεηλασίες τα μεταπολεμικά χρόνια– συμβολίζουν πύλες ζωής και θανάτου. Ψηλά στο ενετικό κάστρο θα δείτε σκαλιστό τον λέοντα της Βενετίας που κοιτάει το νεκροταφείο, απέριττο, πέτρινο χωρίς σταυρούς πάνω στους κοινούς τάφους. Είναι η θέα του πελάγους, όμως, και ένα πεύκο που έχει λυγίσει ο αέρας, που γλυκαίνουν την αίσθηση. Τα νερά είναι τιρκουάζ και η ντόπια πέτρα αλλάζει χρώμα ανάλογα το φως. Οπως η θάλασσα.

Απέναντι από τη Σπιναλόγκα, στην Πλάκα, στην Ελούντα, στον Αγιο Νικόλαο, οι ντόπιοι αδημονούν. Οι καιροί έχουν αλλάξει και η Σπιναλόγκα δεν είναι πλέον ένα μακρύ αγκάθι.

(πηγή: www.kathimerini.gr, 4/11/2007)

Νομός Λασιθίου

Oμορφη η Kρήτη και χιλιοτραγουδισμένη. Oμως η ανατολική της άκρη, ο νομός Λασιθίου, παρ' όλο που κι εκεί θα δείτε φαράγγια, σπήλαια, μιτάτα και υπέροχες παραλίες, έχει μιαν άλλη χάρη. Eίναι αυτό που λένε υπάρχει κάτι στην ατμόσφαιρα!

Ο νομός πήρε την ονομασία του από το μοναδικό οροπέδιο του Λασιθίου στην οροσειρά της Δίκτης σε περίπου 850 υψόμετρο. Eνα σχεδόν τέλειο επίπεδο σε σχήμα οβάλ, με μέγιστο μήκος 10 χλμ. και πλάτος 5 χλμ. Eνας τεράστιος λαχανόκηπος γεμάτος πετρόκτιστους και μη ανεμόμυλους (περίπου 10.000) που χρησιμοποιούν τη δύναμη του αέρα για να αντλούν τα νερά του υπεδάφους. Eίναι η μεγαλύτερη πεδιάδα της Kρήτης και το μεγαλύτερο και ψηλότερο οροπέδιο της χώρας. O νομός αποτελείται από τέσσερις επαρχίες, της Mεραμπέλου, του Λασιθίου, της Iεράπετρας και της Σητείας και υπάρχει ένα πλήθος αρχαιολογικών χώρων και μνημείων. Στην Aνατολική Kρήτη ήκμασαν μεγάλα κέντρα του Mινωικού Πολιτισμού (Zάκρος, Παλαίκαστρο, Γουρνιά, Mόχλος, Mύρτος, Mίλατος κ.λπ.) και σπουδαίες πόλεις των ιστορικών χρόνων, όπως η Iεράπυτνα, ο Iτανος, η Oλούς, η Hτεία, η Aμπελος, η Πραισός, ο Iστρων, η Ωλερος και η Mάλλα. Aκόμα στα μεσαιωνικά χρόνια χτίστηκαν ενετικά φρούρια και επαύλεις (Kαλές Iεράπετρας, Kαζάρμα Σητείας, Σπιναλόγκα, Mεραμπέλου, έπαυλη Eτιάς) καθώς κι αρκετά μοναστήρια (Tοπλού, Kαψά, Aρετίου, Bιδιανής, Kρουσταλένιας).

Oι κάτοικοι, θα ανακαλύψετε ότι διαφέρουν από τους άλλους Kρητικούς. Ως επί το πλείστον ασχολούνται με τη γεωργία, λιγότερο με την κτηνοτροφία και κατά τόπους με τον τουρισμό. Iσως η ενασχόλησή τους με τη γη να είναι αυτό που τους διαφοροποιεί. Eίναι «δεμένοι» με τον τόπο τους, αλλά συγχρόνως είναι πολύ φιλόξενοι και «ανοιχτοί» με τους ξένους, ημεδαπούς ή μη.

Σε αυτό το κομμάτι της Kρήτης θα βρείτε επίσης 1.300 σπήλαια, μεταξύ των οποίων το Δικταίο Aντρο, του Mιλάτου και της Tράπεζας, 40 φαράγγια, 6 οροπέδια (Λασιθίου, Kαθαρού, Oμαλού Bιάννου, Λιμνάκαρου, Nισσίμου, Xανδρά), το περίφημο Φοινικόδασος στο Bάι, όλα σχεδόν τα 2.000 είδη φυτών της Kρήτης, όμορφα χωριά που ακόμα δεν «κόλλησαν» τουριστίτιδα, καθώς και την Eλούντα, γνωστή για τα πολυτελή ξενοδοχεία της.

Eίναι ένα μέρος με πολλές αντιθέσεις. Eνα καλό παράδειγμα αυτού είναι οι τρεις μεγάλες πόλεις του νομού, ο Aγιος Nικόλαος, η Iεράπετρα και η Σητεία δεν έχουν καμιά ομοιότητα μεταξύ τους!

Αγιος Νικόλαος

H πρωτεύουσα του νομού είναι ο Aγιος Nικόλαος στον Kόλπο του Mεραμπέλου. H πόλη έχει 10.000 κατοίκους, όλος ο Δήμος ακριβώς τους διπλάσιους, ενώ ο νομός έχει 76.000 κατοίκους σε όλα τα 1.823 τετρ. χλμ. Eχει τη λιμνοθάλασσά της, την περίφημη «Bουλισμένη», έχει πρόσφατα εξωραϊστεί και συμμαζευτεί και παρ' όλη την τουριστική κίνηση θα μπορούσα να την αποκαλέσω «όμορφη πόλη».

H ονομασία οφείλεται στον παμπάλαιο μικρό ναό του Aγίου Nικολάου του 8ου ή του 9ου αιώνα που βρίσκεται στη μικρή χερσόνησο απέναντι από το Minos Beach.

Tο σήμα κατατεθέν της πόλης είναι η λίμνη της που μέσω ενός στενού διαύλου που ανοίχτηκε το 1870 επικοινωνεί με τη θάλασσα. Oνομάζεται Bουλισμένη ή Bρωμόλιμνη, έχει κυκλικό σχήμα και διάμετρο 137 μ. H λαϊκή φαντασία ήθελε τη λίμνη αυτή άπατη, αλλά ο Eγγλέζος Spratt (Travels and Researches in Crete) τη βυθομέτρησε το 1853 και βρήκε πως το βάθος της είναι 64 μέτρα. Σε μια πρόσφατη έρευνα που έκαναν δύτες βρέθηκαν φορτηγά και στρατιωτικό υλικό που οι Γερμανοί πέταξαν στη λίμνη όταν εγκατέλειπαν την Kρήτη.

Aπέναντι ακριβώς από την πόλη βρίσκονται δύο νησάκια. Tο μεγαλύτερο, που ονομάζεται των Aγίων Πάντων από το ομώνυμο εκκλησάκι, είναι καταφύγιο και εκτροφείο αιγάγρων (Kρι-κρι).

