Μόντε Κάρλο

Γιατί είναι γνωστό το Μονακό; Σίγουρα για το καζίνο του, που είναι, με διαφορά, το κορυφαίο στη «γηραιά ήπειρο»

Ως τουριστικό κέντρο έχει υπερπολυτελή ξενοδοχεία, εντυπωσιακά μαγαζιά και δύο εντυπωσιακά αθλητικά γεγονότα: το γκραν πρι του Μονακό και το τουρνουά τένις Μόντε Κάρλο.
Η περιοχή, όμως, που επιθυμούσε ο δικός μας Αριστοτέλης Ωνάσης και που κάποτε ήταν υπό τον έλεγχό του φημίζεται, κυρίως, για το καζίνο της: το περίφημο καζίνο του «Μόντε Κάρλο»χτίστηκε το 1863 και έκτοτε αποτελεί τον ονομαστότερο «ναό» του τζόγου για τη «γηραιά ήπειρο». Μπλακτζακ, κουλοχέρηδες, μπακαρά, ρουλέτα, πόκερ, ζάρια, όλα βρίσκονται στη θέση τους περιμένοντας τους πολυάριθμους επισκέπτες να περάσουν ευχάριστα τις ελεύθερες ώρες τους.
Και λίγα λόγια για το κτίριο που στεγάζει για ενάμισι περίπου αιώνα το καζίνο: σχεδιάστηκε από τον Charles Garnier, τον αρχιτέκτονα-θρύλο της εποχής (δικό του δημιούργημα είναι και το Paris Opera). Το κτίριο στη σημερινή εποχή φιλοξενεί επίσης την Όπερα του Μόντε Κάρλο και θεωρείται ένα από τα πιο εντυπωσιακά της «γηραιάς ηπείρου».

Νοτιοδυτική Κορνουάλη

Πήγαμε για τελευταία, ίσως, φορά στην Κορνουάλη για να αποχαιρετίσουμε ένα σπιτάκι που είχαμε απέναντι από τον Πύργο του Παραμυθιού, το Σεν Μάικλς Μάουντ, που είναι η αντίστοιχη νησίδα του γαλλικού Μοντ Σεν Μισέλ.

Αλήθεια ήταν σαν να αποχαιρετούσαμε έναν παλιό, πιστό φίλο για πάντα. Σε αυτή την περίπτωση δεν μπορείς ούτε για ψέματα να πεις: «Θα ξανασυναντηθούμε κάποτε...».

Με την ευκαιρία επισκεφθήκαμε και τους φίλους που μένουν μόνιμα εκεί: ζωγράφοι, δύο παραγωγοί τηλεοπτικών προγραμμάτων, κεραμιστές. Η Κορνουάλη και ιδιαίτερα το χωριουδάκι του Σεντ Αϊβς, που έχει τα φθινοπωρινά απογεύματα ένα γλυκό φως που θυμίζει Μύκονο, είναι από τη δεκαετία του 1920 η δεύτερη πατρίδα των εικαστικών καλλιτεχνών, όχι μόνο ζωγράφων αλλά και άλλων, όπως λ.χ. της γλύπτριας Μπάρμπαρα Χέπγουορθ.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο η Τέιτ Γκάλερι έχτισε μια θεσπέσια γκαλερί πάνω ακριβώς από την πλαζ. Το κτίριο θυμίζει άνθρωπο που επιχειρεί να αγκαλιάσει την απέραντη αμμουδιά.

Αλλά δεν είναι μόνο το Σεντ Αϊβς το κέντρο των καλλιτεχνών: μικρότερο αλλά εξίσου σημαντικό είναι το λιμανάκι του Νιούλιν, το τελευταίο ψαράδικο λιμάνι στη Νοτιοδυτική Κορνουάλη. Αντίστοιχα λοιπόν έχουμε τη σχολή του Σεντ Αϊβς και του Νιούλιν, δύο κοινότητες ζωγράφων, κυρίως, που δεν διαφέρουν και πολύ μεταξύ τους σε τεχνοτροπία. Το μικροσκοπικό Νιούλιν όμως είχε ανακαλυφθεί πρώτο από καλλιτέχνες περί τα τέλη του περασμένου αιώνα. Το Σεντ Αϊβς είναι γεμάτο από γκαλερί με κάθε είδους γλυπτά και πίνακες, μερικές δε παραμένουν ανοιχτές χειμώνα - καλοκαίρι, αλλά την τουριστική εποχή θα βρείτε μεγάλο συνωστισμό στα στενά του σοκάκια. Για μένα η Κορνουάλη είναι για μέσα Σεπτεμβρίου, ακόμη και Οκτωβρίου, αν ο καιρός δεν έχει χαλάσει ακόμη, ή άνοιξη. Αν πάτε στο Σεντ Αϊβς πρέπει οπωσδήποτε να επισκεφθείτε το μουσείο της Μπάρμπαρα Χέπγουορθ, την Τέιτ και το εργαστήρι του μεγαλύτερου βρετανού κεραμιστή, του Μπέρναρντ Λιτς, που είναι ο «Βούδας» των βρετανών κεραμιστών και ο μόνος που μαθήτευσε επί 11 χρόνια στην Ιαπωνία. Μαζί με τη Χέπγουορθ και τον Μπεν Νίκολσον είχαν μεταβάλλει το Σεντ Αϊβς σε ένα μεγάλο εργαστήρι.

Οι «μεγάλοι» του Σεντ Αϊβς δεν ζουν πια, αλλά η γκαλερί Πένγουιθ κάνει τακτικά εκθέσεις με έργα τους, καθώς και με άλλων νεότερων καλλιτεχνών και το Σεντ Αϊβς Στούντιο του Λιτς βγάζει εκθεσιακά κομμάτια, αλλά και κεραμικά καθημερινής χρήσης.

Μια απαραίτητη εκδρομή είναι στο νησάκι του Σεν Μάικλ, σε απόσταση τριών μιλίων από την πόλη του Πενζάνς. Στην πραγματικότητα δεν είναι νησί: ανάλογα με την παλίρροια μπορείτε να περπατήσετε ή θα χρειαστεί να σας μεταφέρει πλωτό μέσο από το Σεν Μάικλ. Η οικογένεια Σεν Λέβενς, στην οποία ανήκει η νησίδα, στέλνει στο απέναντι χωριό Μαραζάιον κάθε Κυριακή πρωί εξάκωπες φαλαινίδες για να μεταφέρουν δωρεάν στην εκκλησία του νησιού τούς πιστούς. Πού αλλού μπορεί να βρεις τέτοιες μικρές ευχάριστες εκπλήξεις σαν και αυτήν;

Το σπιτάκι μας ήταν στην πλαγιά ακριβώς απέναντι από το νησάκι.

Αποβραδίς πάντα είχα έγνοια μου να ανοίξω τα μάτια μου προτού να ανατείλει ο ήλιος για να δω τον Πύργο του Παραμυθιού καθώς βγαίνει σιγά σιγά μέσα από την πάχνη...

Περιττό να πούμε ότι όλα τα τριγύρω εστιατόρια και οι παμπ έχουν φρέσκο ψάρι από το Νιούλιν. Σε απόσταση τριών μιλίων από το λιμανάκι υπάρχουν κάτι πέτρες σε κυκλικό σχήμα από την εποχή του χαλκού. Ο θρύλος λέει ότι οι πέτρες ήταν κοπέλες που βγήκαν να χορέψουν στο χωράφι ένα κυριακάτικο πρωινό και πως ο Θεός τις πέτρωσε στη θέση τους για να τις τιμωρήσει που τόλμησαν να χορέψουν τη μέρα που ήταν αφιερωμένη σε αυτόν...

