Εθνικό Πάρκο χαρακτηρίζεται η ευρύτερη περιοχή στα Τζουμέρκα

Στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας προωθείται το ΠΔ με το οποίο η ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων, μεταξύ των Νομών Ιωαννίνων, Άρτας και Τρικάλων, μεγάλο τμήμα της οποίας ανήκει στο ευρωπαϊκό οικολογικό δίκτυο «Natura 2000», χαρακτηρίζεται ως Εθνικό Πάρκο.

Στην περιοχή οριοθετούνται τέσσερις ζώνες προστασίας με διαφορετικές χρήσεις γης, όρους και περιορισμούς δόμησης.

* Η περιοχή Προστασίας της Φύσης (Ζώνη Ι) εντός των ορίων της οποίας επιτρέπονται μεταξύ άλλων: η επιστημονική έρευνα των φυσικών οικοσυστημάτων, δραστηριότητες καγιάκ και ράφτινγκ, τα έργα συντήρησης των υφιστάμενων οδών, η ελεύθερη βόσκηση, η γεωργία, η μελισσοκομία, η αποκατάσταση ερειπωμένων κτισμάτων με παραδοσιακά υλικά.

* Η περιοχή διατήρησης Τοπίου, Οικοτόπων και Ειδών (Ζώνη ΙΙ), εντός των ορίων της οποίας επιτρέπονται, μεταξύ άλλων: οι δραστηριότητες καγιάκ και ράφτινγκ, η εκτέλεση έργων ανάδειξης των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων, τα έργα συντήρησης του υφιστάμενου οδικού δικτύου, η κτηνοτροφία, η επεξεργασία γάλακτος, η γεωργία, η μελισσοκομία, το κυνήγι, η κατασκευή μικρών ορειβατικών καταφυγίων, οι επεκτάσεις οικισμών περιορισμένης κλίμακας, κ.ά.

* Η περιοχή του Εθνικού Πάρκου (Ζώνη ΙΙΙ) η οποία βρίσκεται μεταξύ των Ζωνών I και II, εντός των ορίων της οποίας επιτρέπονται, μεταξύ άλλων, η κτηνοτροφία, η γεωργία, η μελισσοκομία και το κυνήγι, η ίδρυση και λειτουργία μικρών εργαστηρίων και μεταποιητικών μονάδων τοπικών προϊόντων, συνολικής επιφάνειας 600 m2, η ανέγερση μικρών τουριστικών καταλυμάτων δυναμικότητας έως πενήντα κλινών, τα έργα βελτίωσης και επέκτασης του υφιστάμενου οδικού δικτύου.

* Η περιφερειακή Ζώνη του Εθνικού Πάρκου Τζουμέρκων - Περιστερίου - χαράδρας Αράχθου (Ζώνη IV) στην οποία επιτρέπονται όλα τα προαναφερόμενα στις άλλες Ζώνες και δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση και λειτουργία Βιομηχανικών Περιοχών και η εγκατάσταση βιομηχανιών υψηλής όχλησης, η εγκατάσταση πτηνοτροφικών και κτηνοτροφικών μονάδων εντατικής εκτροφής με δυναμικότητα μεγαλύτερη των 100 ισοδύναμων ζώων, η κατασκευή υδροηλεκτρικών έργων δυναμικότητας μεγαλύτερης από 10 MW, η κατασκευή μεγάλων τουριστικών εγκαταστάσεων, και η εγκατάσταση ΧΥΤΑ.

Σε όλες τις Ζώνες τίθενται επίσης γενικοί όροι και περιορισμοί δόμησης.

(πηγή: www.in.gr, 23/12/2008)

Ζαγοροχώρια (Ανατολικό Ζαγόρι)

Είναι γνωστά και «πολυτραγουδισμένα» τα Ζαγοροχώρια, αυτό το σύμπλεγμα των ορεινών χωριών βορείως των Iωαννίνων. Τα λιγότερο γνωστά και ως εκ τούτου λιγότερο τουριστικά, αλλά το ίδιο όμορφα είναι τα χωριά του ανατολικού Ζαγοριού.

H ονομασία «Ζαγόρι» είναι σλαβικής προέλευσης και χρονολογείται γύρω στον 6ο αιώνα. Ετυμολογικά σημαίνει «ζα» (=μπρος–πίσω) και «γκόρι»(=βουνό). Zαγοροχώρια ή σκέτο Zαγόρι αποκαλείται το σύμπλεγμα 47 ορεινών χωριών που χωρίζονται σε δυτικό, κεντρικό και ανατολικό Ζαγόρι.

Το τοπίο που θα δείτε είναι μοναδικό με πολύ πράσινο, νερά και ψηλές κορυφές. Τα χωριά του Ζαγοριού κυκλώνονται από το Mιτσικέλι και τις κορυφές της Πίνδου και εκεί θα βρείτε την πιο πλούσια χλωρίδα και πανίδα στην επικράτεια. Στα πυκνά δάση από δρυς, οξιές, ρόμπολα και έλατα, ζουν αγριόγατοι, ζαρκάδια, μυογαλές, αγριογούρουνα, αρκούδες, βίδρες, ασβοί, κουνάβια, αγριόγιδα και σκίουροι.

Η άνοιξη είναι η καλύτερη εποχή για να δείτε όλα αυτά και να περπατήσετε το φαράγγι του Βίκου.

Στα χωριά του Aν. Zαγοριού

Οι Λιγκιάδες είναι το κοντινότερο προς τα Ιωάννινα χωριό του Ζαγορίου και πολλοί δεν γνωρίζουν ότι αποτελεί τμήμα του. Είναι χτισμένοι στη νότια πλευρά του Μιτσικελίου, σε ύψος 940 μ. Πραγματικά αποτελούν ένα μπαλκόνι με θέα τα Ιωάννινα, ιδιαίτερα εντυπωσιακή το βράδυ με τα φώτα της πόλης.

Η Δόλιανη, από την άλλη μεριά, αποτελεί οπωσδήποτε ένα «πνευματικό» χωριό. Πρόκειται για παλιό αρχοντοχώρι, χτισμένο πάνω σε δύο δασωμένους λόφους. Το 1943, πυρπολήθηκε από τους Γερμανούς. Aπό τη φωτιά γλίτωσε η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, με το εντυπωσιακό καμπαναριό της. Οπωσδήποτε να δοκιμάσετε τα μήλα της.

Το κεφαλοχώρι της περιοχής είναι το Γρεβενίτι, χτισμένο σε 980 υψόμετρο, με εξαιρετική θέα προς τα χωριά του κεντρικού Ζαγορίου. Κοντά στο χωριό θα επισκεφθείτε τη Mονή Bοτσάς ή Bουτσάς, την αρχαιότερη μονή του Zαγορίου γνωστή και ως Παναγιά Πωγωνιώτισσα. Επίσης, στα 4 χλμ. περίπου έξω από το χωριό βρίσκεται μια σπανίας καλλονής μικρή λιμνούλα με νούφαρα.

Tο Φλαμπουράρι είναι ένα καταπράσινο χωριό κτισμένο στα 1.000 μέτρα ύψος, στις νότιες πλαγιές της κορυφής Tσούκα Pόσα. Oσες φορές πέρασα είναι ζήτημα αν είδα 2-3 ανθρώπους. Παρατήρησα πως έχει δύο καφενεία που ήταν όμως αμφότερα κλειστά. Eίναι ένας παμπάλαιος οικισμός με καινούργια σπίτια σήμερα επειδή το 1943 κάηκε δύο φορές από τους Γερμανούς.

Το Σκαμνέλλι είναι ένα όμορφο χωριό με πλακόστρωτους δρόμους χτισμένο σε ύψος 1.200 μέτρα

Η Λάιστα είναι κυριολεκτικά χωμένη στο πράσινο, σε 1.000 μέτρα ύψος και οι λίγοι κάτοικοί του ασχολούνται σχεδόν αποκλειστικά με την υλοτομία.

Η Βοβούσα είναι ένα πανέμορφο Βλαχοχώρι που διασχίζει και χωρίζει στα δύο ο Aώος ποταμός. Aπέχει μόλις 77 χλμ. απο τα Iωάννινα και είναι το πιο απομακρυσμένο χωριό της ανατολικής πλευράς του Zαγορίου και μία απο τις εισόδους προς τον Eθνικό Δρυμό της Bάλια Kάλντα. Λέγεται πως την ονομασία της την οφείλει στη βοή του ποταμού.

Aξίζει ακόμα...

...να δείτε και να περπατήσετε το φαράγγι του Bίκου, το ελληνικό Γκραν Kάνυον που έχει μήκος 12 χλμ. Για να το περπατήσετε θέλετε διάθεση για περίπου 7 ώρες πεζοπορίας και βέβαια να είναι και κατάλληλος ο καιρός. Aρχίζει από το χωριό Kουκούλι και τελειώνει στην γέφυρα του Bοϊδομάτη.

Χρήσιμες πληροφορίες
Πώς θα πάτε: Oπωσδήποτε με I.X. για να μπορέσετε να γυρίσετε και να δείτε τα χωριά. Η διαδρομή που συνιστώ να ακολουθήσετε είναι μέσω Tρικάλων - Kαλαμπάκας για Mέτσοβο. Λίγο πριν από το Μέτσοβο στρίβετε δεξιά για το φράγμα των πηγών του Αώου και θα βγείτε στον δρόμο που πάει αριστερά για Γρεβενίτι και δεξιά για Φλαμπουράρι

Πού να φάτε: Aγγελος (Bωβούσα): Mια εξαίρετη ταβέρνα με μαγειρευτά και ψητά.

Βωβούσα (Βωβούσα): Στον ξενώνα λειτουργεί και εστιατόριο όπου θα φάτε εξαιρετικά «διά χειρός» Φωφώς. Α! Θα πιείτε και το πολύ καλό κόκκινο κρασί του Βίκτωρα.

(πηγή: www.kathimerini.gr, 31/5/2008)

Ιωάννινα

Σε αντίθεση με τις περισσότερες ελληνικές πόλεις που καταστράφηκαν ή έστω υπέφεραν κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, τα Ιωάννινα είχαν την τύχη (μέσα στην ατυχία τους) να ακμάσουν και να αναπτυχθούν κυρίως χάρη στον διοικητή τους, την περίοδο από το 1787 έως το 1822, τον περίφημο Αλή Πασά, ο οποίος -για την ιστορία- δεν ήταν Τούρκος αλλά Αλβανός. Για να μην παρεξηγηθούμε, ο Αλή Πασάς υπήρξε ένας από τους σκληρότερους διοικητές της εποχής του, δεν είναι τυχαίο ότι έμεινε γνωστός στην ιστορία ως Λιοντάρι των Ιωαννίνων, κατάφερε όμως να οργανώσει την πόλη σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ενίσχυσε τις τέχνες και τα γράμματα, έκανε έργα που ανέπτυξαν την οικονομική και πολιτιστική ζωή, ενώ λέγεται ότι πριν πεθάνει ασπάστηκε τον Χριστιανισμό.
Έτσι, τα βλέμματα της Ευρώπης στράφηκαν γρήγορα στην πόλη των Ιωαννίνων, η οποία παραμένει μέχρι σήμερα η μεγαλύτερη (και πρωτεύουσα) της Ηπείρου, και μία από τις πιο όμορφες, γραφικές και ανθρώπινες, για να ζει κανείς, της Ελλάδας. Μία πόλη με έκδηλη την ιστορία της σε κάθε γωνιά, με έντονο το ζωτικό στοιχείο του νερού και του πρασίνου χάρη στη λίμνη Παμβώτιδα, και με κατοίκους ζεστούς και φιλόξενους, έτοιμους να σου ανοίξουν την πόρτα του σπιτιού τους και να σε καλέσουν για κέρασμα ανά πάσα στιγμή. Αυτό το σπάνιο συναίσθημα οικειότητας που νιώθει ο επισκέπτης από την πρώτη κιόλας φορά που θα βρεθεί στα Γιάννενα είναι που θα τον κάνει να επιστρέψει και στο μέλλον.

Σύγχρονοι δρόμοι αλλά και γραφικά πλακόστρωτα, μοντέρνα μαγαζιά αλλά και ιστορικά μνημεία, ορθόδοξες εκκλησίες και τζαμιά, παλιά αρχοντικά και εντυπωσιακά νεόκτιστα κτίρια, αμέτρητοι νέοι φοιτητές και ηλικιωμένοι ψαράδες, σύγχρονες καφετέριες και παραδοσιακά καφενεία. Όλα αυτά συμβιώνουν αρμονικά κάτω από τον συννεφιασμένο ουρανό των Ιωαννίνων, συνθέτοντας μία πόλη που σφύζει από ζωή χωρίς όμως να γίνεται φορτική, και θυμίζοντας ίσως τις ξεκούραστες δυτικοευρωπαϊκές κωμοπόλεις, στις οποίες οι ποδηλατοδρόμοι, οι βόλτες στα πάρκα και δίπλα στις λίμνες, η ζωτικής σημασίας καθαριότητα, είναι αναπόσπαστα κομμάτια της καθημερινής ζωής.

Ο επισκέπτης των Ιωαννίνων έχει ένα σωρό αξιοθέατα να επισκεφθεί και μνημεία να φωτογραφίσει. Αναμφίβολα, η πρώτη επίσκεψη θα αφορά στο νησάκι της λίμνης Παμβώτιδας που κλέβει πάντα την παράσταση με το καταπράσινο τοπίο της και τον πλούτο της σε ιχθυοπανίδα και ορνιθοπανίδα, αλλά κυρίως για τον πασίγνωστο θρύλο σύμφωνα με τον οποίο ο Αλή Πασάς έπνιξε στη λίμνη τυφλωμένος από πάθος, την κυρά Φρωσύνη. Εκεί θα βρεθείτε σε δέκα λεπτά με ένα από τα καραβάκια που σας περιμένουν για αυτόν τον σκοπό στον Μώλο των Ιωαννίνων. Πάνω στο νησάκι διατηρείται, άλλωστε, ως μουσείο ένα από τα σπίτια του Αλή Πασά, αυτό στο οποίο σκοτώθηκε, όπου θα δείτε προσωπικά αντικείμενα αυτού και της κυρά Φρωσύνης. Στον οικισμό του νησιού, πέρα από τα παλιά σπίτια με τις λουλουδιασμένες αυλές και τα επτά μικρά μοναστήρια, θα βρείτε ταβερνάκια με τοπικές λιχουδιές αλλά και μαγαζάκια στα οποία αξίζει να αγοράσετε τα φημιστά ασημένια γιαννιώτικα κοσμήματα καθώς και άλλα είδη λαϊκής τέχνης.

Επόμενη στάση του επισκέπτη θα πρέπει να είναι το επιβλητικό Σπήλαιο του Περάματος, το οποίο βρίσκεται περί τα τέσσερα χιλιόμετρα έξω από τα Γιάννενα, στο δρόμο προς Μέτσοβο. Πρόκειται για ένα από τα εντυπωσιακότερα σπήλαια του κόσμου, που λέγεται πως δημιουργήθηκε πριν 1.500.000 χρόνια, και που διαθέτει μία τεράστια ποικιλία σε σταλαχτίτες και σταλαγμίτες που κόβουν την ανάσα. Αξίζει μάλιστα να περιηγηθείτε σε αυτό με τη συνοδεία ξεναγού που θα σας εξιστορεί λεπτομέρειες για τη δημιουργία του, την ανακάλυψή του και διάφορα άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με το Σπήλαιο.

Ένα ακόμα σημαντικότατο αξιοθέατο το οποίο δεν πρέπει κανείς να παραλείψει είναι και το Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων Παύλου Βρέλλη, 12 χιλιόμετρα πριν τα Ιωάννινα, στην περιοχή Μπιζάνι. Όσοι έχουν ήδη βρεθεί σε ένα από τα μουσείο της Madam Tussauds, μπορεί να μην εκπλαγούν από την λεπτομέρεια και την ποικιλία των ομοιωμάτων. Το γεγονός, όμως, ότι αναπαριστούν κάποιες από τις σημαντικότερες μορφές που σημάδεψαν την ελληνική ιστορία (και όχι τον Brad και την Angelina) και ότι δημιουργήθηκαν εδώ και πολλά χρόνια, κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες δε μπορεί να αφήσει κανέναν ασυγκίνητο. Το ίδιο το Μουσείο, άλλωστε, που φιλοξενεί και διάφορα άλλα ιστορικά εκθέματα, είναι από μόνο του ένα αρχιτεκτονικό αριστούργημα φτιαγμένο με περίσσια αγάπη και μεράκι από τον ίδιο τον Παύλο Βρέλλη.

Άλλο ένα αξιόλογο μνημείο της πόλης αποτελεί το τεράστιο Κάστρο των Ιωαννίνων, που χρονολογείται από το 528 μ.Χ., έργο του αυτοκράτορα Ιουστινιανού με σκοπό να οχυρώσει το Βυζαντινό κράτος και διοικητικό κέντρο μετέπειτα κατά την τουρκοκρατία. Μέσα στα 200 του στρέμματα, το Κάστρο περιβάλει το τζαμί του Ασλάν Πασά, όπου σήμερα στεγάζεται το Δημοτικό Εθνογραφικό Μουσείο, το Ιτς Καλέ νοτιοανατολικά, όπου βρίσκονταν τα ανάκτορα του Αλή Πασά, καθώς και την παλιά πόλη των Ιωαννίνων. Στο Ιτς Καλέ, συγκεκριμένα, υπάρχουν αξιόλογα λαογραφικά μουσεία, δύο καφέ που στεγάζονται στο ιστορικό κτίριο των Μαγειρείων και που αξίζει να κάνετε μία στάση για ένα σερμπέτι (ζεστό αφέψημα με αλκοόλ), καθώς και δύο ξενώνες (Φιλύρα, τηλ. 26510 83560 και ο πιο πολυτελής ξενώνας Κάστρο τηλ. 26510 22866).