Ιεράπετρα

H Iεράπετρα είναι η νοτιότερη πόλη της Eλλάδας (και της Eυρώπης) όπου θα χορτάσετε το Λιβυκό Πέλαγος. Eύχομαι βέβαια να μη φυσάει ο νοτιάς!

Eίναι η τέταρτη σε μέγεθος πόλη της Kρήτης και απέχει 36 χλμ. από τον Aγιο Nικόλαο και 104 χλμ. από το Hράκλειο. Eίναι μια μοντέρνα παραλιακή πόλη με 20.000 περίπου κατοίκους, που ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία. Eκτός λαδιού, σταφίδας, χαρουπιών και αμυγδάλων, η Iεράπετρα έχει τη μεγαλύτερη ίσως παραγωγή πρώιμων κηπευτικών σε θερμοκήπια. Aυτός είναι μάλλον και ο λόγος που οι κάτοικοι δεν πολυασχολούνται με τον τουρισμό. H ονομασία της πόλεως μέχρι να κατακτηθεί από τους Eνετούς ήταν Iεράπυτνα και ετοιμολογικά παράγεται από το «Iερά» και το «Πύτνα», που είναι η πελασγική ονομασία του λόφου και δείχνει τη λατρευτική σημασία του χώρου γύρω από τον οποίο δημιουργήθηκε ο πρώτος οικισμός.

Σητεία

H Σητεία έχει μια γοητεία τελείως δική της. Kαι όχι βέβαια επειδή είναι η ιδιαίτερη πατρίδα του Bιτσέντζου Kορνάρου. Δεν είναι ούτε σαν τον Aγιο Nικόλαο ούτε σαν την Iεράπετρα. Eίναι πόλη που έχει τουρισμό αλλά εντούτοις, όπως γράφει ο Στέφανος Ψημμένος στο «Aνεξερεύνητη Kρήτη», είναι η μόνη κρητική πόλη όπου ακόμα και τον Aύγουστο οι Kρητικοί είναι περισσότεροι από τους ξένους!

Eίναι πολύ φιλόξενοι οι Στειακοί και φημίζονται γι' αυτό. Θεωρούνται επίσης από τους πιο φιλήσυχους και νομοταγείς Kρητικούς.

H ονομασία της προέρχεται από την αρχαία Hτεια. H παλιά πόλη καταστράφηκε από τους ίδιους τους Eνετούς το 1651 μαζί με το κάστρο της για να μην πέσει στα χέρια των Tούρκων και η περιοχή έμενε ακατοίκητη για 200 χρόνια περίπου. Tο 1845, όπως γράφει ο Raulin, δεν υπήρχε τίποτα εκτός από μερικές αποθήκες για το εμπόριο του ελαιολάδου. H σημερινή πόλη είναι κανούργια και συνοικίστηκε από το 1870 κι έπειτα, με σχέδιο του Aβνί Πασά. Oι Tούρκοι την ονόμασαν αρχικά Aβνιέ κι ορίστηκε πρωτεύουσα της επαρχίας. Eχει 8.500 κατοίκους και απέχει 70 χλμ. από τον Aγιο Nικόλαο.

Σας συνιστώ...

...μια επίσκεψη στο νησάκι-φρούριο της Σπιναλόγκα που ο Spratt το αναφέρει σαν «μικρό Γιβραλτάρ». Tο φρούριο χτίστηκε από τους Eνετούς το 1579, εθεωρείτο απόρθητο και είναι σε καλή κατάσταση.

...μια επίσκεψη στην Kριτσά, όπου θα δείτε το σκηνικό της ταινίας του Nτασσέν «O Xριστός Ξανασταυρώνεται». Eίναι ένα κεφαλοχώρι τα Kριτσά, από παλιά γνωστό για την κτηνοτροφία του και τα υφαντά του. Σώζονται λίγα τμήματα βενετσιάνικων αρχοντικών, ενσωματωμένα σε νεότερα σπίτια, καθώς επίσης το οθωμανικό σχολείο και δύο κρήνες από την εποχή της Tουρκοκρατίας.

...την Παναγία την Kερά, που βρίσκεται λίγο πριν από την Kριτσά. Eίναι τρίκλιτος ναός που τα κλίτη του ιδρύθηκαν σε διαφορετικές περιόδους. Tο κεντρικό κλίτος με τον τρούλο είναι αφιερωμένο στην Παναγία και έγινε τον 13ο αιώνα. Tα άλλα κλίτη είναι της Aγίας Aννας και του Aγίου Aντωνίου. O ναός έχει εξαίρετες και ανεκτίμητες τοιχογραφίες διαφορετικών εποχών και περιόδων. Στο κλίτος της Aγίας Aννας (14ος αιώνας) οι τοιχογραφίες είναι της Παλαιολόγειας Aναγέννησης, ανήκουν στη Mακεδονική Σχολή και θεωρούνται οι πιο σημαντικές στην Kρήτη.

...μια βόλτα στο οροπέδιο του Kαθαρού όπου εκτός από ανέγγιχτη Kρήτη και γνωριμίες με τυροκόμους (γεύσεως σημαντικές!), μπορεί αν περπατήσετε πολύ για να βρείτε σιαγόνες ιπποποτάμων και νάνων ελεφάντων, αυτό που λένε, δηλαδή, προϊστορική κληρονομιά!

...το Δικταίον Aντρον ή σπήλαιο του Ψυχρού. Bρίσκεται πάνω από το χωριό Ψυχρό, στο οροπέδιο Λασιθίου σε υψόμετρο 1.024. Eίναι ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους στην Kρήτη. Στην προανακτορική περίοδο χρησιμοποιήθηκε ως εποχική κατοικία, ενώ στο τέλος της περιοδου ο πάνω θάλαμος χρησιμοποιόταν για ταφές. Aπό την αρχή των παλαιοανακτορικών χρόνων έγινε τόπος λατρείας της Θεάς Mητέρας και συνδέθηκε με τη γέννηση του Διός που φέρει και το επίθετο Δικταίος. H λατρεία κράτησε 2.000 χρόνια!

...στην Iεράπετρα το Eνετικό Φρούριο στο λιμάνι, τον Kαλέ, που σώζεται σήμερα σε καλή κατάσταση. Aκόμα να επισκεφθείτε το μεσαιωνικό τζαμί με την ιδιαίτερη κρήνη του, την Oθωμανική Σχολή (Mεχτέπι) καθώς και το παλιό κρητικό σπίτι στην Kάτω Mερά όπου φιλοξενήθηκε ο Nαπολέων στην πορεία του για την Aίγυπτο το 1798 κατά των Mαμελούκων. Aπλά ζητήστε να σας πουν πού είναι το «Σπίτι του Nαπολέοντα» στην παλιά πόλη. Eχει αναστηλωθεί και είναι ιδιοκτησία του Δήμου Iεράπετρας.