Η κωμόπολη του Πενζάνς είναι ανάμεσα στο νησάκι του Σεν Μάικλ και στο λιμανάκι του Νιούλιν, που είναι και γραφικό και ζωντανό, γεμάτο από τράτες ­ γαλλικές και ντόπιες.

Ενα άλλο μαγικό μέρος τα καλοκαιριάτικα βράδια είναι το Ελληνικό Θέατρο, όπως το λένε, όπου ο θίασος Μάινακ παρουσιάζει σαιξπηρικά έργα (και μερικά σύγχρονα) με φόντο τη θάλασσα και το ηλιοβασίλεμα. Δηλαδή οι θεατές κάθονται απέναντι στη θάλασσα με τους ηθοποιούς ανάμεσά τους. Συχνά ακούς και τους ηθοποιούς και τη θάλασσα και δεν γνωρίζεις ποτέ ποιανού η φωνή θα είναι πιο δυνατή, ως λίγο πριν από την παράσταση... Θα το βρείτε στο χωριουδάκι Πορθκέρνο, νοτιοδυτικά του Πενζάνς.

Στα παλιά χρόνια το Πενζάνς ήταν λιμάνι πειρατών και γι' αυτό πολλά από τα καπηλειά έχουν σήμερα ονόματα γνωστών πειρατών ή ναυάρχων. Μάλιστα ένα από αυτά έχει στη σκεπή του έναν αγριωπό πειρατή πεσμένο μπρούμυτα με το μουσκέτο του.

Στο σοκάκι που κατεβαίνει από τον «πειρατή» στο λιμανάκι είναι ένα μικρό ξενοδοχείο λουλακί και άσπρο. Η οικοδέσποινα δεν είναι άλλη από την Τζιν Σρίμπτον, το γνωστό μοντέλο της δεκαετίας του '60 που παντρεύτηκε, έκανε οικογένεια και ρίζωσε στο Πενζάνς.

Και κάτι πιο πρακτικό: ο πιο ευχάριστος τρόπος να ταξιδέψει κανείς στην Κορνουάλη είναι να πάρει το τρένο από τον σταθμό του Πάντινγκτον στο Λονδίνο, με αριθμημένες θέσεις που κάνει κάπου πέντε ώρες και κάτι ως το Πενζάνς και να νοικιάσει εκεί αυτοκίνητο για την περιήγηση στα γύρω χωριά. Τους θερινούς μήνες ο πιο εύκολος τρόπος από το Πενζάνς στο Σεντ Αϊβς είναι με το τρενάκι, διότι το πάρκινγκ στο Σεντ Αϊβς είναι προβληματικό. Α, ναι, το τρενάκι πάει γιαλό γιαλό και η θέα είναι μοναδική. Το δυτικότερο άκρο της Βρετανίας λέγεται Λαντς Εντ και ως πρόσφατα ήταν ένα ακρωτήριο με ένα καφενεδάκι. Αλλά κάποιος πολυεκατομμυριούχος το αγόρασε και έχτισε ένα συγκρότημα ξενοδοχειακό - τουριστικό - συνεδριακό.

Λαντς Εντ είναι η μια άκρη της Βρετανίας, Τζον Ο Γκρόατς είναι η άλλη στο βορειοανατολικό άκρο της Σκωτίας που ακόμη δεν το έχουν εκμοντερνίσει και το νοτιότατο είναι και αυτό στην Κορνουάλη. Λέγεται Λίζαρντ (σαύρα) και είναι ένα από τα πιο επιβλητικά κομμάτια της Κορνουάλης, ιδίως αν έχει θάλασσα. Για να φθάσεις στο νοτιότατο σημείο περνάς με το αυτοκίνητο πρώτα μια μεγάλη βάση ελικοπτέρων του ναυτικού (Κόλντροουζ) που χρησιμοποιείται και για διάσωση, μετά περνάς δίπλα από μια έκταση με κίτρινους θάμνους στο Γκουνχίλι, όπου υπάρχει ένα «δορυφορικό πάρκο», δηλαδή δεκάδες τεράστια δορυφορικά πιάτα διαμέτρου περίπου 20 μέτρων που συλλαμβάνουν τα σήματα των δορυφόρων και τα φέρνουν στη Γη και στη συνέχεια τα ενισχύουν και τα διοχετεύουν όπου δει. Αυτό είναι απαραίτητο, διότι το τηλεφωνικό σήμα ώσπου να φθάσει στον δορυφόρο είναι 100.000 φορές πιο αδύνατο. Η παρουσία αυτών των «θηρίων» στη μοναξιά της ραχοκοκαλιάς της χερσονήσου Λίζαρντ είναι ένα απόκοσμο θέαμα. Και για να μη μείνει ο ταξιδιώτης χωρίς εκπλήξεις, εκεί όπου τελειώνουν τα δορυφορικά πιάτα αρχίζει μια «φάρμα ανεμόμυλων» όπου δεκάδες ανεμόμυλοι σε ομάδες στις κορυφές των λόφων σφυρίζουν απαλά σαν νοτιοαμερικανικό ξύλινο φλάουτο...

Στο νοτιότατο άκρο η θάλασσα συνήθως βράζει με μανιασμένο μουγκρητό. Δύο καφενεδάκια - παράγκες σε προστατεύουν από τον αέρα και σου προσφέρουν ζεστό τσάι και σπιτικά βουτήματα. Λίγο παραπάνω στέκει ένας φάρος γιατί το πέρασμα είναι από τα πιο άτιμα που υπάρχουν με ρεύματα και συχνά υπάρχει ομίχλη ­ όταν δεν φυσά. Αλλά ο φάρος δεν φτάνει: κάτω από το κτίριό του στέκουν κάτι μπουρούδες σαν σάλπιγγες.

Οταν έχει ομίχλη τις βάζουν μπροστά και έχουν μια βαριά μελαγχολική φωνή: μπου-ου-ου.
Και η ομίχλη στέλνει πίσω τον μελαγχολικό ήχο και αθέλητα σου σηκώνεται η τρίχα...

(πηγή: www.tovima.gr, 07/06/1998)

Οι φυλές των προσκυνητών

Την ίδια ώρα που οι περισσότεροι Ελληνες κάνουν τις τελευταίες ετοιμασίες για τον οβελία, μια σημαντική μερίδα συμπατριωτών μας αναζητεί τη θεία φώτιση στους Αγίους Τόπους. Εκεί θα συναντήσουν πιστούς όλων των χριστιανικών δογμάτων, αλλά και μουσουλμάνους και ισραηλίτες. Είναι όλοι τους προσκυνητές.