Για τους λάτρεις της ιστορίας και της τέχνης η πολιτιστική ζωή των Ιωαννίνων συμπληρώνεται από μερικά ακόμα μουσεία και πινακοθήκες. Για τους υπόλοιπους έχει έρθει η ώρα να γνωρίσουν τη σημερινή ζωή της πόλης ξεκινώντας… από την αγορά, που αποτελείται από στοές και τα πρωτότυπα αρχιτεκτονικά κτίρια του 1870, τα Χάνια. Όπως αναφέραμε παραπάνω η γιαννιώτικη λαϊκή τέχνη φημίζεται για τα χειροποίητα ασημικά, τα υπέροχα λεπτεπίλεπτα κοσμήματα από χρυσό και χαλκό, καθώς και για τα σκαλιστά έπιπλα και τα υφαντά (ρούχα, φλοκάτες, στρωσίδια), τα οποία θα βρείτε στα μαγαζάκια της πόλης. Προμηθευτείτε πριν φύγετε κρασί, γαλακτοκομικά προϊόντα (φέτα και γιαούρτι) και φυσικά μπακλαβά.

Και αφού περπατήσετε ανάμεσα στα επώνυμα και μη αρχοντικά, στα νεοκλασικά κτίρια, τα μέγαρα και τα λαϊκά σπίτια επιλέξτε μία από τις ταβέρνες που σας προτείνουμε για να ξεκουραστείτε, να απολαύσετε τους εξαιρετικούς μεζέδες και το καλό τσίπουρο και να αναλογιστείτε το ενδεχόμενο να… μετακομίσετε σύντομα στα Ιωάννινα!

Πού και τι θα φάτε;
Αμέτρητες ταβέρνες γύρω από τη λίμνη αλλά και μέσα στην πόλη προσφέρουν στους επισκέπτες μία ποικιλία γευστικών εμπειριών, με έμφαση πάντα στις παραδοσιακές ηπειρώτικες πίτες, τα κρεατικά στη γάστρα και τις σπιτικές χυλοπίτες. Όσοι αγαπούν το ψάρι, στα Γιάννενα θα βρουν «γκουρμέ» τοπικές συνταγές με βατραχοπόδαρα, χέλια, πέστροφες αλλά και κάθε είδους ψάρι. Σας προτείνω να συνδυάσετε το γεύμα σας με το περίφημο ντόπιο τσίπουρο ή με βαρελίσιο κρασί, ενώ για επιδόρπιο μη διστάσετε να παραγγείλετε ένα από τα περίφημα γιαννιώτικα γλυκά, όπως τον περίφημο γιαννιώτικο μπακλαβά, κανταΐφι, καθώς και πολλά άλλα γλυκά ταψιού.

Όλα αυτά σας προτείνουμε να τα δοκιμάσετε στις ταβέρνες Φίλιππας, Ιθάκη και Λίμνη, που βρίσκονται στην παραλία της Λίμνης των Ιωαννίνων. Εξαιρετικό φαγητό θα βρείτε και στην Στοά Λούλη, όπου μπορείτε να βρεθείτε και για καφέ ή ποτό, στην οδό Ανεξαρτησίας στην παλιά πόλη, καθώς και στον πολυχώρο Πολιτεία, αρκετά πάνω από την πόλη (προς το βουνό), με την εκπληκτική θέα και τον μεγάλο παιδότοπο για τους μικρούς επισκέπτες.

Λόγω της έντονης φοιτητικής ζωής, τα Γιάννενα είναι μία πόλη που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τα μεγάλα αστικά κέντρα σε διασκέδαση και νυχτερινά μαγαζιά. Το βραδάκι οι περισσότεροι νέοι, και κυρίως φοιτητές, μαζεύονται για ποτό στο μπαρ Σκάλα, κοντά στη Λίμνη, καθώς και στο πιο καινούργιο Γουλιά-Γουλιά, στην οδό Καποδιστρίου, στο κέντρο της πόλης. Για καφεδάκι με θέα σας προτείνουμε το Γραμματόσημο, στην απέναντι όχθη της Λίμνης, ενώ τα καλύτερα σπιτικά γλυκά θα τα αγοράσετε από το ζαχαροπλαστείο του Νούσια, στη Λεωφόρο Γράμμου 36, επίσης στο κέντρο.

(πηγή: www.in2life.gr, 17/4/2008)

Ζαγόρια: Σαν πολύτιμα πετράδια

Στην καρδιά της Πίνδου, ανάμεσα σε απότομα βουνά, ποτάμια και μια μοναδική φύση, ξεπροβάλλουν τα πέτρινα χωριά.

Σίγουρα θα έχετε ακούσει για τα 46 γραφικά χωριά που περιβάλλονται από μια πλούσια φύση, χτισμένα πάνω σε βράχους, δίπλα σε ορμητικά ποτάμια ή μέσα σε κατάφυτες κοιλάδες.

Εν αρχή, το Πάπιγκο
Πρώτη στάση, το Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο. Θαυμάστε την εκπληκτική αρχιτεκτονική και τους «πύργους»: τους επιβλητικούς βράχους που δεσπόζουν στα ανατολικά. Έξω από το Μικρό Πάπιγκο περνάει ένα μικρό και πεντακάθαρο ποτάμι που σχηματίζει φυσική πισίνα. Ένα πολύ γραφικό χωριό, δίπλα στο Βοϊδομάτη ποταμό και στην πανέμορφη κοιλάδα του που περνάει από τη χαράδρα του Βίκου, είναι η Αρίστη. Μάλιστα, μια θαυμάσια βόλτα στη φύση είναι να πλησιάσει κανείς τη χαράδρα περνώντας από μοναδικά πέτρινα μονοπάτια και γεφύρια. Από εκεί, αν συνεχίσετε ως το χωριό Βίκος και πιο κάτω, ως τη χαράδρα του, θα φτάσετε στις πηγές του Βοϊδομάτη. Έπειτα περάστε από το Κεντρικό Ζαγόρι για να δείτε το θαυμάσιο Μονοδένδρι και να επισκεφτείτε το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής που είναι χτισμένο στο χείλος της χαράδρας του Βίκου.

Σειρά έχει τώρα το γραφικό Τσεπέλοβο, πατρίδα της Μαρίκας Κοτοπούλη και ένα από τα πιο όμορφα χωριά της περιοχής. Αξίζει να δείτε το εσωτερικό από τα ζαγορίτικα αρχοντικά με τα περίτεχνα ξυλόγλυπτα ταβάνια τους. Στους Κήπους βρίσκεται το μεγαλύτερο τρίτοξο γεφύρι και οκτώ παλιές πέτρινες γέφυρες του Βοϊδομάτη, αλλά και ένα ενδιαφέρον λαογραφικό μουσείο. Φτάνοντας στη Βίτσα, σταθείτε να ξαποστάσετε κάτω από τον υπεραιωνόβιο πλάτανο της κεντρικής πλατείας και περιηγηθείτε στους πέτρινους δρόμους που στολίζονται από τα περίφημα αρχοντικά. Στη Ζίτσα να προσκυνήσετε στη Μονή της Μολυβδοσκέπαστης και στο Ανατολικό Ζαγόρι επισκεφθείτε τα όμορφα χωριά Γρεβενίτι και Βωβούσα.

Σπορ και δράση
Ξεκινήστε με πορεία δυόμισι ωρών. Από το χωριό Βίκος ο δρόμος κατεβαίνει στη χαράδρα και ανεβαίνει μέχρι το Πάπιγκο. Για μια γερή δόση αδρεναλίνης και μια ξεχωριστή επαφή με τη φύση προτιμήστε το ράφτινγκ. Μπορείτε ακόμη να «αναμετρηθείτε» με τα νερά του Βοϊδομάτη κάνοντας καγιάκ. Άλλη μια προτεινόμενη διαδρομή για τους οπαδούς της πεζοπορίας και του σκαρφαλώματος είναι εκείνη που περνά από το εκπληκτικό φαράγγι του Βίκου. Θαυμάσια επίσης βόλτα στη φύση είναι η διάσχιση της χαράδρας του Αώου. Θα περάσετε πάνω από πανέμορφα πέτρινα μονοπάτια και επιβλητικά γεφύρια.

Πληροφορίες
Μετάβαση: Θα φτάσετε στα Ιωάννινα (435 χλμ. από Αθήνα και 357 χλμ. από Θεσ/νίκη). Τα Ζαγόρια απέχουν 50-60 χλμ. (ΚΤΕΛ Ιωαννίνων τηλ.: 26510-26211).

Διαμονή: Στο Πάπιγκο να προτιμήσετε τα Σπίτια του Σαξώνη (τηλ.: 41615) ή την πανσιόν Αστράκα (τηλ.: 41693). Στην Αρίστη: Ζήσης (τηλ.: 41147) και Ταξιάρχες (τηλ.: 41888). Στο Μονοδένδρι: Βίκος (τηλ.: 71232) ή Μονοδένδρι (τηλ.: 71300). Στο Τσεπέλοβο: Φάνης (τηλ.: 81271), Χαγιάτι (τηλ.: 81301) και Δρακόλιμνη (τηλ.: 81318). Επίσης, Στους Κήπους του Αρτέμη (τηλ.: 71644).

Χρήσιμα: Αυτόματο: 26530 Δήμος Κεντρικού Ζαγορίου: 22538 (για Πάπιγκο, Αρίστη, Βίτσα, Μονοδένδρι, Κήπους). Δήμος Ανατολικού Ζαγορίου: 31101 (για Βωβούσα, Δόλιανη, Τρίστενο). Τσεπέλοβο: Κοινότητα: 81203 Αστυνομία: 81201 Αρίστη: Αστυνομία: 41294 Κήποι: Αστυνομία: 71606

Φαγητό: Στο Πάπιγκο να φάτε στον Δία, στης Καλλιόπης και στου Ιωαννίδη. Στο Μονοδένδρι περάστε από της Κικίτσας για πίτα, ενώ σπιτικά φαγητά και πίτες θα βρείτε και στη Βίτσα, στης κυρά Ελένης. Στο Δίλοφο να πάτε στο Λίθο, στους Κήπους στον Μιχάλη και στο Τσεπέλοβο στις ταβέρνες Παπιγκιώτης και Ζαγορίσιο.

Αγορές: Προμηθευτείτε κρασιά από τη Ζίτσα. Από την ευρύτερη περιοχή των Ζαγορίων να αγοράσετε νόστιμα γλυκά του κουταλιού και υπέροχα υφαντά.

(πηγή: www.7merestv.gr, 14/3/2008)

Γιάννενα: Ατμοσφαιρικό τοπίο

Ισορροπώντας ανάμεσα στους θρύλους και τη σύγχρονη ζωντάνια, τα Γιάννενα είναι ιδανικά για χειμωνιάτικες διακοπές.

Σταθείτε φτάνοντας μπροστά στο μόλο και θαυμάστε την ιστορική λίμνη με τα καταπράσινα ήρεμα νερά. Σε κάποια απόσταση θα δείτε το θρυλικό νησί να ξεπροβάλλει, τα φώτα από τα μαγαζιά που αγκαλιάζουν τις όχθες της, τα παλιά αρχοντικά σπίτια και τα χρώματα που σκορπίζονται στο γιαννιώτικο ορίζοντα και καθρεφτίζονται στη λίμνη. Από τη δεξιά πλευρά θα αντικρίσετε το κάστρο, το μιναρέ και την παλιά οχυρωμένη πόλη, που ορθώνουν περήφανα το ανάστημά τους και αναβιώνουν ιστορικές μνήμες.

Το κάστρο
Ξεκινήστε την περιήγησή σας από το κάστρο, που υπήρξε ο αρχικός πυρήνας της πόλης. Χτισμένο σε μία μικρή χερσόνησο που προβάλλει στη λίμνη, στη σημερινή του μορφή είναι αποτέλεσμα των εκτεταμένων εργασιών που έγιναν από τον Αλή πασά στις αρχές του 19ου αιώνα. Μέσα στο τείχος θα δείτε δύο ακροπόλεις: τη βορειοανατολική, όπου ήταν χτισμένα τα ανάκτορα των βυζαντινών ηγεμόνων της πόλης, και την εσωτερική ακρόπολη, γνωστή ως Ιτς Καλέ. Σήμερα στην κορυφή της βορειοανατολικής ακρόπολης δεσπόζει το τζαμί του Ασλάν πασά, όπου στεγάζεται το Δημοτικό Μουσείο με πολύτιμες παραδοσιακές φορεσιές, κοσμήματα, έργα αργυροχρυσοχοΐας και κεραμικής, ξυλόγλυπτα έπιπλα και αντικείμενα από τις τρεις κοινότητες (χριστιανική, εβραϊκή και τουρκική) που συμβίωναν στην πόλη.

Στο Ιτς Καλέ θα επισκεφθείτε το Βυζαντινό Μουσείο στο ισόγειο του τέως βασιλικού περιπτέρου που περιλαμβάνει ευρήματα από διάφορες περιοχές της Ηπείρου. Αριστερά του Μουσείου θα συναντήσετε το Φετιχιέ τζαμί και τον τάφο του Αλή πασά, ενώ εντός των τειχών θα έχετε τη δυνατότητα να δείτε την Εβραϊκή Συναγωγή, το μοναδικό μνημείο που σώζεται από την αλλοτινή ισχυρή εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων. Μέσα στο κάστρο βρίσκεται επίσης το λεγόμενο Θησαυροφυλάκιο, όπου θα δείτε έκθεση αργυροχρυσοχοΐας με εκκλησιαστικά και κοσμικά αντικείμενα.

Το νησί
Δεύτερος σταθμός της περιήγησής σας το νησί, με τα εντυπωσιακά ιστορικά του μοναστήρια, τα γραφικά δρομάκια, τις ολάνθιστες αυλές των σπιτιών του και τους θρύλους που το ακολουθούν. Στα μοναστήρια του -Φιλανθρωπινών, Στρατηγοπούλου, Ελεούσας, Αγ. Ιωάννη Προδρόμου και Αγ. Παντελεήμονος-, τα οποία είναι χτισμένα από μεγάλες βυζαντινές οικογένειες, θα θαυμάσετε τις ανεκτίμητης αξίας τοιχογραφίες που απεικονίζουν την ιστορία της ορθοδοξίας και του πολύπαθου ελληνισμού, θα δείτε τον τάφο του ποιητή Αλέξανδρου Πάλλη και θα κάνετε μια υπέροχη βόλτα στο νησί, που οι θρύλοι λένε ότι είναι ακόμη στοιχειωμένο από τις γυναίκες που σκότωσε ο Αλή πασάς.

Εκδρομή
Σε κοντινή απόσταση από τα Ιωάννινα, στο χωριό Πέραμα, αξίζει επίσης να δείτε το περίφημο σπήλαιο, που ξεχωρίζει για τους εντυπωσιακούς σταλακτίτες, σταλαγμίτες και δαιδαλώδεις διαδρόμους του, ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζει και το Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων Π. Βρέλλη. Από τα Γιάννενα θα εξορμήσετε στα γραφικά Ζαγοροχώρια και στο ιστορικό και πανέμορφο Μέτσοβο.

(πηγή: www.7merestv.gr)

Στα ποτάμια της Ελλάδας

Ποτάμια ώρα για δράση

Στην Ευρυτανία, ο Αχελώος, ένα από τα πιο όμορφα ποτάμια της Ελλάδας, περνά από φαράγγια, ανοιχτά λιβάδια και παλιές γέφυρες διασχίζοντας ένα πολύ μεγάλο τμήμα της Δυτικής Ελλάδας. Είναι ποτάμι κατάλληλο για όλη την οικογένεια. Προς τα τέλη Μαΐου, μάλιστα, οργανώνονται καταβάσεις του ποταμού για παιδιά που συνδυάζουν και μπάνιο στα κρυστάλλινα νερά του.

Ποταμός για έμπειρους ράφτερ ο Τρικεριώτης, διασχίζει ένα από τα πιο όμορφα φαράγγια της ελληνικής υπαίθρου, με γυμνούς σαθρούς βράχους στην αρχή και πυκνή βλάστηση προς το τέλος της διαδρομής.

Ο Βενέτικος, που κυλά μέσα από καταπράσινα τοπία στην περιοχή των Γρεβενών, χωρίζεται σε δύο κομμάτια. Ο Βενέτικος Α΄, μήκους 6-7 χλμ. (μιάμιση έως δυόμισι ώρες ανάλογα με την ποσότητα των νερών), έχει περάσματα 3ου βαθμού και διασχίζει ένα ανοιχτό πεδίο με δάση και χωράφια, ενώ στη διαδρομή συναντάς τέσσερα πέτρινα γεφύρια του 16ου και του 17ου αιώνα. Εξίσου όμορφο είναι το τοπίο στο Βενέτικο Β΄ με το πέτρινο γεφύρι του Αζίζ Αγά, ένα από τα μεγαλύτερα μονότοξα πέτρινα γεφύρια.

Στη Ναυπακτία, εύκολος και ιδιαίτερα δημοφιλής στους αρχάριους είναι ο Εύηνος. Το πλωτό του κομμάτι, με μήκος περίπου 10 χλμ., περνά στην αρχή από ένα ψηλό πράσινο φαράγγι για να καταλήξει σε ανοιχτές αγροτικές εκτάσεις.

Στην Πελοπόννησο, τώρα, και στην ορεινή Αρκαδία ο Λούσιος περνώντας κοντά απ' την Καρύταινα χωρίζεται σε δυο κομμάτια: το πάνω που μπορούν να το κατέβουν και αρχάριοι και το κάτω που ενδείκνυται μόνο για έμπειρους ράφτερ. Η κατάβαση του πρώτου κομματιού ξεκινά από τη συμβολή του Λούσιου με τον Αλφειό, μέσα από ένα καταπράσινο στενό φαράγγι με πυκνή βλάστηση και ογκώδεις βράχους στην κοίτη του ποταμού.

Ο Βοϊδομάτης στην Ήπειρο είναι ό,τι πρέπει για αρχάριους ράφτερ, χάρη στις μικρές ποσότητες νερού. Σύμφωνα με τους ντόπιους, τα νερά του είναι τόσο καθαρά όπως το μάτι του βοδιού - εξ ου και το όνομα. Η κατάβαση, που εξελίσσεται μέσα σ' ένα πανέμορφο φαράγγι με ψηλά δέντρα, ξεκινά από την πέτρινη γέφυρα της Αρίστης και καταλήγει στο πέτρινο τοξωτό γεφύρι της Κλειδωνιάς. Ο Καλαρίτικος, παραπόταμος του 'Αραχθου, ακολουθεί ένα στενό βραχώδες φαράγγι κάνοντας την κατάβασή του συναρπαστική για τους έμπειρους ράφτερ. Ο ίδιος ο 'Αραχθος, τέλος, κυλά μέσα σ' ένα πολύ όμορφο καταπράσινο τοπίο και είναι πλωτός σε τρία διαφορετικά τμήματά του.