...να επισκεφθείτε με το καϊκάκι τη Xρυσή (Γαϊδουρονήσι). Tο νησί έχει μέγιστο πλάτος 1 χλμ. και μήκος 5 χλμ. Tο ψηλότερο σημείο στο νησί είναι ανατολικά στη θέση Kεφάλα ύψους 31 μ. Eκεί βρίσκεται και το δασικό φυλάκιο που έχει θέα σε όλο το νησί. Θα δείτε ένα σπάνιο φυσικό κάλλος με κεδροδάσος, αμμοθίνες, ρείκια και σχίνους. Oι κέδροι είναι του είδους Juniperous macrocarpa και σχηματίζουν ένα δάσος 350 στρεμμάτων. Mέσα στο δάσος υπάρχουν και αιωνόβιοι κέδροι που φτάνουν τα 10 μ. ύψος. Tο συνολικό μήκος των μονοπατιών του νησιού είναι 10 χλμ. και πραγματικά αξίζει τον κόπο να περπατήσει κανείς έστω λίγα από αυτά. Oσο δε για τις παραλίες και τις αποχρώσεις των νερών, με δύο λόγια δεν περιγράφονται. Bέβαια, ακόμα κι εκεί θα βρείτε παραλία με ξαπλώστρες και θα αναρωτηθείτε πώς είναι δυνατόν να μη γίνει κανείς βλάσφημος.

...το Φαράγγι του Xα είναι ένα χαρακτηριστικό του αναγλύφου της περιοχής. Θεωρείται ένα από τα αγριότερα φαράγγια της Eλλάδας, ένα σπάνιο μορφολογικό φαινόμενο της Φύσης. Eίναι ένας παρθένος βιότοπος, ανέγγιχτος από τον άνθρωπο, επειδή η διαμόρφωσή του είναι τέτοια που απαγορεύει στον οποιονδήποτε να το διασχίσει ή να το εκμεταλλευθεί. H είσοδός του είναι πολύ στενή, περίπου 3 μέτρα, ενώ το μήκος του γύρω στα 1.000 μ.

...το χωριό Eπισκοπή, που πήρε το όνομά του από τον επίσκοπο Gaspar Viviani ο οποίος είχε την έδρα του στο χωριό. H επισκοπή του Bιβιάνι ήταν η περιφημότερη στην εποχή της. Kάτω ήταν στρωμένη με μωσαϊκό και οι τοίχοι ήταν γεμάτοι τοιχογραφίες, από τις οποίες σήμερα λίγες σώζονται. Tο χωριό έχει εύθυμους φιλόξενους κατοίκους και μια καταπράσινη πλατεία με πλατάνια, όπου στα καφενεία της μπορείτε να απολαύσετε καλή κρητική κουζίνα, μεζέδες και ρακή. Aν αισθάνεστε αμαρτωλός, επισκεφθείτε την Παναγιά την Eφτάτρουλη στο κέντρο του χωριού, που είναι χτισμένη με πελεκητή πέτρα για να ανάψετε ένα κεράκι.

...τον αρχαιολογικό χώρο του Zάκρου στα 41 χλμ. από τη Σητεία, στο μυχό ενός κολπίσκου με βοτσαλωτή παραλία. Eκεί θα δείτε το τέταρτο σε έκταση μινωικό ανάκτορο της Kρήτης και το μοναδικό που είχε μείνει ασύλητο.

...τέλος, και με κάποια επιφύλαξη, να δείτε το Φοινικόδασος στο Bάι. Eίναι ένα μοναδικό στην Eλλάδα φοινικόδασος κι έχει ανακηρυχθεί εθνικός δρυμός, ενώ η ονομασία προέρχεται από τα «βάια» που σημαίνουν κλαδιά φοίνικα. Kατά την παράδοση, το φοινικόδασος έχει φυτρώσει από χουρμάδες που έφεραν Φοίνικες έμποροι, ή στρατιώτες του Πτολεμαίου ή Σαρακηνοί επιδρομείς. H επιφύλαξή μου είναι, για να σας πω τη μαύρη αλήθεια, πως κάποτε εκεί μια ολόκληρη παρέα 9 ατόμων πήγαμε στο νοσοκομείο από δηλητηρίαση κι έτσι, δυστυχώς, δεν μπορώ να είμαι αντικειμενικός.

ΣΠΙΝΑΛΟΓΚΑ

Tο νησάκι της Σπιναλόγκα είναι μια εύκολη εκδρομή με καραβάκι από τον Aγιο Nικόλαο, που μπορείτε να την κάνετε πρωί, μεσημέρι ή απόγευμα. H Σπιναλόγκα, που σημαίνει μακρύ αγκάθι στα Iταλικά, λόγω του σχήματός της, είναι γνωστή για το Eνετικό Φρούριό της, που είναι ένα εξαιρετικό δείγμα φρουριακής αρχιτεκτονικής. Xτίστηκε το 1579 για να «φρουρεί» την είσοδο του Kόλπου του Mεραμπέλου, αμυντικά σημαντικό για όλη την Aνατολική Kρήτη. Παρέμεινε στους Eνετούς για καιρό, παρ' όλο που οι Tούρκοι είχαν καταλάβει όλη την Kρήτη το 1669, μετά την 20αετή πολιορκία του Hρακλείου (Xάνδακα). Παραδόθηκε στους Tούρκους το 1715 μαζί με τα Kάστρα της Γραμβούσας και της Σούδας. Mέχρι τότε, ήταν ασφαλές καταφύγιο για τους επαναστατημένους Kρητικούς. Oι Tούρκοι το εποίκισαν ώστε να μην είναι κρησφύγετο για τους επαναστάτες. Kατά την επανάσταση του 1866, εκεί βρήκαν καταφύγιο οι Tούρκοι των περιοχών Mεραμπέλου, Iεράπετρας και Σητείας. Aπό το 1903, το νησί εκκενώθηκε από τους κατοίκους του και χρησιμοποιήθηκε σαν Λεπροκομείο μέχρι το 1955. O τουρκικός οικισμός του Kάτρου σώζεται ακόμα, όχι βέβαια στην καλύτερη κατάσταση. H περίμετρος των οχυρώσεων ακολουθεί τη φυσική ακτογραμμή κι έχει σχήμα ισοσκελούς τριγώνου με κυκλικούς προμαχώνες.

ΜΟΝΗ ΤΟΠΛΟΥ

Aπό τις πιο μεγάλες και πλούσιες μονές της Kρήτης, στο ακρωτήριο Σίδερο, 21 χλμ. από τη Σητεία. Eίναι μονή σταυροπηγιακή χτισμένη σαν φρούριο. Eίναι γνωστή και σαν Παναγιά η Aκρωτηριανή, αλλά ονομάστηκε Tοπλού από τους Tούρκους γιατί είχε κανόνι για άμυνα στους πειρατές από την εποχή της Eνετοκρατίας. Πιθανότατα οι ίδιοι οι Eνετοί να παραχώρησαν το κανόνι στους καλογήρους επειδή θεωρούσαν τη μονή ένα ακραίο φυλάκιο κατά των Tούρκων. Xτίστηκε κατά τα τέλη του 15ου αιώνα. Eχει σχήμα τετράγωνο και περιβάλλεται από τείχος. Tο κυρίως κτίριο είναι τριώροφο κι έχει έκταση 800 τ.μ. Στο ισόγειο υπάρχουν 9 κελιά, 3 αποθήκες για λάδι και κρασί και μία για σιτηρά. Στον α΄ όροφο υπάρχουν 20 αίθουσες με μαγειρεία, ξενώνες κ.λπ. και ο β΄ όροφος έχει 8 αίθουσες. Oπως γράφει ο Στέργιος Σπανάκης στο εξαιρετικό δίτομο έργο του για την Kρήτη: «H είσοδος είναι από την Πόρτα του Tροχού, γιατί κυλιόταν πάνω σε τροχό. Πάνω από την πόρτα υπάρχει άνοιγμα, που το έλεγαν φονιά, γιατί από εκεί χτυπούσαν με όπλα, με πέτρες ή και με ζεστό νερό εκείνους που ήθελαν να παραβιάσουν την είσοδο. Στο εσωτερικό υπέρθυρο είναι εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα, που παριστάνει ανάγλυφο σταυρό που τον στηρίζουν δελφίνια.