Το κυνήγι της χαμένης ψυχής

"Κάθε προσκυνητής βλέπει τα πράγματα με τον δικό του τρόπο, υπάρχουν ωστόσο όρια στο τι μπορεί να αντιπροσωπεύει το προσκύνημα, στο σχήμα και τη μορφή που μπορεί να πάρει, στις αλήθειες που μπορεί να αποκαλύψει". Γράφοντας τις γραμμές αυτές, ο Εντουαρντ Σαϊντ είχε κατά νου τα ταξίδια γάλλων και βρετανών περιηγητών του περασμένου αιώνα στην Ανατολή και τους Αγίους Τόπους. Μόνο που τα λόγια του δίνουν το περίγραμμα μιας δραστηριότητας που, όσο κι αν μεταμορφώθηκε στο πέρασμα των αιώνων, διατηρεί ακόμη αρκετά από τα πανάρχαια χαρακτηριστικά της. Πράγματι, δύσκολα θα βρούμε άλλη ανθρώπινη συνήθεια τόσο διαδεδομένη στο χώρο και τόσο ανθεκτική στο χρόνο όσο το ταξίδι σε τόπους ιερούς με στόχο το προσκύνημα. Από την αρχαιότητα έως σήμερα, παραμένει σταθερή η πεποίθηση ότι η δέηση ή η τέλεση των θρησκευτικών καθηκόντων είναι αποτελεσματικότερη σε κάποιους συγκεκριμένους τόπους: στους τόπους όπου γεννήθηκαν, πέθαναν, θαυματούργησαν, μαρτύρησαν ή απλώς εμφανίστηκαν θεοί και άγιοι, στα σημεία όπου υπήρχαν αγάλματα, ναοί, εκκλησίες, λείψανα αγίων ή θαυματουργές εικόνες, στα μέρη όπου διαδραματίστηκαν τα σημαντικότερα γεγονότα της ιστορίας κάθε θρησκείας.
Διαπερνώντας εποχές και πολιτισμούς, η κοινή πίστη στη σημασία του προσκυνήματος συνδέει μεταξύ τους και τις πιο διαφορετικές θρησκείες. Κι αν σήμερα έχουν εκλείψει πια τα κίνητρα που κατά την αρχαιότητα οδηγούσαν τα βήματα των προσκυνητών στους ναούς της Παλλάδας Αθηνάς, της Αφροδίτης των Κυθήρων, της Αφροδίτης της Πάφου ή της Εφέσιας Αρτέμιδος, στην Ελεφαντίνη και την Ηλιούπολη της Αιγύπτου ή στο μαντείο του Αμμωνα Ρα στη Λιβύη, ο πυρήνας του "θρησκευτικού τουρισμού" παραμένει ο ίδιος: η μετακίνηση για λόγους θρησκευτικούς συνεχίζει να υπόσχεται στον ταξιδιώτη κάτι πολυτιμότερο από τη γνωριμία ενός ξένου τόπου, έναν ελκυστικό συνδυασμό του τερπνού (της επίσκεψης σε μέρη συνήθως εξωτικά) μετά του ωφελίμου (τη σωτηρία της ψυχής του). Εξάλλου, κατά πολλούς, η γέννηση του σύγχρονου τουρισμού οφείλει πολλά στην παράδοση του λατρευτικού ταξιδιού. Ο Τόμας Κουκ, θυμίζει πρόσφατο σχετικό αφιέρωμα του ιταλικού L' Espresso (27/3), προτού γίνει ο πατριάρχης των ταξιδιωτικών πρακτόρων της νεότερης εποχής, ήταν ένας απλός ιεροκήρυκας. Κι όταν στις 5 Ιουλίου 1841 φόρτωνε σε ένα αγγλικό τρένο τους πρώτους 570 πελάτες του για ένα καλά οργανωμένο προσκύνημα, ήταν απόλυτα πεισμένος ότι εκτός από το ταξίδι τούς προσέφερε και την άφεση των αμαρτιών τους.
Από τότε, τα τουριστικά πακέτα με το διττό περιεχόμενο (του ταξιδιού και της μεταμέλειας) γνωρίζουν όλο και μεγαλύτερη ανάπτυξη. Με αποτέλεσμα, όπως γράφτηκε χαρακτηριστικά, η Λούρδη στη Γαλλία να ανταγωνίζεται τις Κάννες σε ξενοδοχειακές μονάδες, ενώ το ισπανικό προσκύνημα του Σαντιάγο ντε Κομποστέλα να μην υστερεί της Ντίσνεϊλαντ. Την ίδια ώρα, ο παγκόσμιος χάρτης του θρησκευτικού τουρισμού είναι κατάστικτος από σημεία όπου οι πιστοί των διαφορετικών θρησκειών συρρέουν από τα πέρατα της γης για να πραγματοποιήσουν το πανανθρώπινο όνειρο του "χατζή". Πέρασε πια ανεπιστρεπτί ο καιρός που ένα ταξίδι στους Αγίους Τόπους προϋπέθετε πολύχρονη ψυχική και υλική προεργασία, ένα στοίχημα ζωής που μπορούσε να κοστίσει στον πιστό ακόμη και το θάνατο. Τον 16ο αιώνα, σύμφωνα με υπολογισμούς του γάλλου ιστορικού Φερνάν Μπροντέλ, το θαλάσσιο ταξίδι από τη Βενετία έως τους Αγίους Τόπους διαρκούσε κατά μέσο όρο 43 ημέρες, ενώ για την επιστροφή απαιτούνταν τουλάχιστον 93 ημέρες. Τέσσερις αιώνες αργότερα, η εκμηδένιση των αποστάσεων έχει μετατρέψει το επικίνδυνο ταξίδι σε ανώδυνη μετακίνηση. Η μαζικότητα είναι ένα από τα αποτελέσματα της αλλαγής των συνθηκών: Περί τα δύο εκατομμύρια είναι σήμερα οι μουσουλμάνοι που επισκέπτονται κάθε χρόνο τη Μέκκα, ενώ το 1939 δεν ξεπερνούσαν ακόμη τις 60 χιλιάδες. Οσο για τους καθολικούς, στα 20-30 εκατομμύρια υπολογίζονται οι προσκυνητές που θα συρρεύσουν στο Βατικανό για το ιωβηλαίο του 2000.