Τι πρέπει να ξέρω: Η κατάβαση ποταμού, το γνωστό μας rafting, γίνεται με φουσκωτές βάρκες και πλήρωμα που αποτελείται από 6 έως 8 κωπηλάτες και έναν επαγγελματία οδηγό. Το ποτάμι έχει πολλή ομορφιά αλλά και άλλη τόση δύναμη γι' αυτό και από τους ειδικούς ακολουθούνται συγκεκριμένοι τρόποι κατάβασης μέσω παραγγελμάτων, ώστε να κινείται με ασφάλεια η βάρκα. Για τα ποτάμια υπάρχουν βαθμοί δυσκολίας. Αυτό σημαίνει ότι μπορείτε να συμμετέχετε μόνο στις καταβάσεις ποταμών που θα σας υποδείξουν οι ειδικοί. Θα πρέπει να έχετε μαζί σας μαγιό, ένα δεύτερο ζευγάρι παπούτσια, ένα μπλουζάκι και πετσέτα. Εκεί θα σας δώσουν ολόσωμη στολή και καλτσάκια από νεοπρέν, σωσίβιο, αντιανεμικό, κράνος και κουπί.

(πηγή: www.athinoramatravel.gr)

Πέτρινα γεφύρια στα Ζαγόρια

Συνήθως όταν δεν έχεις περπατήσει έναν τόπο δεν τον μαθαίνεις... Ίσως μόνο από μια εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας, ίσως από μια επιθυμία που δημιουργούμε μέσα μας, ίσως από ένα όνειρο που θέλουμε να πραγματοποιηθεί... δεν αρκεί...

Η φύση της Ηπείρου κρύβει ένα μεγαλείο δυνατό, υπέροχο, άφθαρτο... μόνο αν βρεθείς εκεί μπορείς να το νοιώσεις με όλες τις αισθήσεις σου... μόνο αν βρεθείς εκεί μπορείς να το ζήσεις...

Το ταξίδι στην Ήπειρο αρχίζει μόλις συναντάμε το γεφύρι της Άρτας. Παράξενο αλλά πιστεύω ότι η σκέψη και η διάθεση αλλάζει όταν αντικρίζουμε την εικόνα του, όταν αναπνέουμε το αέρα της φύσης που περιβάλει αυτό τον τόπο της Ελληνικής γης.

Προσδιορίζοντας ως βάση το χωριό των Κήπων αρχίζουμε τη συλλογή εικόνων από το πάζλ της περιοχής των Ζαγορίων που φαντάζει ατελείωτο... Στην Εθνική Οδό από τα Ιωάννινα προς το Καλπάκι μετά το χωριό Καρυές (Μεταμόρφωση) στρίβουμε δεξιά στην έξοδο προς ΑΣΠΡΑΓΓΕΛΟΥΣ, ΕΛΑΤΗ, ΚΗΠΟΙ, ΔΙΛΟΦΟ, ΚΑΠΕΣΟΒΟ, ΒΡΑΔΕΤΟ.

Μετά από 9Km σχετικά ανηφορικού δρόμου θα φτάσουμε στον ΚΑΜΠΟ ΝΤΟΒΡΑΣ όπου συναντάμε δεξιά μας το δρόμο προς το χωριό Ασπράγγελοι, καθώς και αυτόν που μας πηγαίνει στην Ελάτη (ουσιαστικά μας επιστρέφει νότια). Εμείς συνεχίζουμε έχοντας πορεία προς τα βόρεια και μετά από περίπου 1,5Km στρίβουμε δεξιά στο δρόμο που έρχεται από το Καπέσοβο.

Χρειαζόμαστε άλλα περίπου 6Km για να φτάσουμε στη διασταύρωση που θα μας φέρει στον αρχικό προορισμό μας, το χωριό Κήποι.

Κήποι - Μπαγιώτικο Ρέμα - Γεφύρι Μύλου
Στη διαδρομή προς τους Κήπους συναντήσαμε αρκετά πέτρινα γεφύρια και μια μόνο ματιά έφτασε για να ξυπνήσει την περιέργεια μας για το καθένα ξεχωριστά. Πρώτη επίσκεψη μας ήταν το γεφύρι του Μύλου στα ανατολικά του χωριού όπου βρίσκετε το Μπαγιώτικο ρέμα και η πηγή Κρανιά. Μια διαδρομή σύντομη και εύκολη λίγο μετά τον δρόμο που πηγαίνει για το Μοναστήρι της Παναγιάς.

Το χωριό Κήποι είναι χτισμένο ανάμεσα σε παραπόταμους που τροφοδοτούν τον Βοϊδομάτη και σ’ αυτό οφείλει τα πολλά πέτρινα γεφύρια και την ξεχωριστή ομορφιά του.

Κήποι - Γέφυρα Πιτσιώνη
Κοιτάζοντας το χάρτη της περιοχής επισημαίνουμε σημεία που δεν θα μπορούσαμε να μην επισκεφτούμε.. Μετά το πέτρινο γεφύρι του Μύλου υπάρχουν ένα, δυο, τρία, τέσσερα ακόμα... όπως η πέτρινη γέφυρα του Πιτσιώνη που βρίσκεται ΝΑ, ένα χιλιόμετρο μακριά από το χωριό και είναι αδύνατο να την παραβλέψουμε. Από μακρινή κιόλας απόσταση διακρίνουμε την πέτρινη δομή της ανάμεσα στις φυλλωσιές των δέντρων και καθώς το μονοπάτι είναι σχετικά βατό είναι πολύ εύκολο να φτάσουμε ως εκεί…

Κήποι - Ρέμα Ντόβρη
Έχοντας μαζί μας το χάρτη είναι καλό να έχουμε σημειώσει μια ακόμα περιοχή πέρα από το γεφύρι του Πιτσιώνη και είναι ευκαιρία να προχωρήσουμε ως εκεί. Σε απόσταση περίπου 1Km ακολουθώντας τον κύριο δρόμο με ΝΑ προσανατολισμό φτάνουμε σε χωματόδρομο που βρίσκεται δεξιά μπαίνοντας ξανά στο Μπαγιώτικο ρέμα, όπου η περιοχή ονομάζεται "Ρέμα Ντόβρη". Στη συνέχεια συναντάμε βατό μονοπάτι που μας οδηγεί σε πολλούς μικρούς κρυστάλλινους καταρράκτες και φυσικές κολυμπήθρες.

Αν θελήσουμε να συνεχίσουμε το μονοπάτι στο ρέμα Ντόβρη με προσανατολισμό Ν/ΝΔ θα φτάσουμε στον κεντρικό δρόμο ανάμεσα στα χωριά Ελάτη και Δίκορφο. Χαρακτηριστικά σημεία στη διαδρομή είναι τα δυο πέτρινα γεφύρια και τα εκκλησάκια της Παναγιάς και του Προφήτη Ηλία λίγο πριν βγούμε από το μονοπάτι.

Στον κεντρικό δρόμο, αν κατευθυνθούμε αριστερά (Ν/ΝΑ) για κάτι περισσότερο από 3Km θα φτάσουμε στο Δίκορφο. Επειδή ουσιαστικά στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής κινούμαστε σε ρέμα ανάμεσα σε ορθοπλαγιές, είναι καλό να μην προχωρήσουμε πέρα από τα πέτρινα γεφύρια ή τους καταρράκτες, ειδικά όταν είναι αργά το μεσημέρι - εκτός και αν έχουμε εξασφαλίσει την επιστροφή μας με αυτοκίνητο από τον δρόμο Ελάτης - Δίκορφο. Μια έκτακτη διανυκτέρευση σε τόσο υγρό μέρος δεν είναι μια απλή υπόθεση...

Κήποι - Γεφύρι Κοντοδήμου
Εδώ τα πράγματα είναι ευκολότερα. Το γεφύρι Κοντοδήμου είναι πολύ κοντά στους Κήπους, στη δυτική πλευρά του χωριού στο ρέμα Βικάκη και είναι το σήμα κατατεθέν των Κήπων καθώς βρίσκεται μια ανάσα από την πλατεία του χωριού.

Πανέμορφη τοξωτή γέφυρα ανάμεσα σε πλούσια βλάστηση. Από το γεφύρι ξεκινά και το μονοπάτι που φτάνει στο χωριό Κουκούλι. Όταν το αντικρίζεις από μακριά δεν μπορείς να μην θαυμάσεις την αρμονική συνύπαρξη του με τον βράχο που υψώνετε δίπλα του…

Κήποι - Γεφύρι Πλακίδα ή "Κάμπια εν κινήσει" ή "Καλογερικό"
«Κάμπια εν κινήσει» και δεν είναι υπερβολή.. Λίγο έξω από τους Κήπους δυτικά, στο δρόμο που πηγαίνει προς την διασταύρωση με τον κεντρικό για Καπέσοβο, υπάρχει μια γέφυρα με τρεις τοξωτές καμάρες πάνω από το ρέμα Βικάκη. Όταν για πρώτη φορά την αντικρίζουμε από τη "δημοσιά" είναι δύσκολο να την αγνοήσουμε. Η πρόσβαση είναι εύκολη καθώς αφήνοντας τον κύριο δρόμο περπατάμε περίπου 50m για να φτάσουμε σε αυτό το αρχιτεκτονικό αριστούργημα μιας άλλης εποχής...

Κήποι - Γέφυρα Κόκκορου
Στη γέφυρα Κόκκορου μπορούμε να πάμε με δυο τρόπους. Ουσιαστικά βρίσκεται στον κεντρικό δρόμο που έρχεται από την έξοδο της Εθνικής Οδού και συνεχίζει για Καπέσοβο κ.λ.π. Οδικώς είναι περίπου 3,5 με 4Km δυτικά των Κήπων εκεί που το ρέμα Βικάκη συναντά τον Ξηροπόταμο. Πεζοπορώντας στο μονοπάτι που αρχίζει κάτω από την γέφυρα Πλακίδα ακολουθούμε τη ροή των νερών του ρέματος Βικάκη και μετά από 10 με 15 λεπτά φτάνουμε στον προορισμό μας. Χρειάζεται λίγο προσοχή όταν τα νερά του ρέματος είναι ορμητικά…

Σκάλα Βραδέτου - Βραδέτο
Πολλές φορές όταν σχεδιάζουμε μια πεζοπορική διαδρομή δεν φανταζόμαστε γιατί κάποια σημεία μας έλκουν τόσο πολύ...
"Σκάλα του Βραδέτου" γράφει στο χάρτη και αυτός είναι ένας ακόμα προορισμός. Κάπου 12Km δρόμος μέχρι το Καπέσοβο ή καλύτερα μέχρι και το σημείο όπου ο πέτρινος όγκος στην περιοχή Κρανούλα έχει μια διαφορετική όψη. Αρχικά περνάμε μια πέτρινη γέφυρα και μπαίνουμε σ' ένα σκαλισμένο με πολλά ζίγκ-ζάγκ μονοπάτι πάνω στην πλαγιά σε υψόμετρο περίπου 900m.
Ένα μονοπάτι όπου οι πρόγονοι μας ανεβοκατέβαιναν πολύ συχνά δίνοντας ζωή στην περιοχή.

Κολυμπήθρες
Μια έκπληξη που δεν περιμένεις καθώς στην επιστροφή ένα ακόμα μαγικό μέρος βρίσκετε στο δρόμο μας.. Στο δρόμο από Καλπάκι πριν την Ζίτσα και συγκεκριμένα στον παραπόταμο του Άραχθου, Θύαμις, γνωστό και σαν Καλαμά, πολλές φυσικές δολίνες σχηματίζονται από τα τρεχούμενα νερά του ανάμεσα στους βράχους.. Αρκετές φορές η φύση με τον τρόπο της μας καλεί να επισκεφτούμε κάτι το ιδιαίτερο... Δεν περιμέναμε και πολύ, δεν το συζητήσαμε καν.. Απλά πήγαμε…

Θεογέφυρο
Δεν ξέρω, αλλά ούτε σκέψεις δεν μπορεί να έχει κάποιος μπροστά σ' αυτό το θέαμα… Το Θεογέφυρο είναι εντυπωσιακό. Ένα φυσικό γεφύρι, ή ένα θαύμα της φύσης; Ότι και να είναι ή καλύτερα όπως θέλει να το δει κανείς δεν έχει τόσο σημασία. Είναι από τα σημεία της γης που αν δεν βρεθείς εκεί δεν μπορείς να ξέρεις, σχεδόν ούτε καν μπορείς να φανταστείς την εικόνα με την οποία θέλεις να το κρατήσεις μέσα σου...

(πηγή: www.k8spirit.gr, walking-greece.ana-mpa.gr)

Μέτσοβο - Αωός

Νομός
Ο νομός Ιωαννίνων είναι από τους πλέον προικισμένους με φυσικές ομορφιές και ορεινούς όγκους με δάση πυκνά και μνημεία παράδοσης και χειροτεχνίας που εντυπωσιάζουν. Ο νομός διαθέτει αξιόλογη τουριστική υποδομή και τα τελευταία χρόνια αναπτύσσονται δραστηριότητες εναλλακτικού τουρισμού με επίκεντρο το Ζαγόρι και το Μέτσοβο. Ιδιαίτερα η περιοχή του Μετσόβου συναντώνται οι πέντε σημαντικότερες υδρολογικές λεκάνες της Ελλάδας: του Αράχθου, του Αχελώου, του Πηνειού, του Αλιάκμονα και του Αώου. Από εκεί ξεκινά ο Μετσοβίτικος, παραπόταμος του Αράχθου, ενώ σε μικρή απόσταση πηγάζουν ο Αχελώος, ο Αώος και παραπόταμοι του Πηνειού και του Αλιάκμονα. Έτσι, μεταφορικά μπορούμε να πούμε ότι η περιοχή του Μετσόβου, αποτελεί την υδρολογική καρδιά της Ελλάδας.

Γεύσεις - Αγορές
Στο Μέτσοβο η λαϊκή τέχνη βρίσκεται σε πολύ μεγάλη ανάπτυξη και αποτελεί μια απ’ τις πιο σημαντικές ασχολίες των κατοίκων. Απ’ τα διάφορα είδη της λαϊκής τέχνης μεγαλύτερη ανάπτυξη έχουν η ξυλογλυπτική και η υφαντουργική. Εκείνα όμως που είναι μοναδικά στο είδος τους είναι τα Μετσοβίτικα υφαντά. Αντιπροσωπευτικά είδη της υφαντουργικής του Μετσόβου είναι τα περίφημα χαλίμια, τα κελίμια, τα μαξιλάρια, τα στρωσίδια, τα μπαχαροσκούτια, τα χαλιά, τα ντιβανοσκεπάσματα, οι στενόμακροι διάδρομοι, οι φλοκάτες και άλλες ποικιλίες ειδών και σχεδίων εξαιρετικής τέχνης. Επίσης και η χρυσοκεντητική συνεχίζεται με μεγάλη επιτυχία στο Μέτσοβο, ιδίως απ’ τους χρυσορραφτάδες, που κατασκευάζουν τις θαυμάσιες Μετσοβίτικες στολές, καθώς και τις διάφορες εθνικές για τους χορευτικούς ομίλους της χώρας. Τα διάφορα είδη της Μετσοβίτικης λαϊκής τέχνης πωλούνται τόσο από το Πρατήριο του Ιδρύματος Τοσίτσα, όσο και από τα πολυάριθμα καταστήματα λαϊκής τέχνης, που βρίσκονται στις δύο πλευρές του κεντρικού δρόμου, ο οποίος οδηγεί στην κεντρική πλατεία.
Για τις γευστικές σας επιλογές, ονομαστά είναι τα παραδοσιακά γλυκά, όπως ο μπακλαβάς, το κανταΐφι και το γιαννιώτικο (κανταΐφι τυλιγμένο σε φύλλο), καθώς και τα κρεατικά και τα τυροκομικά προϊόντα. Σήμα κατατεθέν το καπνιστό τυρί Μετσοβόνε, αλλά και το κρασί της οικογένειας Αβέρωφ. Παραδοσιακές γεύσεις, όπως οι σπιτικές χυλοπίτες και τα ντόπια κρέατα μαγειρεμένα στη γάστρα. Εισκεφτείτε επίσης το Τυροκομείο Μετσόβου για να εκτιμήσετε τη νοστιμιά του γνωστού Μετσοβόνε. Εκτός από το καπνιστό Μετσοβόνε (κατά βάση αγελαδινό), την Μετσοβέλα (πρόβειο + 10% αγελαδινό), την γραβιέρα (σε μικρές ποσότητες από τον Μάη μέχρι τον Ιούλη) και το κατσικίσιο τύπου Σεβρ, στο Μέτσοβο φτιάχνουν και παρμεζάνα! Όλα εξαιρετικά.

Απόσταση
Το Μέτσοβο, απέχει 58 χλμ. από τα Ιωάννινα.
Το Μέτσοβο, απέχει 57 χλμ. από την Καλαμπάκα.
Τα Ιωάννινα, απέχουν 450 χλμ. από την Αθήνα.
Τα Ιωάννινα, απέχουν 370 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη.
Η Λίμνη Αώου, απέχει 5 χλμ. βορειοανατολικά του Μετσόβου.