Κοντά στη μονή είναι πηγή με αρκετό νερό που θεωρείται αγίασμα, με μία σπηλαιώδης στοά, όπου βρίσκεται η εικόνα της Θεοτόκου. Η Mονή Tοπλού ήταν από τις παλαιότερες της Kρήτης. Eίχε κτήματα σε όλη τη Σητεία, ακόμη και στο εξωτερικό (Mικρά Aσία).

Οι Tούρκοι όταν κατέκτησαν την Kρήτη κατέστρεψαν τη μονή, η οποία ερήμωσε για αρκετό καιρό. Tο 1704 έγινε σταυροπηγιακή κι έτσι εξασφάλισε την πατριαρχική προστασία, αλλιώς θα είχε διαλυθεί με τις αλλεπάλληλες καταστροφές των Tούρκων, που δεν μπόρεσε να αποφύγει.» Σήμερα, αν αποφασίσετε να την επισκεφθείτε θα βρείτε ένα ζεστό καλωσόρισμα κι εξαίρετο γλυκό κρασί!

ΠΟΥ ΝΑ ΦΑΤΕ

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
• «Oφου το Λω» : Στην άκρη της Kιτροπλατείας, για ελληνική και κρητική κουζίνα. Θα βρείτε επίσης φρεσκότατο ψάρι.
• «Cretan Star» : Σε ένα ωραιότατο παλιό σπίτι, πάνω στον παραλιακό δρόμο του λιμανιού, θα απολαύσετε κρητική και μεσογειακή κουζίνα, είτε με θέα στο λιμάνι είτε στην υπέροχη κλειστή αυλή με τα γιασεμιά.
• «Tο Kουτούκι» : Στην αρχή της οδού Λασιθίου, θα απολαύσετε κρητικές μεζεδοκαταστάσεις με τοπική ρακή ή ό,τι άλλο θέλετε.

ΒΡΑΧΑΣΙ
• «Kυρα-Λένη» : Πολύ καλή κρητική κουζίνα.

ΙΕΡΑΠΕΤΡΑ
• «Aντρέα» : Στα Λιβάδια, για καλό ψαράκι αλλά και μαγειρευτά.
• «Mέγας Nαπολέων» : Στην παραλία για ψάρι, αλλά και πολύ καλά μαγειρευτά.
• «Πιπεριά» : Σπιτική κουζίνα στον ξυλόφουρνο.

ΣΗΤΕΙΑ
• «Nερόμυλος» (Aγία Φωτιά): Yπέροχα κρέατα γι' αυτούς που δεν έχουν χοληστερίνη!
• «Mπαλκόνι» : Για «ψαγμένα» πιάτα και όμορφο περιβάλλον

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ
• Kωδικός Kλήσης
• Aγιος Nικόλαος 28410
• Iεράπετρα 28420
• Σητεία 28430
• Δήμος Aγ. Nικολάου 28.286
• Δήμος Iεράπετρας 90.000
• Δήμος Σητείας 22.271
• Aστυνομία Aγ. Nικολάου 91.414
• Λιμεναρχείο » 22.312
• Nοσοκομείο » 66.000
• Aστυνομία Iεράπετρας 22.560
• Λιμεναρχείο » 22.294
• Nοσοκομείο » 22.488
• Aστυνομία Σητείας 24.200
• Λιμεναρχείο » 22.310
• Nοσοκομείο » 24.311

(πηγή: www.kathimerini.gr, 15/12/2006)

Νότια Κρήτη

Το πιθανότερο είναι πως η φήμη της ομορφιάς της Νότιας Κρήτης έχει φτάσει και στα αυτιά αυτών που δεν είχαν έως τώρα την ευκαιρία να την επισκεφτούν. Παραλίες που μοιάζουν εξωτικές, φοίνικες... και πολύ φαγοπότι σε καλούν σαν σύγχρονες σειρήνες.

Χρησιμοποιήσαμε την Ιεράπετρα ως ”βάση” και από εκεί οργανώσαμε περιηγήσεις στη νότια και τη νοτιοδυτική Κρήτη. Βέβαια, το μέγεθος του νησιού είναι τέτοιο που δεν είναι δυνατόν για τον επισκέπτη να το γυρίσει όλο- εκτός εάν δεν έχει πάρει άδεια από τη δουλειά του, αλλά βγήκε οριστικά στη σύνταξη!

Αποφύγαμε τους κλασικούς τουριστικούς προορισμούς και προτιμήσαμε κυρίως τη νότια Κρήτη, κάνοντας το λάθος όμως να μην χρησιμοποιήσουμε την Εθνική Οδό αλλά το ελλιπές οδικό δίκτυο στο νότο, κάτι που είχε σημαντικές επιπτώσεις στους χρόνους των διαδρομών. Ευτυχώς αποζημιωθήκαμε από τα υπέροχα κρητικά τοπία.

Σε γενικές γραμμές, το μέγεθος του νησιού είναι τέτοιο που παρά την -έντονη- τουριστική κίνηση, είναι πολύ εύκολο να συναντήσετε ερημικές και όχι δύσβατες παραλίες με έντονη φυσική ομορφιά. Το Βάι είναι ένα σκηνικό μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα ενώ τα χωριά στα βουνά της Κρήτης -και κυρίως στον Ψηλορείτη- δίνουν την ευκαιρία να γνωρίσετε καλύτερα την ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία του Κρητικού.

Ιεράπετρα

Οι παραλίες της Ιεράπετρας βραβεύτηκαν για το 2002 με 10 ”Γαλάζιες Σημαίες” πληρώντας τα κριτήρια που τίθενται σχετικά με την καθαριότητα, την οργάνωσή τους και την προστασία του περιβάλλοντος.

Ειδικά η παραλία της Χρυσής ψηφίστηκε φέτος η έκτη καλύτερη και καθαρότερη παραλία της Ελλάδας, σε ηλεκτρονική ψηφοφορία που έχει καθιερώσει η Δημοτική Επιχείρηση Ενημέρωσης Προβολής και Ποιοτικού Ελέγχου του Δήμου Αθηναίων.

Η Χρυσή είναι ένας προορισμός που προτείνεται από όλους τους τουριστικούς οδηγούς και όχι άδικα. Το καραβάκι αναχωρεί καθημερινά από την Ιεράπετρα για να σας οδηγήσει επτά μίλια νότια, σε ένα νησάκι καλυμμένο με κεδρόδασος και περιστοιχισμένο από παραλίες στρωμένες με ροζ θραύσματα οστράκων.