Κοινό το ταξίδι, αλλά διαφορετικοί οι τόποι προορισμού. Με την εξαίρεση των προτεσταντών που από νωρίς κατήγγειλαν την εμπορευματοποίηση (υλική και πνευματική) των προσκυνημάτων, οι υπόλοιποι χριστιανοί συνεχίζουν να δίνουν ιδιαίτερη σημασία στα ταξίδια στους ιερούς τους τόπους, μια συνήθεια που τη διατηρούν από τον 4ο αιώνα. Βασικό προσκύνημά τους η Ιερουσαλήμ, αλλά όχι το μοναδικό. Στα πολλά ιερά μέρη της καθολικής εκκλησίας συγκαταλέγονται η Ρώμη (εκεί που μαρτύρησαν οι άγιοι Πέτρος και Παύλος), η Λούρδη (μέρος θαυματουργό, όπου εμφανίστηκε το όραμα της Παναγίας το 1858), η Παναγία της Σάρτρ, το Μον Σεν Μισέλ, η Λα Σαλέτ, η Παναγία ντελ Πιλάρ στη Σαραγόσα κ.ο.κ. Η Παναγία της Τήνου, τα λείψανα του Αγίου Σπυρίδωνα στην Κέρκυρα, του Αγίου Γεράσιμου στην Κεφαλλονιά και του Αγίου Διονύσιου στη Ζάκυνθο αποτελούν μερικά από τα σπουδαιότερα προσκυνήματα για τους ορθοδόξους.
Στα μέσα Απριλίου ήταν φέτος η σωστή εποχή για την επίσκεψη στη Μέκκα, το βασικό προσκύνημα των μουσουλμάνων, ένα ταξίδι που οφείλουν να πραγματοποιήσουν μία τουλάχιστο φορά στη ζωή τους. Με ειδικό λευκό ένδυμα και καλυμμένο το κεφάλι, άνδρες και γυναίκες επί πέντε συνεχείς ημέρες καλούνται να ακολουθήσουν εκεί την τελετουργία που θα τους μετατρέψει σε "χατζήδες". Συχνά συνδυάζουν την επίσκεψη αυτή με ένα προσκύνημα στη Μεδίνα, όπου βρίσκεται ο τάφος του Προφήτη, και αποτελεί τον δεύτερο σημαντικότερο ιερό τους τόπο. Τρίτη άγια πόλη η Ιερουσαλήμ με το περίφημο Τέμενος του Ομάρ, από όπου αναλήφθηκε στους ουρανούς ο Μωάμεθ, σε ένα σημείο της Παλιάς Πόλης εξίσου ιερό για εβραίους και χριστιανούς.
Εκτός όμως από τους γνωστούς στη Δύση ιερούς τόπους εβραίων, χριστιανών και μουσουλμάνων, άπειρα είναι τα προσκυνήματα και των άλλων, πιο άγνωστων σε μας, θρησκειών. Στην Κίνα, για παράδειγμα, υπάρχουν εννέα ιερά βουνά, από τα οποία τα πέντε συνδέονται με τον ταοϊσμό και τα άλλα τέσσερα με το βουδισμό. Σύμφωνα με τη διδασκαλία του Βούδα, κάθε πιστός οφείλει να επισκεφθεί ένα τουλάχιστον από τέσσερα ιερά σημεία της Ινδίας (Λουμπίνι, Μποντγκάγια, Ιζιπατάνα, Κουσινάρα). Ετσι, στο πέρασμα των αιώνων, εκατομμύρια υπήρξαν οι πιστοί από κάθε γωνιά της Ασίας που πραγματοποίησαν το προσκύνημα αυτό, ενώ το θέμα της μετάβασης σε έναν από τους τέσσερις άγιους τόπους της Ινδίας αποτέλεσε βασικό μοτίβο της βουδιστικής φιλολογίας. Εξίσου σημαντική είναι η επίσκεψη στα μέρη εξαγνισμού (τίθρα) για τους ινδουιστές. Το Αλαχαμπάντ στο Γάγγη, αλλά και το Μπεναρές, είναι δύο από τα χιλιάδες ιστορικά προσκυνήματά τους.
Διαχρονικό και ευρύτατα διαδεδομένο, το ταξίδι στους ιερούς τόπους δεν συνιστά ωστόσο μια ενιαία ανθρώπινη εμπειρία. Αν κρίνουμε από τους πολλούς προσκυνητές που μίλησαν για την προσωπική τους εμπειρία, τα κίνητρά τους είναι συχνά διαφορετικά, άλλες και οι αναμονές τους από την επίσκεψη. Δεν πρόκειται απλώς για το προφανές δίλημμα τουρισμός ή πίστη. Ορισμένοι μοιάζουν να συμμερίζονται την ελπίδα ότι το ταξίδι θα σημάνει τη ρήξη με το ίδιο τους το παρελθόν, στάση που ο ιστορικός Ζ. Ντιμπί εντόπισε ήδη στον δυτικό Μεσαίωνα. Αλλοι αντιμετωπίζουν το προσκύνημα ως διαδικασία αποκάλυψης της αλήθειας, όπως ο Μάλκολμ Χ που μόνο στη Μέκκα θα πειθόταν για τη σημασία του Ισλάμ στον αγώνα του. Υπάρχουν όμως και κάποιοι, όπως ο Μαρκ Τουέιν, που το τέλος του ταξιδιού νιώθουν μια έντονη αμηχανία: "Δεν καταφέρνω να αντιληφθώ ότι εδώ που κάθομαι κάθησε ένας θεός, ότι βλέπω το ρυάκι και τα βουνά που αντίκρισε αυτός ο θεός. (...) Οι θεοί, όπως τους καταλαβαίνω εγώ, κρύβονται πάντοτε στα σύννεφα κι είναι πολύ μακρινοί."