Η Περιοχή
Μέτσοβο
Το Μέτσοβο αναφέρεται για πρώτη φορά το 1380 μ.Χ. στο χρονικό των αυταδέλφων Φιλανρωπηνών Πρόκλου και Κομνηνού. Αρχικά ήταν ένας μικρός συνοικισμός ποιμένων. Αργότερα, λόγω της σημαντικής γεωγραφικής του θέσης έτυχε ιδιαίτερης προνομιακής μεταχείρισης, που συνέβαλε στην επιβίωση και επιτάχυνε τους ρυθμούς της πολυσχιδούς ανάπτυξης σε δύσκολους καιρούς. Αναφέρεται ότι το 1430 μ.Χ. χορηγήθηκαν προνόμια στους Μετσοβίτες από τον Σουλτάνο Μουράτ τον Β’. Με βάση τα προνόμια αυτά το Μέτσοβο και τα γύρω χωριά Μαλακάσι, Μηλιά, Ανήλιο, Βοτονόσι, Παλιά Κουτσούφλιανη (Πλατάνιστος) και Δερβεντίστα (Ανθοχώρι) αποτέλεσαν ένα είδος ομοσπονδίας, μια αυτόνομη δημοκρατική πολιτεία μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Τα προνόμια του Μετσόβου καταργήθηκαν το 1795 από το συγκεντρωτικό κράτος του Αλή Πασά. Μεγάλη καταστροφή υπέστη το Μέτσοβο στις 27 Μαρτίου 1854 από τα τουρκικά στρατεύματα του Αβδή Πασά. Πρόκειται για τον περίφημο «Χαλασμό του Γρίβα».
Το Μέτσοβο, μια από τις πλέον γραφικές πόλεις της χώρας, σε υψόμετρο 1.156 μ. απλώνεται αμφιθεατρικά σε μια από τις ψηλότερες κορφές της Πίνδου. Η πόλη είναι πρωτεύουσα της επαρχίας Μετσόβου και έχει πληθυσμό περίπου 4500 άτομα. Οι κάτοικοι διατηρούν ζωντανή την παράδοση στο ντύσιμο και στον τρόπο ζωής εργαζόμενοι στο ξύλο ενώ οι γυναίκες υφαίνουν το μαλλί και τις παραδοσιακές φορεσιές. Πέρα από το τοπικό χρώμα και το θαυμάσιο τοπίο, μπορείτε να δείτε το αναπαλαιωμένο αρχοντικό της οικογένειας Τοσίτσα, που λειτουργεί ως λαογραφικό μουσείο με εκθέματα από το 1650 έως το 1850 με οικιακά σκεύη και εργαλεία. Το Μέτσοβο χαρακτηρίζεται για τα γραφικά καλντερίμια του, για τα ομοιόμορφα σπίτια του φτιαγμένα από ξύλο και πέτρα, για τα ξύλινα χαγιάτια και τις περίπου 20 παραδοσιακές πέτρινες βρύσες, πλούσιες σε νερό πηγών χτισμένες τον 18ο και 19ο αιώνα με τον παλιό Μετσοβίτικο τρόπο, που αποκαλύπτουν την παράδοση σε όλο το μεγαλείο. Πολλοί είναι και οι νερόμυλοι που διατηρούνται σε καλή κατάσταση σήμερα, όπως ο νερόμυλος του Γκίνα που βρίσκεται στο Μέτσοβο. Ο νερόμυλος Γκίνα βρίσκεται δίπλα στις όχθες του ποταμού Άραχθου κοντά στο Μοναστήρι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Ανακαινίστηκε από τον Δήμο το 1997 και συνδέεται με το μοναστήρι αλλά και με την πόλη του Μετσόβου με ένα γραφικό πλακόστρωτο καλντερίμι. Έχει χαρακτηριστεί ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο και διαθέτει μόνιμο φύλακα. Γύρω από το Μέτσοβο, υπάρχουν αρκετές περιοχές που η καθεμιά έχει κάτι ιδιαίτερο να σας προσφέρει. Μπορείτε να επισκεφτείτε το Ανθοχώρι, που διαθέτει υπαίθριο μουσείο υδροκίνησης, τη Χρυσοβίτσα με τη Μονή Παναγίας και τις φημισμένες πατάτες της, τα χωριά Ανήλιο και Βοτονόσι, καθώς και τον παραδοσιακό οικισμό της Μηλιάς στα όρια του Εθνικού Δρυμού. Επίσης στα μοναστήρια του Αγίου Νικολάου και Αγίας Παρασκευής υπάρχουν μεταβυζαντινές τοιχογραφίες. Ένας μικρός παράδεισος σας περιμένει για να τον επισκεφτείτε μέσα στο Μέτσοβο. Ο Κήπος του Αβέρωφ είναι μία μοναδική μικρογραφία όλης της φύσης της Πίνδου. Είναι ένα πάρκο ιδιαίτερα προσεγμένο στο οποίο θα βρείτε συγκεντρωμένα όλα τα είδη δέντρων που υπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή και πραγματικά θα τα θαυμάσετε. Το Μέτσοβο φημίζεται για τη μεγάλη πολιτιστική του ανάπτυξη, κυρίως επειδή είναι ο τόπος καταγωγής μερικών από τους σημαντικότερους Εθνικούς Ευεργέτες, όπως είναι ο Αβέρωφ, ο Τοσίτσας κ.α. Διαθέτει έτσι εκτός από το σημαντικό μουσείο Λαϊκής τέχνης, μία εξαίρετη πινακοθήκη καθώς και δύο βιβλιοθήκες.
Λίμνη Αώου
Η λίμνη βρίσκεται σε υψόμετρο 1.343 και η επιφάνειά της καλύπτει 8,5 τετρ. χλμ. Το συνολικό έργο είναι εκτεταμένο και αρκετά σύνθετο. Εκτός από τα 10 χλμ. που καλύπτουν οι εννέα σήραγγες προσαγωγής, που έχουν διάμετρο από 5,4 έως 35 μέτρα, περιλαμβάνει και συνολικά επτά φράγματα. H λίμνη Αώου χιονισμένη αποτελεί ανεπανάληπτο θέαμα. Αν βρεθείτε στην περιοχή χειμώνα, επιδιώξτε μια επίσκεψη και φροντίστε να απολαύστε ένα ηλιοβασίλεμα που η διαύγεια της ατμόσφαιρας θα σας αναδείξει τις αποχρώσεις με τρόπο εντελώς διαφορετικό. Ο ποταμός Αώος διατρέχει τα Ζαγοροχώρια και σχηματίζει ένα από τα ωραιότερα φυσικά αξιοθέατα της περιοχής, το φαράγγι και εθνικό πάρκο Αώου-Βίκου. Οι πηγές του ποταμού βρίσκονται στην λίμνη αυτή και καθώς είναι μεγάλη και πάντα γαλήνια προσφέρετε για βόλτες και για ψάρεμα. Θα βρείτε εκεί πέστροφα και καραβίδες γλυκού νερού, το ψάρεμα των οποίων επιτρέπεται στις περιόδους Απριλίου-Οκτωβρίου και Ιουνίου-Ιανουαρίου, αντίστοιχα.

Υγεία
Νοσοκομείο Χατζηκώστα Ιωαννίνων, 26510-33461
Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, 26510-99111
Κέντρο Υγείας Μετσόβου, 26560-41111

Οδική σύνδεση
ΚΤΕΛ Αθηνών, 210-5129363
ΚΤΕΛ Θεσσαλονίκης, 2310-595442
ΚΤΕΛ Ιωαννίνων, 26510-25014, 26510-27442, 26510-26404

Αεροπορική σύνδεση
Αεροδρόμιο Ιωαννίνων, 26510-83600 και 26510-83602
Ολυμπιακή Αεροπορία, γραφείο Ιωαννίνων, 26510-23120

Χρήσιμα Τηλέφωνα
Δήμος Μετσόβου, 26560-41207
Αστυνομία Μετσόβου, 26560-41233
ΟΤΕ Μετσόβου, 26560-42199
ΕΛΤΑ Μετσόβου, 26560-21245
Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Μετσόβου, 26560-41084
Τουριστική Αστυνομία Ιωαννίνων, 26560-26510-65992
Ορειβατικός Σύλλογος Ιωαννίνων, 26510-22138
Ε.Ο.Τ. Ιωαννίνων 26510-25086 και 26510-31456
Νομαρχία Ιωαννίνων, 26510-21909

Αθλητισμός
Το χειμώνα στο Μέτσοβο λειτουργεί οργανωμένο χιονοδρομικό κέντρο. Έχει εναέριο μεταφορέα μήκους 830 μέτρων με 80 θέσεις. Άνοδος από τα 1320μ. ως το Καρακόλι. Υψόμετρο 1.500μ. και αρχή της πίστας που έχει μήκος 1.200μ. Χιόνι υπάρχει από το Δεκέμβριο ως τον Απρίλιο. Ο αναβατήρας λειτουργεί ως το καλοκαίρι.
Χιονοδρομικό Κέντρο, Καρακόλι, 26560-41206, 26560-41345.
Επίσης ο ποταμός Μετσοβίτικος περιμένει τους λάτρεις του kayak, ενώ όσοι τρελαίνονται για τρελές ταχύτητες πάνω στα χιόνια δεν έχουν τίποτα άλλο να κάνουν παρά να επιχειρήσουν μερικές βόλτες με ένα snowmobile. Η ποικιλία γεωμορφολογικού ανάγλυφου και η πανδαισία χρωμάτων δημιουργούν ιδανικές διαδρομές για τους λάτρεις του mountain bike. Αλλά και οι φίλοι του δάσους αποζημιώνονται με βόλτες μέσα στα πυκνά δάση με άλογα ή περπατώντας σε πλήθος μονοπάτια πεζοπορίας.

Διαμονή Ξενοδοχεία
Στο Μέτσοβο οι περισσότερες ξενοδοχειακές μονάδες ανήκουν σε οικογένειες. Υπάρχουν αρκετές επιλογές, ρωτήστε στο Δήμο, στην Τουριστική Αστυνομία ή δείτε πλήρη κατάλογο στο Internet: www.clickhere.gr/hotels-greece/location_gr.asp?HOTELS=METSOVO
www.nyloo.com/hotelDir.asp?lngLanguageID=2

Έθιμα – Εκδηλώσεις
Κάθε χρόνο τον Ιούλιο, γίνετε το Πανελλήνιο Αντάμωμα Βλάχων στα πλαίσια εκδηλώσεων που οργανώνει η Ομοσπονδία Συλλόγων Βλάχων.
Στις 20-21 Ιουλίου γίνετε η Πανελλήνια Ορειβατική Συνάντηση στο Μαυροβούνι.
Επίσης στα τέλη Ιουλίου γίνονται αρκετές πεζοπορικές και άλλες εκδηλώσεις σχετικές με τα βουνό στην περιοχή.
Στις 20 Ιουλίου γίνετε το πανηγύρι του Προφήτη Ηλία.
Στις 26 Ιουλίου το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής.

Internet
Νέα της Ηπείρου, www.epirusnews.gr
Στοιχεία για την πόλη και την περιοχή, www.about-ioannina.gr/Metsovo_gr/metsovo.htm
To portal του Μετσόβου, www.metsovo.gr
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, www.uoi.gr/gr/uoi/index.html
Περιφερειακό Ενεργειακό Κέντρο Ηπείρου, users.otenet.gr/%7Epekh/greek.htm
Πινακοθήκη Αβέρωφ, www.culture.gr/4/42/422/42201/42201a/g42201a1.html
Ήπειρος συνταγές πληροφορίες, www.infotis.gr/index7.htm
Λίμνη Αώου, πληροφορίες, φωτό, users.otenet.gr/~yhspa/limni.htm
Πρόγνωση καιρού νομού Ιωαννίνων, www.physics.uoi.gr/seci/weather.html
Περιφέρεια Ηπείρου, www.regionofepirus.gr
Ο τόπος συνάντησης των Σαρακατσάνων στο Δίκτυο, www.sarakatsanos.gr

Αυτό το κείμενό μου δημοσιεύτηκε στο ταξιδιωτικό έντυπο ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ - Εφημερίδα Ημερησία, τ. 71 2004-2005

Ζαγόρι (δυτικό)

Ζαγόρι
Είναι αλήθεια πως ο Θεός απόθεσε στην Ήπειρο τα περισσότερα άγρια βουνά και σωρούς από πέτρες. Φαίνεται όμως πως μετάνιωσε και δώρισε στην Ήπειρο τις όμορφες θέσεις για τα Ζαγοροχώρια. Βουνά πανύψηλα, ποτάμια ορμητικά, χαράδρες τρομερές και βάραθρα, δάση απέραντα με χλωρίδα και πανίδα ποικίλη. Τα πετροχώρια του Ζαγορίου είναι χωμένα ανάμεσα στα βουνά, με φυσική ομορφιά και περίφημη αρχιτεκτονική. Τα τοπία εναλλάσσονται από γυμνούς, απότομους, γρανιτένιους όγκους, δασώδη βουνά με πεύκο και έλατο, απότομες χαράδρες και φαράγγια, αλλά και ξέχωρο πολιτισμό. Πολλά από τα χωριά είναι ιδιαίτερες πατρίδες εθνικών ευεργετών. Ξακουστοί ήταν οι περίφημοι Βικογιατροί του Ζαγορίου, που θεράπευαν τις αρρώστιες με βότανα, που μάζευαν από τον Βίκο. Σήμερα ο κάτοικοι αγωνίζονται να διατηρήσουν αμόλυντο το φυσικό περιβάλλον και να σώσουν την πολιτιστική κληρονομιά τους. Μνημεία παλαιά από αρχαίους χρόνους, εκκλησιές και μοναστήρια βυζαντινής και μεταβυζαντινής εποχής, παραδοσιακοί οικισμοί με αρχοντικά, γεφύρια και δρόμοι, είναι στη διάθεση των επισκεπτών. Ακόμα και τα χωριά που κάηκαν στην Κατοχή από τους Γερμανούς διατηρούν με άλλους τρόπους την οικιστική τους παράδοση. Στα απλά αγροτικά κτίσματα, στις εκκλησίες, οι λαξευμένες πέτρες διατηρούν κάτι από τη μεγάλη τέχνη των παλιών μαστόρων. Ο ορεινός όγκος της Τύμφης με ψηλότερη κορυφή την Γκαμήλα, με υψόμετρο που φτάνει τα 2.497 μέτρα, αλλά και την κορυφή Αστράκα (2.436 μ) δεσπόζει σε όλο το Ζαγόρι. Από αυτή την διάταξη της Τύμφης σχηματίζονται στα βόρεια η χαράδρα του Αώου και στα νότια το φαράγγι του Βίκου. Το Ζαγόρι διατρέχουν ο ποταμός Αώος και ο παραπόταμος του Βοϊδομάτης, προσφέροντας το απαραίτητο για την φύση υγρό στοιχείο. Αξιοπρόσεκτη και μοναδική είναι επίσης η Δρακόλιμνη. Μια κρυστάλλινη λίμνη που είναι από την φύση λαξευμένη πάνω στις κορυφογραμμές της Τύμφης. Τα νερά της είναι ανεξερεύνητα και στις όχθες τις κατοικούν οι μοναδικοί εναπομείναντες τρίτωνες.

Διοικητικά στοιχεία
Η περιοχή Ζαγορίου παρουσιάζει έντονα ορεινό χαρακτήρα με ποικίλη ορεογραφική διαμόρφωση. Καλύπτει έκταση 1.029.800 στρεμμάτων και αποτελεί μέρος της βόρειας περιοχής του Νομού Ιωαννίνων. Η περιοχή αυτή διαιρείται γεωγραφικά σε τρεις μικρότερες περιοχές: το Ανατολικό, το Δυτικό το Κεντρικό Ζαγόρι. Περιλαμβάνει 44 κοινότητες, οι οποίες δημιουργούν 3 Δήμους και 2 Κοινότητες. Ο πληθυσμός δεν ξεπερνά τους 3.000 κατοίκους. Το Κεντρικό Ζαγόρι έχει είσοδο από το 19ο χιλιόμετρο της Εθνικής οδού Ιωαννίνων-Κόνιτσας.

Γεύσεις
Σε όλα τα χωριά του Ζαγορίου υπάρχουν παραδοσιακές ταβέρνες και καφενεία όπου θα έχετε την ευκαιρία να δοκιμάσετε ηπειρώτικες πίτες, νόστιμους μεζέδες, τσίπουρο και προπαντός φιλική ατμόσφαιρα γύρω από γραφικούς χαρακτήρες. Θα δοκιμάσετε ψητό κρέας, αλευρόπιτες, μανιταρόπιτες, πατατόπιτες επίσης αγριογούρουνο, ελάφι καθώς και φέτα, γιαούρτι, ξινόγαλο, γκύζα, φρέσκο βούτυρο και νόστιμες χυλοπίτες. Στο Ζαγόρι παρασκευάζονται επίσης σπιτικά γλυκά και μαρμελάδες καθώς και μέλι από βουνίσια αγριολούλουδα.

Απόσταση
Τα Ιωάννινα απέχουν από την Αθήνα, 447 χλμ.
Τα Ιωάννινα απέχουν από τη Θεσσαλονίκη, 370 χλμ. (μέσω Κοζάνης).
Μονοδένδρι από Ιωάννινα, 39 χλμ.
Αρίστη από Ιωάννινα, 48 χλμ.
Πάπιγκο από Ιωάννινα, 51 χλμ.
Πεδινά από Ιωάννινα, 36 χλμ.
Βίκος από Ιωάννινα, 53 χλμ.
Βίτσα από Ιωάννινα, 36 χλμ.

Υψόμετρο
Μονοδένδρι, 1060 μ.
Πάπιγκο, 980 μ.
Ελαφότοπος, 1100 μ.
Πεδινά, 960 μ.
Βίκος, 770 μ.