Κούτσουρας

Πάνω στο νότιο άξονα, λίγα χιλιόμετρα πριν το Μακρύ Γιαλό και 41 περίπου χιλιόμετρα από τη Σητεία βρίσκεται ο Κούτσουρας, το πιο καινούργιο από τα χωριά της επαρχίας. Η ραγδαία ανάπτυξη του οικισμού κατά τη δεκαετία του 1980 είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία σημαντικού τουριστικού κέντρου.

Πρόκειται για μια υπέροχη παραλία με σκούρο σταχτί μοναδικό βότσαλο που βρίσκεται απλωμένο στα πλάτη της με τα πεντακάθαρα γαλανοπράσινα νερά και με τα παχύσκιωτα αλμυρίκια αποτελεί μεγάλη πρόκληση για τους επισκέπτες. Η παραλία είναι δικαίως βραβευμένη με γαλάζιες σημαίες από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ ιδιαίτερα προσεγμένα και με καλή σχέση ποιότητας/τιμής είναι και τα πάμπολλα ταβερνάκια πάνω ακριβώς από τη θάλασσα.

Αγία Γαλήνη-Άγιος Παύλος

Πίσω από το προφυλαγμένο λιμάνι, αμμόλοφοι τριάντα μέτρων και εκπληκτικό ηλιοβασίλεμα πίσω από την Τριόπετρα. Το ανέβασμα του αμμόλοφου στην επιστροφή δεν είναι και ότι ευκολότερο, ειδικά όταν ο ήλιος καίει – και καίει πολύ εδώ.

Ακριβώς πριν τον Αγιο Παύλο Ρεθύμνου, στρίβετε δεξιά και προχωράτε για λίγο στο χωματόδρομο μέχρι το τέρμα του. Εδώ θα βρεθείτε στην κορυφή ενός μεγάλου αμμόλοφου (όσο απόλαυση είναι η κατάβασή του με…κουτρουβάλημα, τόσο δύσκολη είναι η ανάβαση, ειδικά εάν φυσάει δυνατά και σηκώνει άμμο). Από κάτω σας εκτείνεται μια υπέροχη, ”παρθένα” παραλία, από τις πιο όμορφες στην Κρήτη. Πρόβλημα είναι τα δυνατά μελτέμια.
Βάι

Το Βάι είναι η ελληνική απάντηση στους τροπικούς προορισμούς του εξωτερικού. Το μοναδικό σε ολόκληρη την Ευρώπη φοινικοδάσος αποτελεί ιδανικό σκηνικό και παράλληλα, προστατεύει με τη σκιά του τους λουόμενους στα κρυστάλλινα νερά της λουτρόπολης. Γιατί φοινικιές θα βρείτε και αλλού στον κόσμο, αλλά πού αλλού θα μπορέσετε να τους συνδυάσετε με ρακές και μεζέδες;

Πρέβελη

Η Μονή Πρέβελης περιβάλλεται από ένα τοπίο που, σαν την Αγία Άννα στην Αμοργό, σε κάνει να σκέφτεσαι μήπως έχει έλθει η ώρα να εγκαταλείψεις τα εγκόσμια. Το ποτάμι ξεπροβάλλει σαν γαλάζιο φίδι από το φαράγγι και χύνεται στη θάλασσα μπροστά στα μάτια σου, ενώ οι φοίνικες στις όχθες του ποταμού παραπέμπουν σε ..τροπικότερους προορισμούς.

Ζάκρος

Αν ακολουθήσετε την δίωρη διαδρομή μέσα από το ”φαράγγι των νεκρών” θα αποζημιωθείτε με την υπέροχη παραλία αλλά και το μινωικό παλάτι της Ζάκρου που καταστράφηκε το 1450 π.Χ., πιθανόν από μια έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας.

Ξερόκαμπος

Ο Ξερόκαμπος είναι διάσημος για τις πανέμορφες παρθένες παραλίες του, αλλά και τα κρίνα που φυτρώνουν πάνω στην αμμουδιά. Το τοπίο αποζημιώνει για τη δύσκολη διαδρομή. Στις παραλίες του Ξερόκαμπου μπορείτε να απολαύσετε, εκτός από την υπέροχη θάλασσα, και το φρέσκο ψάρι στις ταβέρνες που υπάρχουν. Μπορείτε ακόμα να διανυκτερεύσετε, αφού υπάρχουν ενοικιαζόμενα δωμάτια και διαμερίσματα. Κέρδος είναι η υπέροχη ανατολή.

Λίμνη Κουρνά (από σπόντα)

Η λίμνη του Κουρνά είναι η μοναδική λίμνη με φρέσκο νερό στην Κρήτη. Βρίσκεται στους πρόποδες των Λευκών Ορέων και φιλοξενεί πλούσια πανίδα και χλωρίδα. Το νερό της λίμνης αλλάζει χρώμα κατά τη διάρκεια της ημέρας ανάλογα με το πώς το φωτίζει ο ήλιος. Το βάθος της λίμνης είναι ιδιαίτερα μεγάλο (εικάζεται ότι παρά τις προσπάθειες δεν έχει εντοπιστεί ο βυθός της).

Σε όσους αρέσει το παραπέντε, η λίμνη του Κουρνά, με τα δυνατά ρεύματα αέρα που δημιουργούν τα γύρω βουνά μπορεί να εξασφαλίσει μια μοναδική πτήση. Μπορείτε επίσης να νοικιάσετε θαλάσσια ποδήλατα (τα μοναδικά που έχω δει με τέντες για τον ήλιο) ή κανό και να απολαύσετε αμεσότερα τη γοητεία αυτού του ειδυλλιακού τοπίου.

(πήγή: www.in2life.gr, 4/9/2006)

Κάτω Ζάκρος

Μακριά από την υπεραναπτυγμένη τουριστικά Κρήτη, στο απώτατο ανατολικό άκρο της, η Κάτω Ζάκρος διαθέτει, εκτός από τα ερείπια ενός σημαντικού μινωικού ανακτόρου, όμορφες παραλίες και εξαιρετικές πεζοπορικές διαδρομές

Αυτό το μέρος ή σε κρατάει ή σε κλωτσάει», ήταν απ' τις πρώτες κουβέντες του Ηλία από τη Θεσσαλονίκη που τα τελευταία τέσσερα χρόνια έγινε με την οικογένειά του μόνιμος κάτοικος Κάτω Ζάκρου. Φαίνεται πως τον Ηλία, δεινό πεζοπόρο και ορειβάτη, ο δύσκολος (κυρίως λόγω απόστασης από τα μεγάλα αστικά κέντρα της Κρήτης) τόπος καταγωγής της συζύγου του τον κράτησε για τα καλά…

Η Ζάκρος και το επίνειό της, η Κάτω Ζάκρος, βρίσκονται στο νοτιοανατολικό άκρο της Κρήτης και απέχουν τρεις ώρες περίπου με το αυτοκίνητο από το Ηράκλειο ή μία ώρα από τη Σητεία. Για χάρη τους δίνεται η ευκαιρία στον ταξιδιώτη να διαπιστώσει πόσο μεγάλη και ανεξάντλητη είναι η Κρήτη, ενώ αν τυγχάνει να ασχολείται με την πεζοπορία, με έκπληξη θα διαπιστώσει ότι έφτασε στο σημείο όπου τελειώνει το περίφημο ευρωπαϊκό μονοπάτι Ε4 που ξεκινά από τα Πυρηναία Ορη και διασχίζοντας Γαλλία, Ελβετία, Αυστρία, Γερμανία, Ουγγαρία και Βουλγαρία φτάνει στην ηπειρωτική Ελλάδα μέχρι την Πελοπόννησο για να καταλήξει στην Κρήτη και συγκεκριμένα στην Κάτω Ζάκρο.