Rafting, trekking και ...churching

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε το Πάσχα για να αντιληφθούμε ότι και στη χώρα μας -όπως σ' όλο τον κόσμο- ο προσκυνητής αποτελεί έναν ειδικό στόχο της τουριστικής βιομηχανίας. "Αργή αλλά σταθερή ανάπτυξη παρουσιάζει ο θρησκευτικός τουρισμός. Με κέντρο τις Μητροπόλεις, τις μεγάλες ενορίες της πρωτεύουσας αλλά και διάφορες θρησκευτικές οργανώσεις, διοργανώνονται επισκέψεις σε θρησκευτικούς τόπους, είτε με αφορμή κάποια θρησκευτική εορτή, εκδήλωση ή τελετή, είτε όχι. Οι συμμετέχοντες στις επισκέψεις αυτές ανήκουν συνήθως στην τρίτη ηλικία", σημειώνει το περιοδικό "Τουρισμός και Οικονομία" (Απρίλιος, 1994). Προφανώς, τα "ταξίδια του Θεού", δεν απασχολούν αποκλειστικά τα εκατοντάδες γραφεία ενοικιάσεως πούλμαν στις κατά τόπους ενορίες (τα οποία οφείλουν στους προσκυνητές περίπου το 20% του τζίρου τους), αλλά ολόκληρο τον κλάδο του τουρισμού. Οπως μας εξηγεί ο ειδικός στον τουρισμό, ερευνητής του ΕΚΚΕ, Πάρις Τσάρτας, "δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πρόκειται για την πιό οργανωμένη, σχεδόν συντεταγμένη, ειδική αγορά, και ότι, ανεξάρτητα από τη μικρομεσαία εισοδηματική κατάσταση αυτού του είδους των ταξιδιωτών, ο αριθμός τους αυξάνεται σταθερά". Επομένως και τα κέρδη, του σχετικού δικτύου, δεν πάνε πίσω.
Μόνο στο εσωτερικό της χώρας διακινούνται -προς τα πάσης φύσεως Μοναστήρια- γύρω στα 300.000 άτομα, κάθε χρόνο. Η Εκκλησία έχει τους δικούς της λόγους να τα ενθαρρύνει. Πέρα από το το πλήθος των "προσκυνηματικών οδηγών", των "οδοιπορικών", και του υπόλοιπου σχετικού καθοδηγητικού υλικού που διαθέτει στους πιστούς, η Εκκλησία παρεμβαίνει ακόμα πιο δυναμικά. Λίγες μέρες, π.χ, πριν το φετινό Πάσχα, διαβάσαμε ορισμένες σχετικές λεπτομέρειες: "Ηδη οι Ελληνορθόδοξες Μητροπόλεις της Ευρώπης, με πρωτοβουλίες, σε τοπικό επίπεδο, αλλά οργανωμένα και μελετημένα μέσα στο πνεύμα που τους έχει εμπνεύσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο, πραγματοποιούν προσκυνηματικές εκδρομές στον ομφαλό της Χριστιανοσύνης και του Ελληνορθόδοξου Πνεύματος, την Κωνσταντινούπολη (...) Πηγαίνουν στο Φανάρι για να πάρουν την ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχη, που αποτελεί επί αιώνες το σύμβολο ενότητος του Γένους, από την παρουσία του οποίου αναβλύζουν τα οράματα του Ελληνισμού" ("Καθημερινή", 6.4. 1997). Σε διάφορες ενορίες του λεκανοπεδίου βλέπουμε φυλλάδια εξειδικευμένων ταξιδιωτικών γραφείων, τα οποία "πραγματοποιούν συνεχώς εκδρομάς εις τους Αγίους Τόπους καθ' όλον το έτος, υπό την αιγίδα της εν Ελλάδι Εξαρχίας του Παναγίου Τάφου". Και βεβαίως, οι μετακινήσεις προσκυνητών από τους τουρ οπερέιτορς "υπό την αιγίδα" εκατοντάδων Κληρικών, Ηγουμένων, αλλά και άλλων ημι-θρησκευτικών παραγόντων, δεν έχει τελειωμό. Από τον Οσιο Πατάπιο, τη Φανερωμένη και τον Αγιο Ραφαήλ, έως την Καπερναούμ, το Περιβόλι της Παναγιάς και τον Γολγοθά. Για όλα τα γούστα και όλα τα βαλάντια.
Ως ξεχωριστό είδος -target group στη γλώσσα του μάρκετινγκ- οι προσκυνητές, αλλά και όλοι οι θρησκευόμενοι πελάτες, προσεγγίζονται μέσω μιας ειδικής γλώσσας. Οι ταξιδιωτικοί πράκτορες, όλου του φάσματος, γνωρίζουν πολύ καλά τον κώδικα. Οταν πρόκειται να στείλεις ειδικό κόσμο το Πάσχα στην Πάτμο ή στη Χίο, π.χ, τα νησιά αυτομάτως γίνονται Ιερά και όχι "ηλιόλουστα, καταγάλανα, κοσμοπολίτικα" κ.λπ. Την Μ. Πέμπτη, δεν έχει ταβερνάκι, ουζάκι και μπαράκι, αλλά "παρακολούθηση της αναπαράστασης του Νιπτήρα η οποία γίνεται μόνο στην Πάτμο και τα Ιεροσόλυμα". Το πακέτο της εκδρομής στην "Πολιτιστική Πρωτεύουσα", μετονομάζεται σε "Πάσχα στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη". Και στις Φέρρες αν φέρεις κόσμο την Ανάσταση, θα προβάλεις "τον περίφημο ναό Κοσμοσωτήρος του 12ου αιώνα, το σύμβολο της Θράκης, με τα περίφημα ψηφιδωτά και την κρύπτη", και θα έχεις προσλάβει κάποιον θρησκευτικό "ειδικό ομιλητή". Ακόμα και στο Μόντε Κάρλο θα βρεις τρόπο να ικανοποιήσεις τις θρησκευτικές ανάγκες των τουριστών σου: "Θα επισκεφθούμε τα Ανάκτορα και το ονομαστό Καζίνο. Το βράδυ θα παρακολουθήσουμε την τελετή της Ανάστασης σε ορθόδοξη εκκλησία. Και μετά μεζέδες στο ξενοδοχείο, προσφορά του γραφείου μας".
Τα πρακτορεία που μεταφέρουν χιλιάδες προσκυνητές στους Αγίους Τόπους και το Σινά, ιδίως την περίοδο των Παθών του Κυρίου, ξέρουν ότι έχουν να κάνουν με "τον σκληρό πυρήνα", με τους πιο αυστηρούς από τους θεοσεβείς πελάτες τους. Σέβονται την κατανυκτική ατμόσφαιρα μέσα στην οποία ζουν οι προσκυνητές, και οφείλουν να διασκεδάσουν τις πολλαπλές τους ανασφάλειες. Απευθύνονται, κυρίως, σε ανθρώπους μεγάλης ηλικίας, με ελάχιστες ταξιδιωτικές εμπειρίες και φόβο για τον όποιο ξένο. Αν αναλογιστούμε την περσινή δολοφονική επίθεση που δέχτηκε ένα γκρουπ Ελλήνων στο Κάιρο (προερχόμενο από τους Αγίους Τόπους) ή κάμποσα άλλα τραγικά ατυχήματα σε ανάλογες εκδρομές, μπορούμε να καταλάβουμε τη δυσκολία στη χάραξη μιας αποτελεσματικής στρατηγικής προσέλκυσής τους. Ξεκινώντας από το συμβολικό πεδίο, δεν χρησιμοποιούν τη λέξη Ιερουσαλήμ. Γράφουν, ει δυνατόν με βυζαντινούς χαρακτήρες, π.χ, "Πάσχα στα Ιεροσόλυμα". Αποφεύγουν τη χρήση κάθε μη βιβλικού τοπωνύμιου. Υπογραμμίζουν τα προσφερόμενα νηστίσιμα γεύματα, τη λιτότητα της φιλοξενίας (και όχι τα πολλά αστέρια των ξενοδοχείων) και τη χριστιανική σημασία κάθε στιγμής του προγράμματος: "Αναχώρηση νωρίς το πρωί για την Ιερά Μονή του Αγίου Γεωργίου Χοτζεβίτου όπου βρίσκονται το σπήλαιο του Προφήτη Ηλία και ο τόπος προσευχής Ιωακείμ και Αννης για την ατεκνία τους". "Ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων κ. Διώδωρος Α' νίπτει συμβολικώς τους πόδας 12 κληρικών εις ανάμνησιν της πράξεως του Κυρίου κατά τον Μυστικόν Δείπνον". "Ωρα 07:00. Συγκέντρωσις των προσκυνητών εις το Πραιτώριον όπου ψάλλονται αι Μεγάλαι Ωραι. Μετά το πέρας ο επικεφαλής Μητροπολίτης φέρων τον Σταυρόν επί του ώμου ανέρχεται την οδόν του Μαρτυρίου".


Η πανήγυρις των πανηγύρεων

Κατάνυξη, έχθρα και εγρήγορση για τυχόν επεισόδια. Οι προσκυνητές του Πάσχα στα Ιεροσόλυμα βρίσκονταν συχνά αντιμέτωποι με τα πιο αντιφατικά συναισθήματα. Ενας από αυτούς, ο αλεξανδρινός λόγιος Ευγένιος Μιχαηλίδης, αναπολεί την "εορτήν των εορτών και πανήγυριν των πανηγύρεων" σε κείμενό του δημοσιευμένο το Πάσχα του 1936 με τίτλο "Παραδόσεις από την χώραν των προσκυνημάτων":