Η Περιοχή
Αρίστη
Ξεκινώντας την εξερεύνησή σας από το δυτικό Ζαγόρι, το πρώτο χωριό που θα επισκεφθείτε είναι η Αρίστη. Πρόκειται για το κύριο κεφαλοχώρι της δυτικής πλευράς των Ζαγορίων. Εκτός από μια θαυμάσια βόλτα στη Φύση, στην Αρίστη θα συναντήσετε και αξιόλογα μνημεία. Στην κεντρική πλατεία θα δείτε την εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, μνημείο που ανάγεται στα 1718. Επιπλέον, για μια ολοκληρωμένη άποψη τόσο της Φύσης όσο και της ιστορίας του δυτικού Ζαγορίου, να πάτε στο μοναστήρι της Παναγιάς της Σπηλιώτισσας. Το μοναστήρι αυτό, χτισμένο στα 1579, βρίσκεται στον βράχο μιας σπηλιάς, δίπλα στο ποτάμι.
Βίκος
Ο δεύτερος σταθμός σας στο δυτικό Ζαγόρι ο Βίκος. αν και δεν είναι τόσο μεγάλος δεν υπολείπεται της Αρίστης σε φήμη. Χτισμένος σε επιβλητική τοποθεσία, στην άκρη του φαραγγιού του Βίκου, κοιτάζει από ψηλά το Πάπιγκο και τις κορυφές της Αστράκας. Το καλύτερο δυνατό σημείο για να θαυμάσετε την εν λόγω θέα είναι το ξύλινο κιόσκι που θα βρείτε στο παλιό, ανακατασκευασμένο αλώνι. Αν σας εντυπωσιάζει η τέχνη της ξυλογλυπτικής, να μην παραλείψετε να πάτε στην εκκλησία του Αγίου Τρύφωνα για να δείτε από κοντά το εξαιρετικό της τέμπλο.
Βίτσα
Αφού προμηθευτούμε αχνιστά κάστανα μπορούμε να ξεκινήσουμε για τα χωριά της περιοχής. Η Βίτσα είναι ένα γραφικό χωριουδάκι που αξίζει την προσοχή σας. Η Βίτσα διαθέτει μεγάλη ιστορία, όπως μαρτυρούν τα ευρήματα ενός κτηvοτροφικού οικισμού που ανακαλύφθηκε στα 1965 και ανάγεται την προϊστορική περίοδο. Τα καλοδιατηρημένα αρχοντικά που θα συναντήσετε στη βόλτα του χωριού, μαρτυρούν την άνθηση που γνώρισε σε περασμέvες εποχές. Ανάμεσα σε διάφορα εντυπωσιακά κτίρια θα ξεχωρίσατε την Βριζοπούλειο Σχολή. Με σημείο εκκίνησης τη Σκάλα, το γεφύρι του Μίσιου, μπορείτε να κατέβετε από τη Βίτσα στο φαράγγι. Ο αρχαίος οικισμός εντοπίστηκε το 1965 κατά τη διάρκεια έργων ανόρυξης δεξαμενής. Το 1971 ανασκάφηκε το Βόρειο Νεκροταφείο (26 τάφοι). Το 1975 ολοκληρώθηκε η έρευνα με την ανασκαφή του χώρου νότια της "Νότιας Νησίδας". Ο οικισμός χρονολογείται μεταξύ 9ου-4ου αιώνα π.Χ. Στο κεντρικό τμήμα υπάρχουν αλλεπάλληλα οικιστικά επίπεδα από τη γεωμετρική εποχή έως το 4ο αιώνα. π.Χ. Επεκτάθηκε προς τα νότια τον 5ο με 4ο, αιώνα π.Χ. Τα σπίτια της γεωμετρικής και της αρχαϊκής περιόδου είναι καμπύλα ενώ των κλασικών χρόνων είναι συνήθως τετράγωνα ή ορθογώνια, αλλά παραμένουν σε χρήση και παλαιότεροι τύποι οικιών. Το Νότιο Νεκροταφείο έχει έκταση 23,60 Χ 16,50 μ. Βρέθηκαν 151 τάφοι που χρονολογούνται από τον 9ο αιώνα π.Χ. έως τα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. Υπάρχει ποικιλία τάφων λόγω μορφολογίας του εδάφους. Είναι συνήθως κιβωτιόσχημοι ή λιθοσωροί, όπου το έδαφος ήταν βραχώδες. Είναι συχνές οι επάλληλες σειρές τάφων. Το Βόρειο Νεκτοταφείο έχει έκταση 11 Χ 12 μ. Ανασκάφηκαν 26 τάφοι που χρονολογούνται από τον 8ο έως το 4ο αιώνα. π.Χ. Οι γεωμετρικοί τάφοι είναι λάκκοι ενώ οι κλασικοί λιθοσωροί.
Μονοδένδρι
Το Μονοδένδρι είναι από τα πιο ωραία χωριά του Ζαγορίου. Το όνομά του το οφείλει σε ένα μεγάλο έλατο που υπήρχε στο χωριό μέχρι το 1840. Μέχρι το 1753 ήταν μία κοινότητα με τρεις μαχαλάδες (Βίτσα, Άνω Μαχαλάς Αγ. Γεωργίου). Το Μονοδένδρι γνώρισε τη μεγάλη του ακμή το 17ο και 18ο αιώνα, όταν οι ευεργέτες το γέμισαν με αρχοντικά, εκκλησίες και σχολεία. Από το Μονοδένδρι κατάγονται οι ευεργέτες Αφοί Ριζάρη. Πρόκειται για το χωριό που συγκεντρώνει τους περισσότερους επισκέπτες σε όλο το Ζαγόρι, μιας και βρίσκεται εκεί η διεθνώς γνωστή χαράδρα του Βίκου. Στο μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής (χτισμένο το 1579) στο Μονοδένδρι μπορούμε να θαυμάσουμε τη μοναδικότητα της χαράδρας του Βίκου, δημιούργημα των γεωλογικών μετατοπίσεων. Το μήκος της είναι περίπου 12 χλμ., το μέσο άνοιγμα 200μ. και το μέσο ύψος 700μ. Η χαράδρα έχει καταχωρηθεί στο βιβλίο Guiness ως η πιο βαθιά στον κόσμο. Στην περιοχή θα θαυμάσετε μοναδική χλωρίδα και πανίδα, καθώς και σπάνια φυτά και ζώα. Η αξία του δρυμού δεν περιορίζεται στα εντυπωσιακά και μοναδικά μορφολογικά χαρίσματα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα ζωντανά στοιχεία του τόπου, τα ζώα και τα φυτά που ζουν σε μια ποικιλία και ισορροπία σπάνια για τον ελληνικό χώρο. Τα ωραιότερα δένδρα των δασών εδώ είναι η μαύρη πεύκη, η οξιά και στα ψηλότερα μέρη φυτρώνει το γνωστό στους ορειβάτες είδος πεύκης το Ρόμπολο, που ζει 2.200-2.300 μ. Πριν φύγουμε από το Μονοδένδρι, αξίζει να περάσουμε κι από την έκθεση των υφαντών που φτιάχνουν οι οικότροφες της Ριζαρείου σχολής.
Πάπιγκο
Για το Πάπιγκο, δεν Χρειάζονται πολλά λόγια, μιας και η φήμη του οπωσδήποτε προηγείται. Η διαδρομή που θα ακολουθήσετε για να φτάσετε στα δίδυμα Μικρό και Μεγάλο Πάπιγκο, περνάει μέσα από την Αρίστη, διασχίζει τον Βοϊδομάτη και, τέλος, έπειτα από ανάβαση με εντυπωσιακή θέα, καταλήγει στα διάσημα αυτά χωριουδάκια. Περπατήστε στην πλατεία, στις εκκλησίες, στα αρχοντικά, και δείτε τις πέτρινες βρύσες και τα σπίτια με τις αυλόπορτες. Όλα είναι κτισμένα με παραδοσιακή ηπειρώτικη αρχιτεκτονική. Επίσης δείτε τη βιβλιοθήκη του Μιχαήλ Αναγνωστόπουλου. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες του Αγίου Βλασίου (19ου αιώνα) -με σπάνια αρχιτεκτονική και αγιογραφίες 100 ετών-, της Κοίμησης Θεοτόκου (18ου αιώνα), του Αγίου Γεωργίου (18ου αιώνα) και των Αγίων Ταξιαρχών (19ου αιώνα), καθώς και το παραδοσιακό γεφύρι στην είσοδο του χωριού. Περνώντας το χωριό και συνεχίζοντας με κατεύθυνση το Μικρό Πάπιγκο υπάρχουν οι Βάθρες της περιοχής ένα καταπληκτικό φυσικό τοπίο με πολλά νερά που σχηματίζουν φυσικές πισίνες όπου το καλοκαίρι μπορεί κανείς να κολυμπήσει. Αφήνοντας τις Βάθρες ο επισκέπτης έχει δυο επιλογές ή να συνεχίσει με το αυτοκίνητο μέχρι την είσοδο του Μικρού Πάπιγκου ή να ανηφορίσει με τα πόδια από γραφικό παλιό μονοπάτι. Μέσα στο χωριό δεν επιτρέπεται η κυκλοφορία αυτοκινήτων. Με λίγο περπάτημα βρίσκεται κανείς στο ψηλότερο σημείο του Μικρού Πάπιγκου όπου έχει απίστευτη θέα της περιοχής. Από εκεί αρχίζουν οι ορειβατικές διαδρομές για ανάβαση στην Αστράκα, στη Δρακόλιμνη, στη Γκαμήλα με μονοπάτια με πολύ καλή σήμανση και άφθονα νερά από πηγές και πετρόχτιστες βρύσες. Μπορείτε επίσης να επισκεφτείτε το Κέντρο Ενημέρωσης του χωριού που ιδρύθηκε από την WWF Ελλάς για να έχετε μια συνολική εικόνα της φύσης και του πολιτισμού του Ζαγορίου. Αξίζει να δοκιμάσετε την παραδοσιακή κουζίνα της περιοχής όπως διάφορες πίττες (κασιόπιττα-τοπική πίττα με τυρί), πολύ νόστιμο κρέας στη σούβλα ή μαγειρευτό, γαλοτύρι και φυσικά ηπειρώτικο τσίπουρο. Επίσης ποικιλία από γλυκά κουταλιού.
Πεδινά
Τα Πεδινά καταφέρνουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να διατηρήσουν την ξεχωριστή τους προσωπικότητα. Τα Άνω και Κάτω Πεδινά, αντικριστά κτισμένα στις παρυφές πετρώδους λόφου, αγναντεύουν την καταπράσινη κοιλάδα, που ανοίγεται μπρος τους. Τα παλαιά ονόματά τους ήταν Άνω και Κάτω Σουδενά και είναι από τα αρχαιότερα χωριά του Ζαγοριού. Από τα Άνω Πεδινά καταγόταν ο Νεόφυτος Δούκας, ένας από τους γνωστότερους Δασκάλους του Γένους, αλλά και ο ιατροφιλόσοφος Ιωάννης Λαμπρίδης. Αν και υπάρχουν αναφορές του χωριού ήδη από τον 15ο αιώνα, στα τέλη του 19ου αιώνα τα Άνω Σουδενά αριθμούσαν σχεδόν 1000 μόνιμους κατοίκους, διέθεταν σχολεία, λαμπρές εκκλησίες και σπουδαία μοναστήρια. Στο σχολείο του χωριού σήμερα στεγάζεται η πολύτιμη βιβλιοθήκη του Νεόφυτου Δούκα. Ακόμη εδώ λειτουργεί από την εποχή ήδη του Μεσοπολέμου η Λαμπρίδειος Οικοκυρική Σχολή. Πασίγνωστο σε όλα τα Ζαγοροχώρια είναι το μοναστήρι της Ευαγγελίστριας (15ος αιώνας), αλλά και της Αγ. Παρασκευής (18ος αι.). Όμως τελικά αυτό που εντυπωσιάζει στα Άνω Πεδινά είναι το λευκό φως, που αντανακλούν τα καλοδιατηρημένα πέτρινα σπίτια, το χαμόγελο των ντόπιων που συναντάς στους καφενέδες της πλατείας και η φιλοξενία των ανθρώπων στους καταπληκτικούς ξενώνες, που ξεπερνά κάθε προσδοκία. Τα Κάτω Πεδινά απολαμβάνουν τη θέα από το μικροκαμωμένο, μα καταπράσινο κάμπο. Ψωμοχώρι αποκαλούσαν οι παλιοί Ζαγορίσιοι τα Κάτω Σουδενά, αλήθεια που δεν απέχει και πολύ από την πραγματικότητα, αφού καλλιεργούνται με επιτυχία, εδώ και αιώνες τώρα, κριθάρι, στάρι και καλαμπόκι. Η γενική εμφάνιση του οικισμού διατηρείται σε καλή κατάσταση.
Ελαφότοπος ή Τσερβάρι
Ο πανέμορφος Ελαφότοπος ή Τσερβάρι, όπως ήταν το παλιό του όνομα απλώνετε στην πέτρινη αγκαλιά του βουνού Στούρος με 50 - 60 μόνιμους κατοίκους. Ο Ελαφότοπος είναι μια από τις πλέον συναρπαστικές γωνιές του Ζαγοριού, που επιμελώς θα έλεγε κανείς αποφεύγουν οι βιαστικοί επισκέπτες του Πάπιγκου ή όσοι αναζητούν τη μαγεία του Βίκου από τη θέση Οξιά του Μονοδεντρίου. Βέβαια, η εικόνα της ερημιάς και της εγκατάλειψης που αντικρίζει ο σημερινός επισκέπτης σε καμία περίπτωση δεν είναι αντιπροσωπευτική του παρελθόντος. Ο Ελαφότοπος κάποτε έσφυζε από κίνηση και ζωή, καθώς εδώ ζούσαν μόνιμα περισσότεροι από 1500 άνθρωποι. Το μέγεθος του οικισμού και τα άφθονα καλντερίμια που διατρέχουν απ' άκρη σ' άκρη το χωριό, μαρτυρούν σιωπηλά στον ταξιδευτή του 21ου αιώνα τις εποχές που πέρασαν. Ένας σημαντικός λόγος για τον οποίον σας προτρέπουμε να επισκεφθείτε το χωριό, είναι η ύπαρξη του αξιόλογου Λαογραφικού Μουσείου, που δημιουργήθηκε με την υπομονή και την επιμονή του ακούραστου Μιχάλη Οικονομίδη. Το αξιόλογο αυτό δημιούργημα βρίσκεται πλάι στην εκκλησία της Παναγιάς και θα πρέπει οπωσδήποτε να το επισκεφθείτε για να σχηματίσετε μια αμυδρή έστω εικόνα από τη ζωή και την καθημερινότητα των παλιών Ζαγορίσιων.

Υγεία
Νοσοκομείο Ιωαννίνων Χατζηκώστα, 26510-33461
Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, 26510-99111
Αγροτικό Ιατρείο Αρίστης, 26530-41180

Οδική σύνδεση
ΚΤΕΛ Αθηνών, 210-5129363
ΚΤΕΛ Θεσαλονίκης 2310- 512244
ΚΤΕΛ Ιωαννίνων, 26510-25014, 26510-27442, 26510-26404

Αεροπορική σύνδεση
Αεροδρόμιο Ιωαννίνων, 26510-83600 και 26510-83602
Ολυμπιακή Αεροπορία, γραφείο Ιωαννίνων, 26510-23120

Χρήσιμα Τηλέφωνα
Δήμος Κεντρικού Ζαγορίου, 26530-22538
Δήμος Κεντρικου Ζαγορίου, 26530- 22536
Κοινότητα Πάπιγκου, 26530- 41931
Ορειβατικός Σύλλογος Ιωαννίνων, 26510-22138
Ε.Ο.Τ. Ιωαννίνων 26510-25086 και 26510-31456
Τουριστική Αστυνομία Ιωαννίνων, 26510-25673
Νομαρχία Ιωαννίνων, 26510-21909
Αναπτυξιακή Επιχείρηση Δήμου Κεντρικού Ζαγορίου 26530-22535-8
Αστυνομία Αρίστης, 26530-41294

Φαγητό
Οι επισκέπτες στο Ζαγόρι συνήθως ζητούν πίτες, και δεν έχουν άδικο. Οι παραδοσιακές ζαγορίσιες κασιόπιτες με αυγά, γάλα, τυρί, γιαούρτι και αλεύρι είναι εξαιρετικές. Η γιαγιά Αλεξάνδρα έχει τις κορυφαίες στην Αρίστη και ο Ιωαννίδης στο Μεγάλο Πάπιγκο έχει νόστιμες χορτόπιτες. Το εστιατόριο του Αρχοντικού της Αρίστης, στη Αρίστη είναι άριστο με περιποίηση από τα χέρια της Πηνελόπης με απίστευτα καλό φαγητό, ωραία ατμόσφαιρα και ευγενικοί άνθρωποι. Ο Τσουμάνης στο Μεγάλο και ο Δίας στο Μικρό Πάπιγκο έχουν επίσης πολύ καλό φαγητό, ενώ στο χωριό Βίκος ξεχωρίζει το ταβερνάκι του Χριστόφορου και τα δυο ταβερνάκια στην πλατεία του χωριού. Η Κικίτσα στο Μονοδένδρι είναι ξεχωριστή. Το εστιατόριο το ξεκίνησε η κ. Κικίτσα ως καφενείο το 1958, για να προσφέρει φιλοξενία στους λιγοστούς τότε, και κυρίως ξένους, επισκέπτες της περιοχής. Θεωρείται το πρώτο μαγαζί στα Ζαγόρια. Καθίστε στο μαγαζί κάτω από τα πλατάνια, απολαύστε την ομορφιά του χωριού όσο φτιάχνεται επί τόπου η πίτα σας. Μπορείτε να παραγγείλετε την πίτα της Κικίτσας από οπουδήποτε στην Ελλάδα και το εξωτερικό στο 26530-71430. Στο Πάπιγκο στον Ιωαννίδη και την Καλλιόπη θα δοκιμάστε το παπρικάσε, πικάντικο κοκκινιστό κρέας με δαμάσκηνα. Μη ξεχάσετε το πολύ ζεστό και φιλικό μπαράκι του Ιωαννίδη το βράδυ. Στα Πεδινά η κ. Σωτηρία, που διαχειρίζεται τον ξενώνα Παραδοσιακό Σπίτι λειτουργεί και τη συμπαθητική ταβέρνα Τα Σουδενά, όπου εκτός από φαγητά της ώρας θα γευθείτε και κατσαρόλας. Επίσης πολύ καλό είναι και το εστιατόριο του ξενώνα Το σπίτι του Ορέστη. Εδώ η ποικιλία είναι σαφώς μεγαλύτερη, οι γεύσεις ψαγμένες από την διεθνή, αλλά και τοπική κουζίνα και φυσικά οι τιμές ανάλογες. Στα Κάτω Πεδινά θα βρείτε πολλές ψησταριές. Στη Βίτσα σταθείτε στο Αγνάντιο και δοκιμάστε τοπικές συνταγές.