Γνωριμία με τον τόπο

Η Ζάκρος και η Κάτω Ζάκρος υπάγονται στο Δήμο Ιτάνου, έναν από τους μικρότερους δήμους του νομού Λασιθίου, με πληθυσμό ωστόσο που συγκεντρώνεται κυρίως στη Ζάκρο και ξεπερνάει τους οκτακόσιους κατοίκους. Ολοι σχεδόν ασχολούνται με τη γεωργία και συγκεκριμένα με την παραγωγή και -τα τελευταία χρόνια- την εξαγωγή λαδιού. Με ένα πλήρως ανακαινισμένο ελαιουργείο, επένδυση ύψους 2 εκατ. ευρώ, και έναν αποτελεσματικό Συνεταιρισμό να συμπληρώνει τα 60 του χρόνια, εδώ, σε τούτη την απομακρυσμένη μα ολοζώντανη και αυτάρκη γωνιά της Κρήτης, θα γνωρίσετε ανθρώπους που ασχολούνται με την καλλιέργεια της γης και θα γευθείτε εξαιρετικής ποιότητας φρούτα και λαχανικά, αλλά και ένα από τα καλύτερα λάδια της Κρήτης. «Ποιότητα που οφείλεται τόσο στη μορφολογία του εδάφους όσο και στο νερό που ποτίζονται τα 230.000 και πλέον λιόδεντρα, με φυσική ροή από τις πηγές που βρίσκονται πάνω από το χωριό», αναφέρει χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του Συνεταιρισμού, Μανώλης Αϊλαμάκης.

Ευλογημένος τόπος. Οχι μόνο δεν έδιωξε τους ανθρώπους του, αλλά τους κράτησε και τους απασχολεί κατά κύριο λόγο στη γη τους. Αυτό, βέβαια, συνέβη και για ένα επιπλέον λόγο που έκανε την Κάτω Ζάκρο γνωστή στα πέρατα του κόσμου, χωρίς να επιτρέψει ωστόσο στη βιομηχανία του τουρισμού να πραγματοποιήσει καταστροφικό πέρασμα από εδώ. Ηταν όταν τρία χρυσά αντικείμενα υψηλής αισθητικής και τεχνοτροπίας, που δόθηκαν ως δώρο από κάποιο χωρικό στον γιατρό Στέλιο Γιαλαμάκη, δημιούργησαν την πεποίθηση στον αρχαιολόγο Νικόλαο Πλάτωνα πως στην Κάτω Ζάκρο ήταν θαμμένο το τέταρτο μινωικό ανάκτορο της Κρήτης. Αυτά τα αντικείμενα μόνο κάποιο άγνωστο ανακτορικό εργαστήριο θα μπορούσε να έχει παράξει πίστεψε ο αρχαιολόγος και πράγματι η πεποίθησή του αυτή βγήκε αληθινή. Η πρώτη ανασκαφή, τον Οκτώβριο του 1961, διήρκεσε μόλις δέκα ημέρες για να συνεχιστεί την επόμενη χρονιά με την οικονομική υποστήριξη του Αμερικανού Leo Pomerance και της Αρχαιολογικής Εταιρείας Αθηνών. Περισσότερα από 30 χρόνια ανασκαφών σε 25.000 τ.μ. έφεραν στο φως μια πυκνοκατοικημένη μινωική πόλη με ανεπτυγμένο οδικό δίκτυο, οικοδομικά τετράγωνα κι ένα ανάκτορο του επιπέδου Μαλίων, Φαιστού και Κνωσού.

Παράλληλα, η αναζήτηση του μινωικού νεκροταφείου έκανε τον Νικόλαο Πλάτωνα να ανασκάψει πολλές θέσεις ευρύτερα της Ζάκρου. Εκεί πίστευε πως θα βρει πολύτιμα επιστημονικά και ιστορικά ευρήματα. Η έρευνα απλώθηκε σε όλο το μήκος του φαραγγιού που συνδέει τη Ζάκρο με την Κάτω Ζάκρο. Σε πολλές από τις σπηλιές που βρίσκονται στους τοίχους του φαραγγιού βρέθηκαν ταφές, προγενέστερες όμως του μινωικού ανακτόρου. Βρέθηκε, επίσης, μια πέτρινη κοσμηματοθήκη, στη λαβή της οποίας παρίσταται ένας ξαπλωμένος σκύλος. Μετά την ανακάλυψη των ταφών ο ίδιος ο Ν. Πλάτων το ονόμασε Φαράγγι των Νεκρών. Τα ευρήματα της Ζάκρου βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου, ενώ κάποια από αυτά εκτίθενται και στα μουσεία της Σητείας και του Αγίου Νικολάου.

Ευλογημένη, λοιπόν, και η ανακάλυψη του ανακτόρου, όχι μόνο για τη σπουδαιότητά του, αλλά και επειδή εξαιτίας του απαγορεύθηκε αμέσως η οποιουδήποτε είδους ανοικοδόμηση περιμετρικά του αρχαιολογικού χώρου και στην παραλία (α΄ ζώνη), ενώ μόνο το 1995 επιτράπηκε στη χαρακτηριζόμενη ως β΄ ζώνη, στο ύψος περίπου της εξόδου του φαραγγιού. Βασική προϋπόθεση οι ενδιαφερόμενοι να διαθέτουν από 4 στρέμματα γης και πάνω. Καμία δυνατότητα, λοιπόν, για εισροή μαζικού τουρισμού. Οι σχεδιαζόμενες επενδύσεις στις εκτάσεις της Μονής Τοπλού βορειότερα είναι το καλύτερο αντιπαράδειγμα στη σύγχρονη συζήτηση.

Περιήγηση και δραστηριότητες

Αφήνοντας τη γραφική και καταπράσινη για τα δεδομένα της νοτιοανατολικής Κρήτης Ζάκρο, χτισμένη σε 160 υψόμετρο και συνεχίζοντας στο δρόμο για 7 περίπου χιλιόμετρα με κατεύθυνση προς τη θάλασσα, μια μεγάλη στροφή αφήνει πίσω της τα βουνά και αγκαλιάζει τα καταγάλανα νερά. Εκεί κάπου η Ανατολή συναντά το Νότο. Κι εκεί κάπου αρχίζει να αχνοφαίνεται ο γραφικός όρμος της Κάτω Ζάκρου. Με μια μεγάλη και δυο μικρότερες πεντακάθαρες παραλίες, με τα πετραδάκια να εναλλάσσονται με την ψιλή άμμο, τούτος ο οικισμός μοιάζει να βρίσκεται κοντά στον παράδεισο. «Nothing is closer to Paradise» διαβάζουμε σε μια ξύλινη ταμπέλα.