"Είναι 11 ώρα π.μ. του Μεγάλου Σαββάτου. Η χριστιανική νεολαία της Αγίας Πόλεως λαμβάνει την θέσιν της περί το Κουβούκλιον ένθα το άγιον φως της ημέρας εκείνης θα φωτίση την διάνοιάν μας. Ακρα σιωπή επικρατεί, αλλ' αυτή από καιρού εις καιρόν διακόπτεται με εκκωφαντικά άσματα, που έχουν στόχον τους απογόνους εκείνων, οι οποίοι εσταύρωσαν τον Σωτήρα του κόσμου. Εκτοτε παρήλθον περί τα 2 χιλ. χρόνια και η έχθρα εξακολουθεί βαθειά να έχη τας ρίζας της εις την καρδίαν μας! Θαρρείς πως δεν είμεθα οπαδοί Εκείνου, που εκ του ύψους του σταυρού συνεχώρησε τους αντιπάλους Του!
Περί την 12 φθάνει ο Πατριάρχης μας, ή και ο εκάστοτε Αντιπρόσωπός Του, με μεγάλην συνοδείαν ρασοφόρων, υπερασπιστών της Ιεράς ελληνικής παρακαταθήκης! Ολοι ακμαίοι και φαιδροί και κάποτε κάποτε σκεπτικοί! Η ιεροτελεστία της ημέρας εκείνης πολλάκις κρύπτει απρόοπτα, δι' αυτό και η Κυβέρνησις την ημέραν εκείνην αγρυπνά με εξαιρετικά μέτρα.
Ακολουθεί λιτανεία περί το άγιον Κουβούκλιον (...). Την τάξιν διατηρεί σεβαστή στρατιωτική δύναμις, ετοίμη εις πρώτον σύνθημα να λάβη θέσιν επιθετικήν. Ιερωμένοι Ελληνες, Κατόλικοι, Αρμένιοι, Συριάνοι και Χαμπέσοι παρακολουθούν τα γεγονότα και είναι έτοιμοι εις επέμβασιν, όταν σημειωθή και το ελάχιστον κρούσμα αντιπροσκυνηματικόν. Καθεστώς ιδιόρρυθμον! Παραδόσεις σεβασταί!
Τελειώνει η λιτανεία (...). Προ της θύρας ακριβώς διακρίνεται εκπρόσωπος του ιθαγενούς κλήρου. Ολη η προσοχή του, όλος ο νους του είναι εστραμμένα προς την κυκλοτερή θύραν και κάπου κάπου ρίπτει μια ματιά γύρω του, ίνα βεβαιωθή πως οι άνθρωποί του, οι υπερασπισταί του, ευρίσκονται όλοι έτοιμοι εις τας θέσεις των. Εξαφνα, ο ιερεύς αυτός επί ώμων ευρίσκεται εις μεγάλην απόστασιν από το Κουβούκλιον, μπροστά από τον Σκευοφύλακα του Ναού της Αναστάσεως, διά να του παραδώση το άγιον φως που μόλις παρέλαβε, πρώτος, από τα χέρια του Αρχιερέως Του. Δυναταί κωδωνοκρουσίαι αγγέλλουν το γεγονός, ο δε τηλέγραφος αυτοστιγμεί το εξαπλώνει εις τα τέσσαρα πέρατα του κόσμου!" (περ. "Παναιγύπτια", 11 Απριλίου 1936, σ.38).

Ο προσκυνητής των 5 ηπείρων

Κάθε πιστός μουσουλμάνος θεωρεί υποχρέωσή του να επισκεφθεί την ιερή Καάμπα στη Μέκκα της Σαουδικής Αραβίας τουλάχιστον μια φορά στη ζωή του. Ο Ροζέ Γκαροντί ασπάστηκε τον ισλαμισμό το 1982, στα 70 του. Βιαζόταν, λοιπόν, να εκπληρώσει την υποχρέωσή του. Αναδημοσιεύουμε αποσπάσματα από τις αναμνήσεις του για το προσκύνημα του 1986, τα οποία παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, εφόσον ο γνωστός γάλλος συγγραφέας έχει προλάβει να μεταπηδήσει από το σταλινισμό στο χριστιανισμό και έχει φλερτάρει ελαφρώς με το βουδισμό. Ισως επειδή κι ο ίδιος διαισθάνεται ότι μπορεί την επομένη να προσηλυτιστεί σε κάποιο άλλο δόγμα, ο Γκαροντί δίνει στο "προσκύνημα" μια πανθρησκευτική μορφή.

Εκατοντάδες χιλιάδες μουσουλμάνοι φθάνουν για το προσκύνημα που ξεκινά σε τρεις μέρες. Ηδη από το ξενοδοχείο φοράω το "Ιχράμ", το οποίο είναι υποχρεωμένος να φέρει κάθε προσκυνητής κατά τη διάρκεια του εξαγνισμού: μια ποδιά από λευκό ύφασμα που περιβάλλει τους γοφούς, ένα μαντίλι ριγμένο πάνω στους ώμους.
Στα πεζοδρόμια της Μέκκας συνωθούνται άντρες και γυναίκες από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και ψάχνουν μια σκιερή γωνιά, δίπλα σ' ένα καμιόνι, σε μια γέφυρα ή σ' ένα βράχο των κοντινών λόφων.
Το μπερδεμένο πλήθος μπαίνει στον περίβολο του τεμένους: ένα μοναδικό λευκό άνθος με τον ύπερο της Καάμπα, ντυμένο με χρυσοποίκιλτο μαύρο βελούδο. Από την ανώτερη κιονοστοιχία, στις δύο η ώρα το πρωί, παρατηρώ αυτό το νεφέλωμα. Από εδώ δεν είναι δυνατόν να διακρίνεις πρόσωπα, παρά μόνο το πλήθος που διαρκώς αυξάνεται. Μέσα στη νύχτα, εξαφανίζεται το σχήμα του τεμένους. Μένει μόνο το φως: το διπλό στεφάνι, κάτω, και οι λάμπες που αστράφτουν σαν χρυσαφένιες σταγόνες πάνω στα μάρμαρα.
Κι αυτός ο τροχός που γυρίζει, αυτός ο τροχός.
Δεν είναι δυνατόν να αντισταθούμε σ' αυτό τον ίλιγγο, δεν είναι δυνατόν να μην αναμιχθούμε στο λαό της Εξόδου. Μόλις βυθιζόμαστε σ' αυτό το χείμαρρο ξεσπά η Εξοδος όλων των λαών της γης, που έχουν έρθει με τη δύναμη των αιώνων για να ανανεώσουν το συμβόλαιο του Αβραάμ με το Θεό του.
"Λαμπαϊκ, Αλαχούμα, Λαμπαϊκ."
"Ηρθα, Θεέ μου, ήρθα."
Κάτω από τους προβολείς, η τεράστια μαρμάρινη αυλή θυμίζει ένα παγοδρόμιο, λευκό και διάφανο.
Κέντρο του κόσμου και καρδιά της ύπαρξης για ένα δισεκατομμύριο μουσουλμάνων, ο πέτρινος κύβος, ακίνητος κινητήρας της έλξης στον ανθρώπινο γαλαξία, είναι ο άξονας αυτού του τροχού που γυρίζει με φορά αντίστροφη από τους δείκτες του ρολογιού. Μοιάζει σαν να επιχειρούμε όλοι μαζί να επιστρέψουμε κόντρα στο ρεύμα της ιστορίας, για να ανακαλύψουμε την πηγή: τον Μωάμεθ, τον Ιησού, τον Μωυσή, και -τέλος- τον Αβραάμ, ο οποίος - σύμφωνα με το Κοράνι- κατασκεύασε την Καάμπα.
Το προσκύνημα δεν είναι μόνο η εικόνα της κοινότητας του Ισλάμ, αλλά και το σύμβολο του εσωτερικού ταξιδιού προς το κέντρο του εαυτού μας. Η στιγμή που κρίνουμε τη ζωή μας, από μια σκοπιά πέραν της ζωής. Η προσευχή, όπου μνημονεύουμε το Θεό, είναι η στιγμή που υψωνόμαστε υπεράνω των καθημερινών μας προβλημάτων.
Η στιγμή της ρήξης.
Η ώρα που αρχίζουμε την πορεία.
Αυτός που οδηγεί την προσευχή μας είναι ο Ισάμ Ατάρ. Εικόνα της θυσίας και της αγιότητας, αυτός ο παλιός αρχηγός των Αδελφών μουσουλμάνων στη Συρία έχει γίνει στόχος των εξουσιών: oι δολοφόνοι που δεν τον βρήκαν σκότωσαν τη γυναίκα του. Σήμερα διευθύνει μια από τις πιο ζωντανές και πιο μεγάλες μουσουλμανικές κοινότητες της Ευρώπης, στη Γερμανία, στο Εξ Λα Σαπέλ. Ακολουθώ την προσευχή του Ισάμ Ατάρ, οι κινήσεις μου συνδέονται με τις δικές του στην αλληλεγγύη ενός σώματος. Κοινωνώ με τις μεταβολές των βουνών, τα κύματα της θάλασσας, τις κινήσεις του σταριού.
Η προσευχή δεν μας ενώνει μόνο με τη φύση και με τον κόσμο, αλλά με την ανθρωπότητα ολόκληρη: τα "κίμπλας" όλων των τζαμιών του κόσμου σχηματίζουν γύρα από την Καάμπα ομόκεντρους κύκλους που συμβολίζουν την υπέρτατη ενότητα.

ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ. Οι τουρίστες της ειδικής αυτής κατηγορίας αποφεύγουν να ταξιδέψουν μόνοι. Πρόσφατες μελέτες για τους τρόπους μετάβασης σε Λούρδη, Φάτιμα και Λορέτο, καθώς και σε προσκυνήματα των ΗΠΑ, του Καναδά και της Ινδίας, δείχνουν ότι οι ταξιδιώτες προσκυνητές μετακινούνται στις περισσότερες περιπτώσεις ομαδικά. Οπως προκύπτει από δείγμα 1.537 προσκυνητών, μόνο το 11% είχαν επιλέξει να ταξιδέψουν μόνοι. Το 65% ταξίδευαν με μέλη της οικογένειάς τους, 12% με φίλους και 12% με οργανωμένα γκρουπ. Ενα διαφορετικό δείγμα αποτελούμενο αποκλειστικά από προσκυνητές της Λούρδης έδειξε μεγαλύτερη αναλογία οργανωμένων ταξιδιών, ανεβάζοντας το ποσοστό τους στο 29%.

ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΟΙ ΠΡΑΚΤΟΡΕΣ. Τα θρησκευτικά ταξίδια οργανώνονται από διαφορετικούς κατά θρησκεία φορείς. Στον χριστιανικό κόσμο, τα γκρουπ των προσκυνητών οργανώνονται συχνά από τις ίδιες τις εκκλησίες, τις ενορίες, τις νεανικές θρησκευτικές οργανώσεις ή τα εκκλησιαστικά σχολεία. Στον ινδουιστικό, αντίθετα, οι θρησκευτικές εκδρομές οργανώνονται περισσότερο από εργοστάσια και κυβερνητικούς φορείς. Υπάρχουν βεβαίως και πρακτορεία ειδικευμένα στον οργανωμένο θρησκευτικό τουρισμό. Η μεγαλύτερη γερμανική επιχείρηση αυτού του είδους είναι το "Βαυαρικό Προσκυνηματικό Πρακτορείο" που από το 1950 έως το 1992 διοργάνωσε 6.000 θρησκευτικά ταξίδια και εξυπηρέτησε 600.000 προσκυνητές.

ΤΑΞΙΔΕΥΤΕΣ. Ο συνολικός αριθμός των θρησκευτικών μετακινήσεων στον κόσμο ανερχόταν στις αρχές της δεκαετίας του '90 σε περισσότερα από 220 εκατομμύρια ταξίδια το χρόνο. Από αυτά, 150 περίπου εκατομμύρια (περίπου 70% του συνολικού αριθμού) αφορούν ταξίδια χριστιανών. Τα ταξίδια των ινδουιστών ανέρχονται σε 20-30 εκατομμύρια, ενώ μουσουλμάνοι, βουδιστές, και άλλοι δεν υπερβαίνουν τα 40 εκατομμύρια. Περίπου 40 εκατομμύρια χριστιανοί (περισσότερο από το 25%) κατευθύνονται σε είκοσι σημεία προσκυνήματος της θρησκείας τους, ενώ πάνω από δέκα εκατομμύρια μουσουλμάνοι επιλέγουν έναν από δεκαπέντε ιερούς τόπους της δικής τους πίστης.

ΜΠΟΥΦΕΔΕΣ. Από πασχαλινό πρόγραμμα λαϊκού ταξιδιωτικού γραφείου, αντιγράφουμε το διαιτολόγιο της Μεγάλης Παρασκευής, ειδικά για θεοσεβούμενους: "Περιγραφή νηστίσιμου μπουφέ: Κρύα: Λάχανο, μαρούλι, καρότο, κρεμμύδι, ριζοσαλάτα, ταραμοσαλάτα, πατατοσαλάτα, ντομάτα, φασόλια ξερά, ντολμαδάκια, ελιές, πίκλες, αγγούρι, κάπαρη, ρίγανη, πατζάρια. Ζεστά: μπιφτέκι από μαλακοειδή, χταπόδι, καλαμαράκια, σουπιές, σπανάκι, μακαρόνι κοφτό, πατάτες, ντομάτες γεμιστές, πιπεριές γεμιστές, αγγινάρες πολύτα (sic). Επιδόρπιο: χαλβάς με σιμιγδάλι, χαλβάς τυποποιημένος, φρουτοσαλάτα, φρούτα εποχής".

ΧΑΡΜΟΛΥΠΗΜΕΝΟΙ. "Τελειώνει η λειτουργία και σε καταλαμβάνει ένα αίσθημα χαρμολύπης. Χαίρεται η ψυχή σου με όσα άκουσε, μ' εκείνες τις υπέροχες καταβασιές και τους άλλους ύμνους της Γέννησης, και λυπάται που πήραν τέλος. Σε παρηγορεί, ωστόσο, η σκέψη ότι δεν θ' αργήσεις να βρεθείς και πάλι σε ακολουθία. Ευλογημένος τόπος, αγιασμένο βουνό, το περιβόλι της Κυρίας Θεοτόκου. Μετά την τράπεζα με ποικιλία ψαριών, που είναι μαγειρεμένα με διάφορους τρόπους για το αιδέσιμο της ημέρας και συνοδεύεται από γλύκισμα, μαζευόμαστε στο αρχονταρίκι, όπου καίει η πυροστιά κι έχει ζέστη. Οι αδελφοί ψήνουν κάστανα..." (Από την "Οδοιπορία στο Αγιο Ορος", του Ι.Μ. Χατζηφώτη, "Ιρις", 1993).

ΧΙΩΤΕΣ. Ζήλεψαν φαίνεται, το τουριστικό θαύμα που γνωρίζει το γειτονικό νησί της Μυτιλήνης με τη Μονή του Αγίου Ραφαήλ, και οι άνθρωποι της Δημοτικής Επιτροπής Τουρισμού της Χίου εξέδωσαν το δικό τους προσκυνηματικό οδηγό. "Χίος: το αγιονήσι", επιγράφεται: "Είναι τόπος ιερός και αγιασμένος από τη ζωή και τα θαύματα 22 τοπικών αγίων. Οι μάρτυρες με το αίμα τους πορφύρωσαν τα χώματα, στόλισαν τους ερημικούς τόπους και τις γραφικές βουνοπλαγιές του με τα αιώνια μνημεία των Μοναστηριών και των Εκκλησιών (...) Η επίσκεψη στο νησί και ιδιαίτερα η ιερή οδοιπορία, συνδυασμένη με τις φυσικές του καλλονές, την ήμερη και καλωσυνάτη φιλοξενία των κατοίκων και τον τοπικό τουρισμό, δεν χαρίζει απλώς ένα ευχάριστο ταξίδι, αλλά προσφέρει και μια αλησμόνητη θρησκευτική βιωματικότητα και εμπειρία".