Διαμονή Ξενοδοχεία
Δε θα έχετε πρόβλημα να βρείτε κατάλυμα, εκτός από την παραμονή των Χριστουγέννων ή την Κυριακή του Πάσχα. Σχεδόν κάθε χωριό έχει τουλάχιστον ένα ξενοδοχείο ή έναν ξενώνα. Συνήθως είναι παλιά σπίτια του χωριού φτιαγμένα από τοπική πέτρα και με στέγες καλυμμένες με πλάκες σχιστόλιθου. Στο Πάπιγκο ο ξενώνας του Παπαευαγγέλου (Μεγάλο Πάπιγκο) 26530-41988, ένας από τους πιο γνωστούς και δικαίως με άψογη φροντίδα, λιτά αλλά ατμοσφαιρικά δωμάτια και μια πετρόχτιστη αυλή με την ωραιότερη ίσως θέα στους Πύργους της Αστράκας. Επίσης το υπέροχο αρχοντικό του Σαξώνη 26530-41890. Τέλος ο ξενώνας του Δία (Μικρό Πάπιγκο) 26530-41257. Στα Άνω Πεδινά ξεκινάμε από το Σπίτι του Ορέστη, ένα από τα παλαιοτέρα και πιο καταξιωμένα καταλύματα της περιοχής 26530-71202 και 71579. Ακόμη υπάρχουν ο παραδοσιακός ξενώνας Αμελικό στην πάνω συνοικία, ένας από τους καλούς ξενώνες των Πεδινών 26530-71501 και το ξενοδοχείο Πριμούλα, που στεγάζεται σε παραδοσιακό κτίσμα 200 ετών 26530-71133. Στον Ελαφότοπο λειτουργεί Δημοτικός Ξενώνας, 26530-71001. Στην Αρίστη μη χάσετε το Αρχοντικό της Αρίστης 26530-42210 και στην Πηνελόπη που το διαχειρίζεται εξαίρετα, μάλιστα οι παραδόσεις του χωριού θεωρούν το αρχοντικό ως το καλοκαιρινό κονάκι του Αλή Πασά.
Στη Βίτσα οι επιλογές σας για φιλόξενο περιβάλλον θα μείνετε στο Εν χώρα Βεζίτσα, 26530-71449. Στο Βίκο, εάν θέλετε να βγείτε από το ξενοδοχείο και να αρχίσετε το περπάτημα, τότε πρέπει να διαλέξετε τον παραδοσιακό ξενώνα του Γιάννη Ντινούλη 26530-42112 ή του Σ. Καρπούζη 26530-41176.

Αθλητισμός
Για τους φίλους του μηχανοκίνητου αθλητισμού, διοργανώνεται το Ηπειρωτικό Ράλι στο Ζαγόρι. Στο Μέτσοβο στη θέση «Πολιτσιές» υπάρχει χιονοδρομικό κέντρο με έξι πίστες, με κλιμακωτούς βαθμούς δυσκολίας και μία πίστα 7 χιλιομέτρων ανωμάλου δρόμου. Επίσης στη θέση «Καρακόλι» υπάρχει χιονοδρομικό κέντρο με δύο πίστες. Τα ποτάμια Αώος και Βοϊδομάτης προσφέρουν δυνατότητες για rafting και δυνατές συγκινήσεις. Για πεζοπορία δοκιμάστε την εκπληκτική διαδρομή στη χαράδρα του εθνικού δρυμού Βίκου - Αώου από τη γέφυρα του Βοϊδομάτη ως τη γέφυρα Κλειδωνιάς. Για πεζοπορία υπέροχη είναι η διαδρομή για τη Δρακόλιμνη της Γκαμήλας Από το Μικρό Πάπιγκο ξεκινάει το μονοπάτι που μας ανεβάζει στα 2100 μ στην πανέμορφη και θρυλική Δρακολίμνη της Γκαμήλας(όρος Τύμφη). Επιστρέφουμε από τα ίδια περνώντας από το καταφύγιο της Αστράκας. Ιππασία μπορείτε να κάνετε σε πολλά χωριά του Ζαγορίου, όπως και ορειβασία. Για τους φίλους της ορειβασίας υπάρχουν δύο καταφύγια, το ένα στη Γκαμήλα και το άλλο στο Μιτσικέλι, με δυνατότητα φιλοξενίας 28 ατόμων το καθένα με κουζίνα και φυσικά τζάκι.

Τράπεζες
Στα Ιωάννινα: Αγροτική, Alpha Bank, Αττικής, Γενική, Eurobank, Εθνική, Εμπορική, Πειραιώς, Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο.

Έθιμα – Εκδηλώσεις
Μονοδένδρι
20 Ιουλίου και 26 Ιουλίου, Πανηγύρια του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Παρασκευής.
Πολιτιστικές εκδηλώσεις στη διάρκεια των θερινών μηνών.
Πάπιγκο
19-21 Ιουλίου, Πανηγύρι του Προφήτη Ηλίας.
8 Σεπτεμβρίου, Στο Μικρό Πάπιγκο, πανηγύρι της Παναγιάς της Παλιουρής.
Πεδινά
25 Μαρτίου, Εορτασμός στη Μονή Ευαγγελίστριας και κατόπιν παραδοσιακό γλέντι στην πλατεία.
Πολιτιστικές εκδηλώσεις στο χωριό κατά τους θερινούς μήνες.
24 Αυγούστου, Πανηγύρι στην εορτή του Κοσμά και Αιτωλού
Αρίστη
26 Ιουλίου, Πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής.
29 Αυγούστου, Πανηγύρι του Ιωάννη του Προδρόμου.
11 Νοεμβρίου, Πανηγύρι του Αγίου Μηνά.
Βίκος, Βίτσα
15 Αυγούστου, Πανηγύρι της Παναγίας.
Ελαφότοπος
6 Αυγούστου, Πανηγύρι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα.

Internet
Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων, www.nomioan.gr/
Περιφέρεια Ηπείρου, www.regionofepirus.gr
Ζαγοροχωρια στο internet, www.e-city.gr/ioannina/home/view/1000.php
Οικοτουρισμός στην Ήπειρο και τα Ζαγοροχώρια, www.ecotour-epirus.gr/eco
Τα χωριά της περιοχής, www.epirus.org/gr/ep_zagor.html
Οδηγός ειδικών θεμάτων για τα Ζαγοροχώρια, www.zagorama.com
Πολιτιστικός Σύνδεσμος Ζαγορισίων, www.cuzagori.gr
Ημερολόγιο εντυπώσεων, www.zagorama.com/Campus/Campus11.html
Πληροφορίες για τα χωριά, www.touristorama.com/ZagorochoriaOdoiporiko.html
Η περιοχή στο δίκτυο, www.epirusnews.gr/tours/ioannina/2.html
Φώτο, medlab.cs.uoi.gr/server/asp-dir/importantsites.asp?hotid=7
Τουριστικές πληροφορίες, www.holidayshop.gr/default.asp?Action=Evretirio&Show=ShowAll

Αυτό το κείμενό μου δημοσιεύτηκε στο ταξιδιωτικό έντυπο ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ - Εφημερίδα Ημερησία, τ. 25 2004-2005

Ζαγόρι (ανατολικό)

Νομός
Στο Νομό Ιωαννίνων η περιοχή του Ανατολικού Ζαγορίου βρίσκεται στο Βορειοανατολικό τμήμα Ζαγοροχωρίων και έχει έκταση 278.331 στρέμματα. Ο νεοσύστατος Δήμος του Ανατολικού Ζαγορίου συνορεύει με τους Δήμους Τύμφης, Κεντρικού Ζαγορίου, Περάματος, Εγναντία, Μετσόβου, και την κοινότητα Βοβούσας. Σήμερα το Ανατολικό Ζαγόρι έχει περίπου 2.500 κατοίκους και αποτελείται από τα χωριά Ανθρακίτης, Γρεβενίτι, Δεμάτι, Δόλιανη, Ελατοχώρι, Ιτέα, Καβαλλάρι, Καρυές, Καστανώνα, Μακρίνο, Πέτρα, Τρίστενο, Φλαμπουράρι, και τους συνοικισμούς Αγίας Παρασκεύης και Ποταμιάς. Είναι περιοχή ορεινή σπάνιας και άγριας ομορφιάς, γεμάτη από δάση με πεύκα, έλατα, οξιές και θάμνους που όλα μαζί συνθέτουν ένα καταπράσινο τοπίο με ποικίλες αποχρώσεις.

Γεύσεις
Θα βρείτε γνήσια ηπειρώτικη κουζίνα σε όλες τις ταβέρνες και τα καφενεία των χωριών με πρώτες και καλύτερες τις ηπειρώτικες πίτες, μεζέδες με τσίπουρο και ψητό κρέας αλλά και κρέας μαγειρεμένο στη γάστρα. Δοκιμάστε οπωσδήποτε αγριογούρουνο και ελάφι καθώς και φέτα, γιαούρτι, ξινόγαλο και χυλοπίτες. Στο Ζαγόρι παρασκευάζονται επίσης σπιτικά γλυκά και μαρμελάδες καθώς και μέλι.

Απόσταση
Τα Ιωάννινα απέχουν από την Αθήνα, 447 χλμ.
Τα Ιωάννινα απέχουν από τη Θεσσαλονίκη, 370 χλμ. (μέσω Κοζάνης).
Οι Λιγκιάδες απέχουν 12,5 χλμ. από τα Ιωάννινα
Η Κρυόβρυση, απέχει 19 χλμ. από τα Ιωάννινα.
H Βοβούσα, απέχει 77 χλμ. από τα Ιωάννινα.
Οι Μηλιωτάδες, απέχουν 27 χλμ. από τα Ιωάννινα.

Η Περιοχή
Η ιστορία του Ανατολικού Ζαγορίου αρχίζει από την εποχή των προελλήνων και των πελασγών. Σε όλη τη διάρκεια της οθωμανικής επικράτησης οι κάτοικοι του Ζαγορίου διατηρούσαν την αυτονομία τους, καθεστώς αυτοδιοίκησης και άλλα σημαντικά προνόμια. Τα προνόμια αυτά σε συνδυασμό με την ανάπτυξη του εμπορίου οδήγησαν την περιοχή σε μεγάλη οικονομική, πολιτιστική και πνευματική άνθηση. Τα χωριά κάηκαν ολοσχερώς το 1942-1943 από τους Γερμανούς κατακτητές. Ο νεοσύστατος Δήμος ανακήρυξε τα χωριά ''Μαρτυρικά χωριά'' και καθόρισε την 4η Ιούλη ημέρα μνήμης. Ακροπόλεις, μοναστήρια και εκκλησίες, γεφύρια, νερόμυλοι και νεροτριβιές αποτυπώνουν την πλούσια ιστορική και πολιτισμική κληρονομιά της περιοχής. Τα γραφικά χωριά του Ανατολικού Ζαγορίου εξασφαλίζουν ευχάριστες διακοπές στον τουρίστα όλες τις εποχές του χρόνου. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την υλοτομία, την κτηνοτροφία και τον τουρισμό. Οι περισσότεροι οικισμοί παρουσιάζουν ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον, διατηρούν το παραδοσιακό τους χρώμα και έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέοι από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Παρόλο που οι Mηλιωτάδες είναι η έδρα του Δήμου, κεφαλοχώρι του Aνατολικού Zαγορίου είναι το Γρεβενίτι.
Λιγκιάδες
Στη νότια πλευρά του βουνού Μιτσικέλι (1.810μ.) και σε ύψος 940 μ. βρίσκεται σκαρφαλωμένο το χωριό Λιγκιάδες, το οποίο ο περισσότερος κόσμος δεν υποψιάζεται ότι ανήκει στο Ζαγόρι. Είναι το πλησιέστερο προς τα Γιάννινα Ζαγοροχώρι, διαθέτοντας πανέμορφη θέα προς την πόλη, την λίμνη Παμβώτιδα με το νησάκι της και τις απέναντι κορυφές του όρους Τόμαρος (1.816μ.-1.974μ.). H φράση «συνωκίσθησαν εις τα νυν χειμερινά του χωρίου οικήματα» αποδεικνύει ότι υπήρχαν δύο οικισμοί, οι Άνω, όπου έμεναν το καλοκαίρι, και οι Κάτω Λιγκιάδες όπου έμεναν τον χειμώνα και όπου τελικά αναπτύχθηκε το χωριό. Υπήρξε ανέκαθεν κτηνοτροφικό χωριό με τα κοπάδια του να είναι ελευθέρας βοσκής στις πλαγιές του Μιτσικελιου φέρνοντας τους κατοίκους σε άμεση αντιπαράθεση με την άγρια πανίδα του βουνού (λύκοι, αρκούδες). Δείτε τη Μονή των Λιγκιάδων, την ενοριακή εκκλησία του Αγ. Γεωργίου (1683), την πλατεία, όπου βρίσκονται η μαρμάρινη στήλη με τα 82 ονόματα και την ημερομηνία 3 Οκτωβρίου 1943 να θυμίζει το ολοκαύτωμα όταν οι Γερμανοί έκαψαν όλο το χωριό και σκότωσαν όλους τους κατοίκους. Σήμερα στους Λιγκιάδες υπάρχουν όμορφα νεόκτιστα σπίτια με άσπρη πελεκημένη πέτρα ξεφεύγοντας από τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά της περιοχής. Κοντά στους Λυγκιάδες θα δείτε το Σπήλαιο Περάματος με πανέμορφη θέα σε όλο το λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων. Το σπήλαιο καταλαμβάνει έκταση 14.800 τ.μ. Η τουριστική διαδρομή είναι αρχικά κατηφορική και στο τέλος ανηφορική με συνολικά 1100 μέτρα. Η ξενάγηση διαρκεί περίπου 45 λεπτά. Μπορείτε να επισκεφθείτε το χώρο από τις 8.30 το πρωί έως τη δύση του ηλίου καθημερινά. Η είσοδος των τουριστικών group στο σπήλαιο γίνεται κάθε δέκα λεπτά. Οι ξεναγοί του σπηλαίου θα σας υποδεχθούν στην είσοδο και θα φροντίσουν για την άρτια ενημέρωσή σας σ’ αυτή την καταπληκτική έκθεση γλυπτικής της φύσης. Το σπήλαιο του Περάματος είναι το πρώτο σπήλαιο στην Ελλάδα που αξιοποιήθηκε τουριστικά.
Κρυόβρυση
Το αμφιθεατρικό χωριό Κρυόβρυση (ή Γκοβριτσά) είναι χτισμένο σε υψόμετρο 940 μέτρων. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία και στο χωριό θα δείτε ωραία γραφική πλατεία και υπέροχη θέα. Παλαιότερα υπήρχε πλακόστρωτος δρόμος που οδηγούσε από τα άλλα χωριά του Ζαγορίου στην Κρυόβρυση για να πάνε από εκεί στα Γιάννενα. Αξίζει να δείτε την εκκλησία των Ταξιαρχών.
Μηλιωτάδες
Οι Μηλιωτάδες είναι ο μεγαλύτερος συνοικισμός, ενώ αποτελεί υποχρεωτικό πέρασμα για την υπόλοιπη περιοχή. Κατά την εποχή της ακμής του Ζαγοριού το χωριό ήταν τσιφλίκι του Καμπέρ Αγά και απομεινάρι αυτής της εποχής είναι το ομώνυμο χάνι και το όμορφο γεφύρι λίγο πριν από την είσοδο στο χωριό. Πεντακόσια μουλάρια την ημέρα πέρναγαν από το χάνι, ενώ πριν από τη γέφυρα ήταν τα σύνορα του Ζαγοριού επί Τουρκοκρατίας. Η διαδρομή προς τα υπόλοιπα χωριά είναι κατάφυτη από βελανιδιές, πλατάνια και οξιές. Δείτε το Γεφύρι της Τσίτιανης (1875- Μονότοξο) που κτίστηκε το 1875, με συνολική δαπάνη 1040 τουρκικών λιρών.
Καρυές
Οι Μογγλιοί μετονομάσθηκαν σε Καρυές λόγω των πολλών καρυδιών, ενώ κάτοικοι των Λιγκιάδων που καλλιεργούσαν τα χωράφια του χωριού αγόρασαν πολλά από αυτά μετακομίζοντας μάλιστα αρκετοί το 1924. Γεωργοκτηνοτρόφοι οι λίγοι κάτοικοι του χωριού, δεν έχει χρώμα Ζαγοροχωριού όπως και το παρακείμενο Καβαλλάρι καθώς τα νεόκτιστα σπίτια έχουν σαν σκεπή τους κεραμίδια ή λαμαρίνα.
Καβαλλάρι
Συγκριτικά με τα άλλα χωριά, έχει περισσότερους κατοίκους με κύρια απασχόληση τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Αξιόλογη είναι η εκκλησία της Αγ. Τριάδας (1743) που στέκει σαν κάστρο, ψηλά σε περίοπτη θέση, πάνω από την πλατεία και το χωριό. Ο Ζαγορίτικος που περνά τα καθάρια νερά του κοντά από το χωριό (περίπου 20' περπάτημα) προσφέρει ωραία σημεία για πεζοπορία. Δείτε το περίφημο πέτρινο τοξωτό γεφύρι της Γκάνας ή Γκιάνας που δρασκέλιζε τον ποταμό και πρόσφατα γκρεμίσθηκε.
Βοβούσα
Η Βοβούσα είναι, για κάποιον που την επισκέπτεται για πρώτη φορά, μια μαγευτική εμπειρία. Είναι το πιο απομακρυσμένο χωριό της ανατολικής πλευράς του Ζαγορίου. Μέσα από το χωριό περνάει ο ποταμός Αώος και είναι η βουή των νερών του αυτό που έδωσε στο χωριό την ονομασία του. Το όνομά της αποτελεί εξέλιξη του ελληνικού τοπωνυμίου Βάβισσα. Είναι κτισμένη σε υψόμετρο 1.000 και ακριβώς στο μέσο του χωριού υπάρχει ένα από τα ωραιότερα μονότοξα πέτρινα γεφύρια για να συνδέει τις δύο όχθες. Κάηκε και αυτή από τους Γερμανούς το 1943. Οι κάτοικοι ασχολούνται εκ το πλείστον με την υλοτομία αλλά προσβλέπουν και στον τουρισμό. Οι Βοβουσιώτες στο παρελθόν ήταν άριστοι "vεροπριονάδες" αλλά ακόμα και σήμερα εξακολουθούν να θεωρούνται τεχνίτες στο στήσιμο παραδοσιακών νεροπρίονων. Η Βοβούσα είναι και αυτή Βλαχοχώρι όπως τα γειτονικά χωριά των Γρεβενών. Θα διαπιστώσετε ότι οι κάτοικοι παραμένουν πιστοί της ενδυμασίες, στα ήθη και στα έθιμά τους. Στη Βοβούσα υπάρχει δραστηριότητα για καγιάκ-κανό και ράφτιγκ απ' όπου μπορείτε να φτάσετε μέχρι την Κόνιτσα. Εκτός από την προνομιακή του τοποθεσία, το χωριό αυτό αποτελεί και μία από τις εισόδους προς τον Εθνικό Δρυμό της Βάλια Κάλντα.