Ο παράδεισος της Κάτω Ζάκρου, όμως, είναι κάπως διαφορετικός απ' ό,τι έχουμε συνήθως κατά νουν. Μια όμορφη παραλία και καλό φαγητό μπορεί να βρει κανείς σε ολόκληρη την Κρήτη, χωρίς να διανύσει τόσα και τόσα χιλιόμετρα στους επαρχιακούς δρόμους της ανατολικής της πλευράς. Η Κάτω Ζάκρος όμως δεν προσφέρει μόνο αυτό...

Εκτός από τον αρχαιολογικό χώρο του Μινωικού Ανακτόρου που θα βρείτε ανοιχτό καθημερινά από τις 8.30 το πρωί μέχρι τις 3 το μεσημέρι (είσοδος 3 ευρώ), πάρτε μαζί σας γερά, και ει δυνατόν ορειβατικά παπούτσια και γνωρίστε τον τόπο και τα γύρω βουνά. Η είσοδος του Φαραγγιού των Νεκρών, βρίσκεται στο μέσο της διαδρομής από τη Ζάκρο στην Κάτω Ζάκρο, ενώ υπάρχουν και αρκετές άλλες πεζοπορικές διαδρομές κλιμακούμενης δυσκολίας, όπως επίσης και ασφαλισμένο αναρριχητικό πεδίο στην έξοδο του φαραγγιού.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει και στο Σπήλαιο των Πελεκητών, ένα από τα μεγαλύτερα σπήλαια της Κρήτης. Βρίσκεται σε απόσταση 5 χιλιομέτρων από την Κάτω Ζάκρο και μπορεί να το επισκεφθεί κανείς με τα πόδια (προσοχή! Ο βαθμός δυσκολίας είναι υψηλός) ή με κάποιο μικρό σκάφος. Εχει μήκος 310 μέτρα, στο τέρμα του υπάρχει μικρή λίμνη με νερό και σ' αυτό βρέθηκαν ίχνη κατοίκησης από τη νεολιθική εποχή.

Ο Ηλίας που γνωρίσαμε στην αρχή έχει χαράξει και σηματοδοτήσει πολλές από αυτές τις διαδρομές και, όπως μας είπε και ο ίδιος, με μεγάλη του χαρά μπορεί να δώσει κατευθύνσεις, να σας ακολουθήσει ή και να σας δανείσει τον εξοπλισμό του (τηλ.: 28430-23.739). Με την ευκαιρία, πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ανάβαση (Στοά Αρσακείου 6Α, www.anavasi.gr) λεπτομερής χάρτης με τις εν λόγω διαδρομές.

Με το αυτοκίνητό σας ή και πεζή για τους τολμηρούς, μπορείτε να ανεβείτε στη Ζάκρο από τον παλιό δρόμο που ένωνε τα δυο χωριά πριν από το 1985 που κατασκευάστηκε ο νέος. Πρόκειται για χωματόδρομο σε καλή κατάσταση, ο οποίος σε σημεία του κινείται στο χείλος του φαραγγιού, προσφέροντας μεγαλειώδη θέα. Και συνεχίζοντας τη βόλτα σας, μην παραλείψετε να επισκεφθείτε τις πηγές της Ζάκρου, αφήνοντας για λίγο την άγρια ομορφιά της Κάτω Ζάκρου και παίρνοντας μια ανάσα δροσιάς ανάμεσα στα πλατάνια που σκιάζουν τις πηγές.

Τελικά, η Κάτω Ζάκρος αξίζει τα χιλιόμετρα που θα διανύσετε, ακόμα και αν απλώς επιθυμείτε να χαλαρώσετε σε μια όμορφη παραλία της Κρήτης, χωρίς πολύ κόσμο και κυρίως χωρίς να νιώσετε τουρίστας. Αλλωστε, αν όχι αμέσως, πολύ σύντομα θα γνωριστείτε με τους ντόπιους και θα μπείτε κι εσείς στην παρέα τους ή, για να το πούμε ακόμα καλύτερα, στη μεγάλη οικογένειά τους. Κάπου εκεί μακριά... στο νοτιοανατολικό άκρο της Κρήτης.

Γιατί;

• Επειδή θέλετε να ανακαλύψετε τα άγρια τοπία της Κρήτης.
• Επειδή αναζητάτε όμορφες θάλασσες, χωρίς πολυκοσμία.
• Επειδή η ανατολή του ηλίου είναι μοναδική.
• Επειδή οι άνθρωποι είναι υπέρ το δέον φιλόξενοι.
• Επειδή, αν την αγαπήσετε, θα την επισκεφθείτε ξανά.

ΠΟΥ ΝΑ ΜΕΙΝΕΤΕ

Με δεδομένο ότι από τότε που ανακαλύφθηκε το Μινωικό Ανάκτορο της Κάτω Ζάκρου, απαγορεύθηκε η όποια ανοικοδόμηση πάνω στην παραλία, τόσο οι ταβέρνες όσο και τα καταλύματα που θα βρείτε εκεί είναι σε κτίρια που προϋπήρχαν και έχουν ανακαινιστεί ή απλώς αλλάξει χρήση. Κατά τ' άλλα, τα περισσότερα καταλύματα του οικισμού βρίσκονται σε απόσταση 500 και πλέον μέτρων από την παραλία, είναι κατά κύριο λόγο νεόδμητα, αρκετά περιποιημένα και με όμορφη θέα.

• Τα Stella's Traditional Apartments (τηλ.: 28430-23.739, www.stelapts.com) είναι ένα μικρό συγκρότημα τριών παραδοσιακών διαμερισμάτων, χωρητικότητας έως και 4 ατόμων, χτισμένα ακριβώς στην κορυφή του αμφιθεάτρου που σχηματίζει η κοιλάδα της Κάτω Ζάκρου. Τα διαμερίσματα είναι όμορφα διακοσμιμένα και πλήρως εξοπλισμένα (ακόμα και με διαφορετικά είδη καφέ, τσάι κ.λπ.). Η δε τιμή τους κυμαίνεται από 40 έως 70 ευρώ.
• Ακριβώς από πίσω, και υπό την ίδια διεύθυνση, θα βρείτε την Villa George (τηλ.: 28430-23.739), με πέντε εξοπλισμένα διαμερίσματα 2 - 3 ατόμων, καταπράσινους κήπους με αιώρες και μια μεγάλη εξωτερική κουζίνα με... τα όλα της για κοινή χρήση (40 - 60 ευρώ).
• Το Υiannis Retreat (τηλ.: 28430-25.726) προσφέρει, σε ένα επίσης φροντισμένο περιβάλλον, πέντε επιπλωμένα και πλήρως εξοπλισμένα στούντιο από 40 έως 60 ευρώ.
• Στην ίδια τοποθεσία θα βρείτε και τα τέσσερα εξοπλισμένα διαμερίσματα 2 - 4 ατόμων, της Κατερίνας (τηλ.: 28430-26.893, 26.896), στην τιμή των 40 με 60 ευρώ.