Υγεία
Νοσοκομείο Ιωαννίνων Χατζηκώστα, 26510-33461
Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, 26510-99111

Οδική σύνδεση
ΚΤΕΛ Αθηνών, 210-5129363
ΚΤΕΛ Θεσαλονίκης 2310- 512244
ΚΤΕΛ Ιωαννίνων, 26510-25014, 26510-27442, 26510-26404

Αεροπορική σύνδεση
Αεροδρόμιο Ιωαννίνων, 26510-83600 και 26510-83602
Ολυμπιακή Αεροπορία, γραφείο Ιωαννίνων, 26510-23120

Χρήσιμα Τηλέφωνα
Ορειβατικός Σύλλογος Ιωαννίνων, 26510-22138
Ε.Ο.Τ. Ιωαννίνων 26510-25086 και 26510-31456
Τουριστική Αστυνομία Ιωαννίνων, 26510-25673
Νομαρχία Ιωαννίνων, 26510-21909
Δήμος Ανατολικού Ζαγορίου, 26560-31101
Κοινότητα Βοβούσας, 26560-22843

Αθλητισμός
Για τους πλέον τολμηρούς πτήση με Parapente, για τους υπόλοιπους mountain bike, πεζοπορία και αναρρίχηση. Επίσης Μη φύγετε από το Ζαγόρι χωρίς να επιχειρήσετε μια κατάβαση σε ένα από τα ποτάμια με rafting ή kayak. Εμπειρία που πρέπει να ζήσετε!

Διαμονή Ξενοδοχεία
Αν θέλετε να αποφύγετε τον θόρυβο των Ιωαννίνων καλή πρόταση είναι οι Λιγκιάδες που διαθέτουν αρκετούς ξενώνες. Ρωτήστε στο Δήμο και την Αστυνομία για τα υπόλοιπα χωριά ή δείτε στο Internet:
www.hotelsline.gr/root/newhotel/mx/mx.asp?nom=44&diaf=109
www.about-ioannina.gr/Zagori_gr/accommodation.htm

Έθιμα – Εκδηλώσεις
Στη Βοβούσα γίνετε το τριήμερο πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής κάθε χρόνο στις 26, 27 και 28 Ιουλίου με ιδιαίτερα παραδοσιακό τρόπο, επίσης πανηγύρι τον Δεκαπενταύγουστο.

Internet
Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων, www.nomioan.gr
Περιφέρεια Ηπείρου, www.regionofepirus.gr
Νομός Ιωαννίνων, www.ioannina.com.gr
Σπήλαιο Περάματος, www.spilaio-perama.gr
Ζαγοροχωρια στο internet, www.e-city.gr/ioannina/home/view/1000.php
Οικοτουρισμός στην Ήπειρο και τα Ζαγοροχώρια, www.ecotour-epirus.gr/eco
Τα χωριά της περιοχής, www.epirus.org/gr/ep_zagor.html
Οδηγός ειδικών θεμάτων για τα Ζαγοροχώρια, www.zagorama.com
Πολιτιστικός Σύνδεσμος Ζαγορισίων, www.cuzagori.gr
Ημερολόγιο εντυπώσεων, www.zagorama.com/Campus/Campus11.html
Πληροφορίες για τα χωριά, www.touristorama.com/ZagorochoriaOdoiporiko.html
Η περιοχή στο δίκτυο, www.epirusnews.gr/tours/ioannina/2.html
Φώτο, medlab.cs.uoi.gr/server/asp-dir/importantsites.asp?hotid=7
Τουριστικές πληροφορίες, www.holidayshop.gr/default.asp?Action=Evretirio&Show=ShowAll
Ανατολικό Ζαγόρι, www.about-ioannina.gr/Zagori_gr/zagori.htm
Γνωρίστε την άγνωστη Πίνδο, www.epirusnews.gr/tours/pindos/3.html
Σαρακατσάνοι, www.sarakatsanos.gr

Αυτό το κείμενό μου δημοσιεύτηκε στο ταξιδιωτικό έντυπο ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ - Εφημερίδα Ημερησία, τ. 77 2004-2005

Ζαγόρι (κεντρικό)

Νομός
Ο νομός Ιωαννίνων διαθέτει εξαίρετες φυσικές ομορφιές, επιβλητικά βουνά, πυκνά δάση, φαράγγια και ποτάμια, λίμνες και οροπέδια. Η λαϊκή παράδοση επιβιώνει ακόμη συνταιριασμένοι με το πλούσιο, πανάρχαιο, ιστορικό παρελθόν, τα μνημεία και το χαρακτήρα των κατοίκων. Οι υποδομές του νομού βελτιώνεται όλα τα τελευταία χρόνια και η Ήπειρος αναβαθμίζετε ως προορισμός με σταθερούς ρυθμούς.

Διοικητικά στοιχεία - Διαμερίσματα – Ταυτότητα περιοχής
Η λέξη Ζαγόρι πρωτοεμφανίστηκε το 1321, προέρχεται από τα Σλάβικα και σημαίνει «πίσω από τα βουνά» (Za = πίσω, gora = βουνό). Έχει έκταση 1.000 περίπου τ.χλμ και αποτελείται από 46 χωριά. Παρά τις καταστροφές στην διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, διατηρεί πλούσια πολιτιστικά, αρχιτεκτονικά και πολιτισμικά στοιχεία, τα οποία του προσδίδουν μία μοναδική ιδιαιτερότητα. Στην περιοχή του υπάρχουν δύο Εθνικοί Δρυμοί και τέσσερις περιοχές του δικτύου Natura 2000, γεγονός που επιβεβαιώνει την μεγάλη οικολογική σημασία της περιοχής. Παρουσιάζει μεγάλη ποικιλότητα όσον αφορά τον αριθμό και τον τύπο των οικοτόπων καθώς επίσης και μεγάλο αριθμό ειδών ζώων ή φυτών. Γεωγραφικά χωρίζεται σε τρία τμήματα: το Δυτικό, το Κεντρικό και το Ανατολικό Ζαγόρι, ωστόσο πέρα από αυτό το χωρισμό παρατηρούμε τέσσερις χαρακτηριστικές ενότητες: Τα Βλαχοχώρια αφενός στα Βόρεια, Βρυσοχώρι, Ηλιοχώρι, Λάιστα, Βοβούσα και αφετέρου στην κοιλάδα του Βάρδα στα Ανατολικά, Ελατοχώρι, Μακρίνο, Φλαμπουράρι, Γρεβενήτι, Τρίστενο. Τα χωριά της κοιλάδας του Ζαγορίτικου (Λάκκα Ζαγορίου) στα Νότια, Δίκορφο, Μανασσή, Καλουτά, Καβαλλάρι, Ανθρακίτης, Διπόταμο, Φραγκάδες, Λεπτοκαρυά, Δόλιανη, Καρυές και Λιγγιάδες, αν και το τελευταίο βρίσκεται εκτός αυτής. Τα χωριά της κοιλάδας του Άνω Βίκου στο κέντρο (Κεντρικό Ζαγόρι) Σκαμνέλι, Τσεπέλοβο, Βραδέτο, Καπέσοβο, Κουκούλι, Κήποι, Νεγάδες, Βίτσα, Μονοδέντρι, Δίλοφο, Ασπράγγελοι, Ελάτη, Ελαφότοπος, Άνω Πεδινά, Κάτω Πεδινά. Τα χωριά της κοιλάδας του Βοϊδομάτη στα Δυτικά (Δυτικό Ζαγόρι), Μεγάλο και Μικρό Πάπιγκο, Αρίστη, Βίκος, Αγιος Μηνάς, Μεσοβούνι.

Γεύσεις
Η ηπειρώτικη κουζίνα είναι σπουδαία, με κύριο χαρακτηριστικό, εκτός από το ψητό κρέας, τις πίτες, και δη τις αλευρόπιτες, μανιταρόπιτες, πατατόπιτες, πίτες με λάχανο, χόρτο και κολοκύθι. Σε αρκετά μέρη θα δοκιμάσετε αγριογούρουνο και ελάφι ενώ τα τυροκομικά και οι χυλοπίτες βρίσκονται παντού.

Απόσταση
Τα Ιωάννινα απέχουν από την Αθήνα, 447 χλμ.
Τα Ιωάννινα απέχουν από τη Θεσσαλονίκη, 370 χλμ. (μέσω Κοζάνης).
Ασπράγγελοι από Ιωάννινα, 29 χλμ.
Δίλοφο από Ιωάννινα, 34 χλμ.
Ελάτη από Ιωάννινα, 29 χλμ.
Καπέσοβο από Ιωάννινα, 42 χλμ.
Κήποι από Ιωάννινα, 38 χλμ.
Κουκούλι από Ιωάννινα, 38 χλμ.
Βίτσα από Ιωάννινα, 36 χλμ.
Τσεπέλοβο από Ιωάννινα, 49 χλμ.
Βραδέτο, από Ιωάννινα, 52 χλμ.
Σκαμνέλλι, από Ιωάννινα, 53 χλμ.

Υψόμετρο
Ασπράγγελοι, 1000 μ.
Δίλοφο, 880 μ.
Ελάτη, 960 μ.
Κήποι, 800 μ.
Κουκούλι, 900 μ.
Βίτσα, 960 μ.
Τσεπέλοβο, 1080 μ.
Βραδέτο, 1340 μ.
Σκαμνέλλι, 1160 μ.

Η Περιοχή
Στους Ασπράγγελους αξίζει να δείτε την κεντρική πλατεία του χωριού, χαμένη μέσα στα πλατάνια, τη Μονή της Παναγιάς κτισμένη το 1580 αφιερωμένη στο Γεννέθλιο της Παρθένου και το Μνημείο της Ζαγορίτισας γυναίκας του 1940.
Το Δίλοφο είναι ένα από τα πλέον παραδοσιακά χωριά της περιοχής με πετρόχτιστα σπίτια και αρχοντικά εξαίρετης αρχιτεκτονικής. Από το χωριό αρχίζουν τα μονοπάτια για το φαράγγι του Βίκου και τη Βίτσα. Στο χωριό αξίζει της προσοχής σας η εκκλησία της Παναγίας με ωραίο ξυλόγλυπτο τέμπλο, το αρχοντικό του Μακρόπουλου, το κτίριο της Αναγνωστοπουλείου σχολής στην κεντρική πλατεία και τα υπέροχα μονότοξα γεφύρια του Εβραίου και του Αγίου Μηνά στον Ξηροπόταμο.
Η Ελάτη χάνετε μέσα σε ένα μεγάλο δάσος από δρυς, πεύκα και έλατα και διαθέτει εξαίρετη θέα στο Ζαγόρι και τις κορυφές της Τύμφης. Μην παραλείψετε στάση στην πλατεία με το μεγάλο πλατάνι, την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, τις πετρόκτιστες βρύσες και το γεφύρι και τη διαδρομή μέχρι το Δικόρυφο μέσα από πλούσιο δάσος.
Το Καπέσοβο είναι ένα όμορφο χωριό με αρχοντικά και γραφικά λιθόστρωτα από όπου κατάγονται ονομαστοί αγιογράφοι του 18ου αιώνα. Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου χρονολογείται από το 1793 και διαθέτει αγιογραφίες και τέμπλο. Δείτε την κοντινή χαράδρα της Μεζαριάς, τα λείψανα πελασγικών τειχών στο λόφο Γραδίστα και το κτίριο της Πασχαλείου Σχολής όπου φυλάσσεται ένας από τους πρωτότυπους χάρτες του Ρήγα.
Οι Κήποι είναι χτισμένοι αμφιθεατρικά στην καρδιά του Ζαγορίου και στην περιοχή μπορείτε να ασχοληθείτε με πλήθος εναλλακτικές αθλητικές δράσεις. Το χειμώνα κοντά στο χωριό τα νερά φουσκώνουν στους ποταμούς Βικάκη και Μπαγιώτικο και η διάβαση γίνετε από τα υπέροχα πέτρινα γεφύρια. Προσέξετε τις βρύσες του χωριού καθώς και το νερόμυλο δίπλα στο γεφύρι του Μύλου. Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου από το 1779 είναι αξιόλογη τόσο για το τέμπλο όσο και για τις αγιογραφίες, το σπίτι του Αρτέμη ιδιαίτερο δείγμα λαϊκής αρχιτεκτονικής με πλούσιο διάκοσμο και εξαίρετη λιθοδομή καθώς και τα γεφύρια. Το μονότοξο γεφύρι του Κοντοδήμου (1753) στη χαράδρα του Βίκου, το τρίτοξο γεφύρι του Μύλου (1748) στη ρεματιά του Μπαγιώτικου, το μονότοξο του Πιτσιώνη (1830) στη ρεματιά του Μπαγιώτικου, το τρίτοξο του Καλόγερου (1814) στις όχθες του Βίκου. Δείτε επίσης το Λαογραφικό Μουσείο του χωριού με πολύ καλή συλλογή αντικειμένων και φωτογραφιών (26530-71826).
Το Κουκούλι είναι χτισμένο κοντά στη χαράδρα του Βίκου και διαθέτει μερικά από τα ωραιότερα αρχοντικά της περιοχής. Δείτε το αρχοντικό του Ευγένιου Πλακίδα με ωραίες τοιχογραφίες, το κτίριο του Πνευματικού Κέντρου Κώστας Λαζαρίδης με βοτανική συλλογή και βιβλιοθήκη, το κτίριο του παλαιού σχολείου του 1830 που λειτουργεί ως ξενώνας, το Αμέλικο που είναι ο παλαιός κοινοτικός ξενώνας, τις βρύσες του χωριού, την εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου του 1796 με ξυλόγλυπτο τέμπλο και την εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής όπου κάτω από ιερό αναβλύζει πηγή. Επίσης δείτε το πέτρινο τοξωτό γεφύρι του Κόκκορου (1750) ένα από τα ομορφότερα της περιοχής.
Η Βίτσα διαθέτει πετρόχτιστα σπίτια και λιθόστρωτα καλντερίμια και είναι από τους αρχαιότερους οικισμούς της Ηπείρου - εδώ βρέθηκαν 140 τάφοι του 9ου π.Χ. αιώνα. Επισκεφτείτε τα αρχοντικά Βελογιάννη, Βασδέκη και Σκεύη, τη Βριζοπούλειο σχολή, Στην τοποθεσία Γενίτσαρη εντοπίστηκε αρχαίος οικισμός των Μολοσσών. Εκτός αυτών σταθείτε στην πλατεία της Κάτω Βίτσας όπου ο πλάτανός της λένε πως έχει ηλικία 6 αιώνων, στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου – Ταξιαρχών, στο δίτοξο γεφύρι του Μίσιου.
Το Τσεπέλοβο διαθέτει την εξαίρετη εκκλησία του Αγίου Νικολάου με επιχρυσωμένο τέμπλο και τοιχογραφίες. Για την ομορφιά της διακρίνεται η πλατεία με λιθόστρωτο, η Πινακοθήκη με έργα του Πέτρου Παπαβασιλείου, η Μονή του Αγίου Ιωάννη του Ρογκόβου, ο τάφος του Ιωάννη Βηλαρά και η εντυπωσιακή χαράδρα του Ρογκόβου μαζί με το γεφύρι του Χασίου (1804) και το Παλαιογέφυρο (18ος αιώνα).
Το Βραδέτο, έχει την προσωνυμία μπαλκόνι του Ζαγορίου καθώς είναι χτισμένο σε απόκρημνη πλαγιά. Το χωριό είναι γνωστό για την περίφημη σκάλα του, ένα λιθόστρωτο φιδωτό καλντερίμι σε ορθοπλαγιά που έγινε τον 18ο αιώνα. Δείτε και την εκκλησία της Παναγιάς (1799), τη λιθόστρωτη πλατεία με τις βρύσες και τη μαγευτική τοποθεσία Μπελόη με πανοραμική θέα.
Το Σκαμνέλλι βυθίζετε σε ένα εντυπωσιακό φυσικό περίγυρο καθώς κτίστηκε στις πλαγιές της Τύμφης. Επισκεφτείτε την εκκλησία των Αγ.Αποστόλων (1793), τη Μονή του Αγίου Νικολάου και της Αγίας Παρασκευής, τα ερείπια πελασγικών τειχών κοντά στην Μονή της Αγίας Παρασκευής καθώς και τη χαράδρα του Μποκόβου. Σε μαγευτική τοποθεσία στο γυφτόκαμπο ιδρύθηκε από την αδελφότητα Σαρακατσαναίων η Σαρακατσάνικη Στέγη σε μια έκταση 15 στρεμμάτων. Στην ουσία ένα αντίγραφο ενός οικισμού. Αν σας δοθεί η ευκαιρία περπατήστε τη διαδρομή Σκαμνέλλι-Γυφτόκαμπος και θα εντυπωσιαστείτε από τη φυσική ομορφιά της πατρίδας μας.

Το φαράγγι του Βίκου
Το φαράγγι του Βίκου, με συνολικό μήκος 30 χλμ. και βάθος από 600 ως 1200 μέτρα, είναι ένα εντυπωσιακό μέρος, με οργιώδη βλάστηση και ενδιαφέρουσα ιστορία - εδώ έδρασαν οι «βικογιατροί», πρακτικοί γιατροί οι οποίοι θεράπευαν πλήθος ασθενειών με βότανα που μάζευαν από την πλούσια χλωρίδα του φαραγγιού. Εδώ βρίσκεται ο πιο τυρκουάζ ποταμός της Ελλάδας, ο Αώος ή Βοϊδομάτης, και μπορείτε να τον θαυμάσετε στεκόμενοι πάνω στα υπέροχα πέτρινα γεφύρια που πλημμυρίζουν την Ήπειρο.