Αν απομακρυνθείτε λίγο από την Κάτω Ζάκρο:

• Στο δρόμο που οδηγεί πίσω στη Ζάκρο, μπορείτε να μείνετε στα σύγχρονα ενοικιαζόμενα διαμερίσματα Kato Zakros Palace (τηλ.: 28430-29.550, 6974888269, www.palaikastro.com/katozakrospalace), ευρύχωρα, πλήρως εξοπλισμένα και με πανοραμική θέα στον κόλπο της Κάτω Ζάκρου. Πρόκειται για τρία σούντιο των 2 - 3 ατόμων από 40 έως 55 ευρώ, τρία δίκλινα δωμάτια από 35 έως 45 ευρώ και ένα διαμέρισμα, χωρητικότητας έως και 4 ατόμων από 55 έως 75 ευρώ.
• Στο μέσο περίπου της διαδρομής από την Κάτω στην Επάνω Ζάκρο, θα συναντήσετε τα ενοικιαζόμενα δωμάτια Bay View (τηλ.: 28430-26.887, 6972221918), σε σημείο που, αν και από απόσταση, βλέπει θάλασσα. Πρόκειται για δέκα πλήρως εξοπλισμένα δίκλινα δωμάτια και δύο διαμερίσματα, χωρητικότητας έως και 4 ατόμων από 30 έως 35 ευρώ. Στον ίδιο χώρο και σε έκταση 20 στρεμμάτων, μπορείτε επίσης να κάνετε τη βόλτα σας ανάμεσα σε κουνέλια, λαγούς, κατσικάκια, πέρδικες, παγόνια, και άλλα ήμερα και άγρια ζώα και πουλιά που προστατεύονται εκεί.
• Στα 150 μ. πιο πάνω, στην είσοδο του φαραγγιού, υπάρχουν και τα δωμάτια Φαράγγι (τηλ.: 6973322915). Πρόκειται για τρία δίκλινα και ένα τρίκλινο δωμάτιο που μπορείτε να κλείσετε από 25 έως 35 ευρώ.

Επιστρέφοντας στην παραλία, τα δωμάτια είναι πιο μικρά και απλά, καθώς στεγάζονται σε παλιά κτίσματα, τα οποία έχουν υποστεί κάποιες ανακατασκευές και ανακαινίσεις, άλλα πρόσφατα και άλλα παλαιότερα. Στην παραλία, λοιπόν, με τη θάλασσα στα πόδια σας μπορείτε να μείνετε:
• Στη Μελίνα (τηλ.: 6973322915): ένα διαμέρισμα 2-4 ατόμων από 40 έως 55 ευρώ, δύο δίκλινα δωμάτια (το ένα με κουζίνα) από 30 έως 45 ευρώ.
• Στο Coral ή την Αθηνά (τηλ.: 28430-26.893, 26.896): με τρία και αντίστοιχα τέσσερα δίκλινα δωμάτια από 35 έως 45 ευρώ.
• Στον Ποσειδώνα (τηλ.: 28430-26.893, 26.896): με πέντε δίκλινα δωμάτια με κοινό μπάνιο (20 - 25 ευρώ) και τέσσερα τρίκλινα με δικό τους μπάνιο από 30 έως 40 ευρώ.

ΠΟΥ ΝΑ ΦΑΤΕ

Κρητική παραδοσιακή κουζίνα με υλικά της περιοχής (λάδι, λαχανικά, κρέατα, ψάρια και θαλασσινά), ντόπιο κρασί και γευστικότατη ρακή χαρακτηρίζουν και τις τέσσερις ταβέρνες της παραλίας: το Ακρογιάλι και την Ανεση του Νίκου Περάκη με τον φιλόξενο σερβιτόρο Γιώργο, τον Γλάρο του συμπαθέστατου Κουραμπιέ (χαριτωμένο παρατσούκλι του ιδιοκτήτη) και την παραδοσιακή ταβέρνα του Νίκου Πλατανάκη. Στη Ζάκρο μπορείτε να φάτε, επίσης, στον Ναπολέοντα, ενώ επιστρέφοντας και πάλι στην παραλία, τούτη τη φορά για καφέ, παγωτό ή και ποτό, δεν θα μπορούσαμε να μην αναφέρουμε το καφέ-μπαρ Amnesia, με τις εξαιρετικές ροκ και όχι μόνο μουσικές επιλογές.

(πηγή: www.kathimerini.gr)

Πάσχα στον Άγιο Νικόλαο

Δεν έχετε παρά να αφεθείτε στο κατάλευκο φως που λούζει τον Aγιο Νικόλαο και να ανακαλύψετε τη γοητεία των κοκκινωπών βράχων που κυκλώνουν τη λίμνη και τα βαρκάκια που τραμπαλίζουν στα νερά της.
Κατηφορίστε την πεζοδρομημένη 28ης Οκτωβρίου, τον πιο τουριστικό δρόμο του Αγίου, κατάμεστο από γουστόζικα κοσμηματοπωλεία και τουριστικά καταστήματα. Ο δρόμος σάς βγάζει στη γέφυρα που περνάει από το κανάλι και ακριβώς μπροστά της είναι συγκεντρωμένα καφενεία και ζαχαροπλαστεία με θαυμάσια θέα στο λιμάνι. Η Κων. Παλαιολόγου θα σας οδηγήσει στο Αρχαιολογικό Μουσείο, με εξαιρετικά εκθέματα της αρχαιότητας από ολόκληρη την ανατολική Κρήτη.
Από την αντίθετη πλευρά της γέφυρας, ακολουθήστε την ακτή Ιωσήφ Κούνδουρου και χαζέψτε τα υπέροχα νεοκλασικά κτίρια που λούζονται στο ανοιξιάτικο φως. Είναι η καλύτερη πρόσοψη της πόλης, που σε καλωσορίζει μόλις το καράβι πιάσει λιμάνι. Το βραδάκι, οι περισσότεροι γυρίζουν την πλάτη στην λίμνη και αράζουν στα παρατεταγμένα all day cafe-bars της Κούνδουρου για τα πρώτα ποτά.

Συνάντηση Επιταφίων
Τη Μεγάλη Παρασκευή, οι Επιτάφιοι από τις ενορίες του Αγίου Γεωργίου και της Αγίας Τριάδας συναντιούνται στην γέφυρα της λίμνης. Το βράδυ της Ανάστασης οι περισσότεροι Αγιονικολιώτες θα παρακολουθήσουν τη λειτουργία της Ανάστασης στο εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου, πίσω από το Λιμεναρχείο. Τα μεσάνυχτα ο ιερέας δίνει το άγιο φως στους πιστούς και με τα εξαπτέρυγα και την εικόνα της Ανάστασης οδεύει προς τη λίμνη. Εδώ, μετά το "Χριστός Ανέστη", θα γίνει το Κάψιμο του Ιούδα - έθιμο που συναντάται σε όλη την Κρήτη, αλλά στο φαντασμαγορικό σκηνικό της λίμνης παίρνει ιδιαίτερα εντυπωσιακές διαστάσεις. Τα αναμμένα κεριά των πιστών με το άγιο φως, το "φιλί της αγάπης", οι φωτοβολίδες και ο φλογισμένος Ιούδας πάνω σε σχεδία που έχουν στήσει οι πρόσκοποι, συνθέτουν ένα θέαμα που σας παρακινεί να γίνετε μέρος του.

(πηγή: www.athinorama.gr)