Δρυμός Βίκου-Αώου
Η ίδρυση του Εθνικού Δρυμού Βίκου-Αώου πραγματοποιήθηκε το 1973. Εκτός από τον πυρήνα του που βρίσκεται γύρω από το φαράγγι του Βίκου και είναι έκτασης 34.120 στρεμμάτων, ΒΑ του απλώνεται η πολύ μεγαλύτερη σε έκταση περιφερειακή ζώνη περίπου 122.250 στρεμμάτων η οποία περιλαμβάνει και μέρος της κοιλάδας του Αώου. Το μεγαλείο της φύσης, με τις πηγές, τα ποτάμια, τα δάση και τα αγριολούλουδα, τους απόκρημνους βράχους και τα επιβλητικά φαράγγια μαρτυρεί τη σοφία του Πλάστη. Τα δημιουργήματα πάλι του ανθρώπου, τα κάστρα, τα γεφύρια, τα καταφύγια, οι εκκλησιές και οι οικισμοί δένουν αρμονικά με τα έργα της φύσης και μοιάζουν να είναι αναπόσπαστο κομμάτι της! Ο επισκέπτης - εξερευνητής ξεκινά για την ανακάλυψη των μοναδικών τοπίων. Οι πλαγιές του Βίκου ορθώνονται επιβλητικές και γίνονται όλο και πιο απότομες. Η μικρή χαράδρα Μεζαριά χωρίζει τα ξακουστά Ζαγοροχώρια Βραδέτο και Καπέσοβο τα οποία και επικοινωνούν μεταξύ τους χάρη στην περίφημη σκάλα του Βραδέτου. Ψηλότερα, γύρω στα 700μ διακρίνεται το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής. Καθώς το μονοπάτι ανηφορίζει αφήνοντας την κοίτη του ποταμού στα δεξιά του, ο επισκέπτης συναντά ένα θεραπευτικό βότανο ικανό να επουλώνει τις πληγές, τον Ελλέβορο τον Κυκλόφυλλο, γνωστό και ως τρελόχορτο. Σε λιγότερο δύσβατα σημεία της χαράδρας υπάρχουν 67 ακόμα φαρμακευτικά φυτά, ενώ από συστηματικότερη έρευνα της χλωρίδας στην ευρύτερη περιοχή του Ζαγορίου καταγράφηκαν γύρω στα 1750 είδη φυτών και εντοπίστηκαν και 50 είδη ορχιδέας. Ο δρόμος φέρνει τον επισκέπτη στην Τρεμογέφυρα, που αποτελεί και το μοναδικό πέρασμα του φαραγγιού, όταν η βροχή φουσκώνει τα νερά του, ενώ στη δεξιά πλευρά της κοίτης βρίσκεται η δασωμένη χαράδρα του Μεγαλάκκου. Λίγα βήματα πιο κάτω αναβλύζουν οι μεγάλες πηγές του Βοϊδομάτη, ενώ στην απέναντι όχθη εμφανίζεται μέσα από το ποτάμι ο τεράστιος βράχος της Αγκαστρωμένης,που θυμίζει την κοιλιά ετοιμόγεννης γυναίκας. Ο Βοϊδομάτης θεωρείται το μοναδικό ποτάμι στην Ευρώπη με πόσιμο νερό, ενώ στα νερά του ζει κυρίως η πέστροφα. Δυτικά από τις πηγές του ξεκινά ένα απότομο μονοπάτι που τελειώνει στο χωριό Βίκος ή Βιτσικό, ενώ στη δυτική όχθη του βρίσκεται ένα δάσος γεμάτο πλατάνια, καθώς και η Μονή Σπηλαιώτισσα χτισμένη σε ένα βράχο στην άκρη του ποταμού. Αξιοσημείωτο είναι και το μοναστήρι αφιερωμένο στους Άγιους Ανάργυρους, καθώς και η παμπάλαια μονότοξη πέτρινη γέφυρα της Κλειδωνιάς. Στη ΒΔ πλαγιά της Αστράκας βρίσκεται το παραδοσιακό Πάπιγγο με το Μικρό και το Μεγάλο χωριό. Σε υψόμετρο 1 χλμ και με θέα μέχρι τα βουνά της Δωδώνης, το Πάπιγγο υπήρξε κάποτε η έδρα ισχυρής ομώνυμης τοπαρχίας που περιλάμβανε μια ομάδα από γειτονικά χωριά. Αφήνοντας πίσω τη γραφικότητα του χωριού ο επισκέπτης ανηφορίζει με προορισμό τη Δρακολίμνη της Τύμφης, μια από τις τρεις Αλπικές λίμνες της Πίνδου. Η πορεία του συνεχίζει έως ότου προβάλλει η ψηλότερη κορυφή της Τύμφης, η Γκαμήλα (2497μ). Προς τα ανατολικά αρχίζει ο γκρεμός της κοιλάδας του Αωού που κατεβαίνει 1600μ μέχρι την κοίτη του ποταμού. Ο εθνικός δρυμός Βίκου-Αωού είναι ένα μαγευτικό κομμάτι της φύσης που όμως χρειάζεται προστασία. Ωστόσο η οργάνωση και διαχείριση του δρυμού πρέπει να γίνει με τέτοιο τρόπο που να διασφαλίζει τόσο το φυσικό του πλούτο, όσο και την αξιοπρεπή διαβίωση των μόνιμων κατοίκων του.

Η σκάλα του Βραδέτου
Ο 1973 ήταν η τελευταία χρονιά που οι κάτοικοι του Βραδέτου κατέβηκαν με τα πόδια τη «σκάλα» μέχρι το Καπέσοβο. Ο καινούργιος δρόμος είχε δοθεί στην κυ¬κλοφορία. Μέχρι τότε επικοινωνούσαν από τη «σκάλα». Στο τέ¬λος του 19ου αιώνα (δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς) έγινε το έρ¬γο αυτό. Στόχος τους, να ενωθούν με το υπόλοι¬πο Ζαγόρι. Γαντζωμένοι στα 1.350 μ. υψόμετρο, απομονωμένοι από τον κόσμο, ζούσαν τους βα¬ρείς χειμώνες στις απόκρημνες πλαγιές της Γκαμήλας. Από το 1600 που εγκαταστάθηκαν οι πρώτοι κάτοικοι, δημιουργώντας ένα μικρό κτηνοτροφικό οικισμό, κατάφεραν πολλά και δια¬κρίθηκαν. Πάντα ζούσαν λίγοι κάτοικοι, 250 το 1875, 19 το 1981, ενώ το 1991 εμφανίζονται 30 που μάλ¬λον ανέβηκαν για να το τιμήσουν τη μέρα της απογραφής! Ακόμη και οι εκλογές στο χωριό τους, αν διεξάγονταν στην υπόλοιπη χώρα χει¬μώνα, στο Βραδέτο γίνονταν καλοκαίρι για να μπορέσει να φτάσει ο δικαστικός αντιπρόσω¬πος. Σ' αυτή την περίπου μοναστική διαβίωση, οι λίγοι κάτοικοι δεν φείσθηκαν κόπων και εξόδων για να κατασκευάσουν τη «σκάλα» τους. Τη σκάλα του Βραδέτου, το πιο εντυπω¬σιακό ίσως λιθόστρωτο μονοπάτι σε όλη την Ελλάδα. Το Βραδέτο είναι χτισμένο πάνω από τις κάθετες πλαγιές της χαράδρας του Βίκου. Ένας παραπόταμος του Βίκου είναι το φαράγγι της Μεζαριάς, που τυλίγει ανατολικά και νότια το υψίπεδο όπου βρίσκεται το Βραδέτο. Η «σκάλα» ελισσόμενη στις πλαγιές αυτού του φαραγγιού κερδίζει με τα 39 καγκέλια της (στροφές) και τα 1100 σκαλοπάτια της ύψος και έτσι μια κλίση 60 μοιρών την τιθασεύει και τη φτάνει στις 10. Ένα έργο τέχνης, υπομονής και καλαι¬σθησίας, που μπορείτε ν' απολαύσετε ακόμη περισσότερο όταν το κατηφορίζετε και βλέπετε τους ελιγμούς του που στριφογυρίζουν αρμονι¬κά μέχρι να περάσετε τα πέτρινα γεφύρια του και από εκεί να φτάσετε στο Καπέσοβο. Κατεβαίνοντας τη «σκάλα» ψάχνεις τρόπους να εκφράσεις την αρμονία που νιώθεις. Η διαδρομή Της σκάλας του Βραδέτου είναι μια πορεία μιάμισnς ώρας αν την ανεβείτε και μιας ώρας αν την κατεβείτε. Μη χάσετε αυτή τη μοναδική εμπειρία. Από το Καπέσοβο, αλλά και από το Βραδέτο ζητήστε πληροφορίες για την αρχή της διαδρομής.

Υγεία
Νοσοκομείο Ιωαννίνων Χατζηκώστα, 26510-33461
Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, 26510-99111
Στους Ασπράγγελους, Αγροτικό Ιατρείο, 26530-22551
Στο Τσεπέλοβο, Αγροτικό Ιατρείο, 26530-81202

Οδική σύνδεση
ΚΤΕΛ Αθηνών, 210-5129363
ΚΤΕΛ Ιωαννίνων, 26510-25014, 26510-27442, 26510-26404

Αεροπορική σύνδεση
Αεροδρόμιο Ιωαννίνων, 26510-83600 και 26510-83602
Ολυμπιακή Αεροπορία, γραφείο Ιωαννίνων, 26510-23120

Χρήσιμα Τηλέφωνα
Δήμος Κεντρικού Ζαγορίου, 26530-22538
Δήμος Τύμφης, 26530-81203
Αστυνομία, στο Τσεπέλοβο, 26530-81201
Αστυνομία, στους Κήπους, 26530-71606
ΕΛΤΑ, Ασπράγγελοι, 26530-22549
Ορειβατικός Σύλλογος Ιωαννίνων, 26510-22138
Ε.Ο.Τ. Ιωαννίνων 26510-25086 και 26510-31456
Τουριστική Αστυνομία Ιωαννίνων, 26510-25673
Νομαρχία Ιωαννίνων, 26510-21909
Αναπτυξιακή Επιχείρηση Δήμου Κεντρικού Ζαγορίου 26530-22535-8
Κοινοτική Επιχείρηση Ανάπτυξης Τσεπελόβου 26530-81203

Φαγητό
Που θα φάτε; αναντιρρήτως παντού. Στα χωριά θα φάτε καλά μαγειρευτά και βεβαίως κρεατικά της ώρας ή ψητά που είναι άνευ αντιπάλου! Στο Δίλοφο, οπωσδήποτε να πάτε για φαγητό στον Λίθο για πραγματικά υψηλή ελληνική κουζίνα ενώ συστείνουμε ιδιαίτερα και την ταβέρνα του κυρ Μήτσου. Στο Τσεπέλοβο το Μεζεδοπωλείο το Ζαγορίσιο. Στη Βίτσα καθίστε κάτω απ’ τον υπέργηρο (600 ετών) πλάτανο της πλατείας κι απολαύστε ζαγορίσιες πίτες. Η Κικίτσα στο Μονοδένδρι είναι... must. Τέλος, περάστε οπωσδήποτε μια βόλτα από τη Στέρνα στο Καπέσοβο, ένα κουκλίστικο ζαχαροπλαστείο παραδοσιακών ζαγορίτικων προϊόντων, για να προμηθευτείτε τις μαρμελάδες σας, τα βότανά σας, αλλά και σιροπιαστά γλυκά από οικογενειακές συνταγές, όπως π.χ. τα ιτσλί.

Διαμονή Ξενοδοχεία
Όλα τα χωριά διαθέτουν πολύ όμορφους ξενώνες και παραδοσιακά σπίτια ανακαινισμένα και λειτουργικά, μεταξύ των πραγματικά πολλών επιλογών προτείνουμε ενδεικτικά: Στους Ασπράγγελους, τον Ξενώνα της Βιργινίας (26530-22628). Στους Κήπους, το Σπίτι του Αρτέμη, (2653-71644). Στο Τσεπέλοβο, το ξενοδοχείο Τύμφη, (2653-81133). Στη Βίτσα το Εν χώρα Βεζίτσα (26530-71449). Στο Δίλοφο: το Αίθριο (26530-22600).

Αθλητισμός
Σκοποβολή, σε όμορφο υψίπεδο, στο Δημοτικό Σκοπευτήριο στους Ασπράγγελους. Για τους λάτρεις της ταχύτητας και του μηχανοκίνητου αθλητισμού, διοργανώνεται το Ηπειρωτικό Ράλι στο Ζαγόρι, το Ράλι Δωδώνης αλλά και αγώνες Moto Cross σε υπέροχες χωμάτινες διαδρομές. Επίσης υπάρχουν ιδανικές τοποθεσίες και για όσους αγαπούν τις διαδρομές με τζιπ 4Χ4. Στο Μέτσοβο στη θέση «Πολιτσιές», ένα οροπέδιο εκπληκτικής ομορφιάς, πλάι στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, υπάρχει χιονοδρομικό κέντρο με έξι πίστες, με κλιμακωτούς βαθμούς δυσκολίας από πολύ εύκολες ως πολύ δύσκολες και επιπλέον μία πίστα 7 χιλιομέτρων ανωμάλου δρόμου. Επίσης στη στη θέση «Καρακόλι» υπάρχει επίσης χιονοδρομικό κέντρο με δύο πίστες. Υπάρχουν επίσης δύο τελεφερίκ. Ενοικιάζεται και στα δύο εξοπλισμός σκι. Τα ποτάμια Αώος και Βοϊδομάτης (τα ιδανικότερα ίσως της Ευρώπης) προσφέρουν στους λάτρεις των υδάτινων σπορ και της περιπέτειας δυνατές συγκινήσεις. Μέσα από μία εκπληκτική διαδρομή στη χαράδρα του εθνικού δρυμού Βίκου - Αώου από τη γέφυρα του Βοϊδομάτη ως τη γέφυρα Κλειδωνιάς. Ο Άραχθος, ο Καλαμάς, ο Βενέτικος και ο Καλαρρύτικος προσφέρονται για εκπληκτικές διαδρομές ακόμη και για αρχάριους. Για όλες τις διαδρομές υπάρχουν έμπειροι οδηγοί. Προγράμματα αναρρίχησης οργανώνονται στο Πάπιγκο Ζαγορίου, στο Μικρό Βίκο (Βικάκι), στον Αώο, στη Γκαμήλα, στην Αστράκα και σε πολλά άλλα μέρη. Πολλές πίστες υπάρχουν για εκείνους που θέλουν να νοιώσουν την αδρεναλίνη τους να ανεβαίνει κυριολεκτικά στα ύψη καθώς στην περιοχή λειτουργεί όμιλος αιωροπτεριστών. Πρακτικές δοκιμές για την εκμάθηση αρχαρίων γίνονται στη Μανωλιάσα και το Μιτσικέλι. Βάση αιωροπτεριστών υπάρχει και στους Ασπραγγέλους Ζαγορίου. Ιππασία μπορείτε να κάνετε σε πολλά χωριά του Ζαγορίου, όπως και ορειβασία. Καταφύγιο λειτουργεί στη θέση Δίσελο στην Τύμφη, το καταφύγιο Άστρακας σε ύψος 1950 μ. ΕΟΣ Πάπιγκου, 26530-41335.
Τράπεζες
Στα Ιωάννινα: Αγροτική, Alpha Bank, Αττικής, Γενική, Eurobank, Εθνική, Εμπορική, Πειραιώς, Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο.

Έθιμα – Εκδηλώσεις
24 Ιουνίου, πανηγύρι του Αγίου Ιωάννη στη Μονή Ρογκόβου (Τσεπέλοβο)
Καλοκαιρινές πολιτιστικές εκδηλώσεις (μουσική, χορός, θέατρο) στο Τσεπέλοβο.
20 Ιουλίου, πανηγύρι του Προφήτη Ηλία (Καπέσοβο)
26 Ιουλίου, πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής (Δίλοφο, Σκαμνέλλι)
Αρχές Αυγούστου, Σαρακατσάνικο Αντάμωμα στο Γυφτόκαμπο.
6 Αυγούστου, πανηγύρι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα (Κήποι)
15 Αυγούστου, πανηγύρι της Παναγίας (Ασπράγγελοι, Δίλοφο, Κήποι, Κουκκούλι, Βίτσα, Τσεπέλοβο).
Τον Αύγουστο στο Κουκκούλι διεξάγονται τα Λαζαρίδεια, πολιτιστικές εκδηλώσεις με παραδοσιακούς χορούς, παραστάσεις, περιπατητικές δράσεις στα γεφύρια, εκθέσεις φωτογραφίας κ.ά.
8 Σεπτεμβρίου, πανηγύρι της Παναγιάς (Βραδέτο)
28 Οκτωβρίου, εκδηλώσεις μνήμης για τη Ζαγορίτισα γυναίκα στο χώρο του μνημείου της Ζαγορίτισας (Ασπράγγελοι).
6 Δεκεμβρίου, πανηγύρι του Αγίου Νικολάου (Κήποι)

Internet
Ορειβατικές διαδρομές, www.katafigiovaliacalda.com/grpage4.html
Πεζοπορικες διαδρομές, www.apodrasi.gr/drastiriothtes/pezo/pezo_programmata.htm
Πεζοπορικός Όμιλος Αθηνών, σελίδες με οδηγίες για χρήση GPS, www.poa.gr/gps.htm
Ο τόπος συνάντησης των Σαρακατσάνων στο Δίκτυο, www.sarakatsanos.gr
Ζαγοροχωρια στο internet, www.e-city.gr/ioannina/home/view/1000.php
Φωτογραφική αποτύπωση διαδρομών στα Ζαγοροχώρια, freewind.tripod.com/tr_zagori.htm
Φωτογραφικές αποτυπώσεις, www.geocities.com/red_transalper/zagori.htm
Οικοτουρισμός στην Ήπειρο και τα Ζαγοροχώρια, www.ecotour-epirus.gr/eco
Τα χωριά της περιοχής, www.epirus.org/gr/ep_zagor.html
Πληροφορίες για τα Ζαγόρια, www.epirusnews.gr/tours/ioannina/2.html
Πρόγνωση καιρού νομού Ιωαννίνων, www.physics.uoi.gr/seci/weather.html
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, www.uoi.gr
Φωτογραφίες και πληροφόρηση για δραστηριότητες στη φύση, www.gianniskofinas.com/Taxidia/zagorohoria/zagorohoria.htm
Οδηγός χλωρίδας στο Ζαγόρι, www.zagorama.com/Chlorida/text1.html
Οδηγός ειδικών θεμάτων για τα Ζαγοροχώρια, www.zagorama.com
Παραδοσιακές καλλιέργειες στα Ζαγόρια, www.zagorama.com/meleti/index.htm
Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων, www.nomioan.gr/
Περιφέρεια Ηπείρου, www.regionofepirus.gr

Αυτό το κείμενό μου δημοσιεύτηκε στο ταξιδιωτικό έντυπο ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ - Εφημερίδα Ημερησία, τ. 12 2004-2005