ΣΤΡΑΤΕΥΜΕΝΟΙ. "Είμαστε στο Σπήλαιο που οι πιο πολλοί ονειρευτήκαμε να βρεθούμε από τότε που αισθανθήκαμε τον εαυτό μας. Στα πόδια ακριβώς της Αγίας Τράπεζας που λειτουργούν οι ορθόδοξοι είναι το σημείο που γεννήθηκε ο Χριστός. Ενα ασημένιο αστέρι έχει τοποθετηθεί στο πάτωμα και γράφει με λατινικά γράμματα: "Ενταύθα εκ της Παρθένου Μαρίας εγεννήθη ο Ιησούς". Απορούμε για τα λατινικά και ρωτούμε. Ο Γέροντας λυπημένος μάς μιλάει για το χωρισμό των Εκκλησιών του Χριστού μετά το σχίσμα και τον ανταγωνισμό που υπάρχει. Δεν θέλουμε να μελαγχολήσουμε. Δεν θέλουμε να θυμώσουμε. Θέλουμε όμως να αγωνιστούμε. Καταλαβαίνουμε πως για να διατηρηθούν όλα τούτα τα άγια μέρη, χρειάζεται πίστη και προσπάθεια." ("Περπατώντας στο Φως, Οδοιπορικό στους αγίους Τόπους και στο Σινά", Κασσιανής Δ. Πανουτσοπούλου, εκδ "Αποστολικής Διακονίας", 1991).

ΑΠΟΚΑΛΥΦΘΕΝΤΕΣ. "Μέσα στο Μοναστήρι του Αγ. Ιωάννου λάμπουν οι θησαυροί που η αγάπη και η ευσέβεια τόσων Ελλήνων έστειλαν ως δωρεά στα Βυζαντινά και Μεταβυζαντινά χρόνια. Ο επισκέπτης θαμπώνεται εμπρός στα ιερά σκεύη από ασήμι, λεπτότατα εργασμένο, εμπρός στα χρυσοΰφαντα άμφια, την επισκοπική μίτρα με πραγματικά πολύτιμα πετράδια και τον κρυστάλλινο σταυρό στην κορυφή της (...) Οι σημερινοί προσκυνηταί επισκέπτονται την Πάτμο, την 'Ιερουσαλήμ του Αιγαίου', για να λάβουν την Χάρι του 'εσφαγμένου αρνίου', που παρέχει, σ' αυτούς που θέλουν, την αληθινή ελευθερία, αυτήν που οδηγεί στην 'μεταμόρφωσι εν δόξη'". ("Πάτμος το κρυστάλλινο νησί", Ειρήνη Οικονομίδου, Θεολόγος Ξεναγός, Αθήνα 1995).

ΔΙΑΔΙΚΤΥΩΜΕΝΟΙ. Παρά την αντίδραση των ταξιδιωτικών πρακτόρων, εδώ και λίγα χρόνια λειτουργεί μια ειδική υπηρεσία στον ισραηλινό οργανισμό τηλεπικοινωνιών, η οποία συλλέγει τηλεγραφήματα και fax με προσευχές από πιστούς εβραίους όλου του κόσμου, τις οποίες τοποθετεί στο περίφημο "τείχος των δακρύων". Πρόκειται για την πρώτη εφαρμογή "προσκυνήματος δι' αλληλογραφίας". Οι ραβίνοι έχουν δώσει τη συγκατάθεσή τους, υπό τον όρο να μη δουλεύει αυτή η υπηρεσία το Σάββατο. Πριν από λίγους μήνες, στο χορό μπήκε και το Internet. Από τη σελίδα της Virtual Jerusalem μπορούν πλέον να στέλνουν τις προσευχές τους οι πιστοί συνδρομητές.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Gisbert Rinschede, "Forms of Religious Tourism" ("Annals of Tourism Research" 19/1, 1992). Κοινωνιολογική προσέγγιση των μορφών
θρησκευτικού τουρισμού, σε ένα αφιέρωμα που ασχολείται επίσης με τα βασικά προσκυνήματα εντός και εκτός Ευρώπης, το προφίλ του σύγχρονου προσκυνητή κ.λπ.

Ν. Θ. Μπουγάτσου, "Οδηγός προσκυνητού Αγίων Τόπων και Σινά" (εκδόσεις Καρδιάς, Αθήνα 1991). Συμβουλές για την απαραίτητη ψυχική προετοιμασία και περιήγηση στα σημαντικότερα χριστιανικά προσκυνήματα Παλαιστίνης και Σινά.

Δημητρίου Θ. Κόκορη, "Ορθόδοξα Ελληνικά μοναστήρια. Προσκυνηματικός οδηγός", (Αθήναι 1997). Κατάλογος 400 μοναστηριών στον ελληνικό χώρο που προτείνονται ως τόποι προσκυνήματος.

Ι. Μ. Χατζηφώτη, "Οδοιπορία στο Αγιον Ορος" (εκδόσεις Ιρις, Αθήνα 1993). Εντυπώσεις από τα αλλεπάλληλα ταξίδια του συγγραφέα στο Αγιον Ορος.

Edward W. Said, "Οριενταλισμός" (ελληνική έκδοση σε μετάφραση Φώτη Τερζάκη, Νεφέλη, Αθήνα 1996). Στην κλασική μελέτη του, ο παλαιστινιακής καταγωγής καθηγητής συγκριτικής λογοτεχνίας αφιερώνει ειδικό κεφάλαιο στο προσκύνημα γάλλων και βρετανών περιηγητών του 19ου άι. στην Ανατολή και τους Αγίους Τόπους.

Georges Duby, "Saint Louis a Chypre" (edit. Fondation Anastasios G. Leventis, 17/10/1990). Στη διάλεξή του αυτή που πραγματοποιήθηκε το 1990 στη Λευκωσία, ο σημαντικός γάλλος ιστορικός αναφέρεται στο πρσκύνημα του γάλλου βασιλιά Λουδοβίκου του Αγίου στους Αγίους Τόπους κατά τον 13ο αιώνα.

Roger Garaudy, "Mon tour du siecle en solitaire" (edit. Robert Laffont, Paris 1989). Οι αναμνήσεις του γνωστού "αρνητιστή" περιλαμβάνουν το προσκύνημά του στη Μέκκα.

ΔΕΙΤΕ

Ο Γαλαξίας (La voie lactee) του Λουίς Μπουνιουέλ (1968). Απολαυστική περιδιάβαση στον κόσμο των ποικίλων χριστιανικών δογμάτων και αιρέσεων, μέσα από το ταξίδι δυό προσκυνητών στο μοναστήρι της Κομποστέλα. Από τις καλύτερες δημιουργίες του μεγάλου σκηνοθέτη.

Μάλκολμ Χ (Malcolm X) του Σπάικ Λί (1992). Τετράωρη κινηματογραφική βιογραφία του ριζοσπαστικού ηγέτη μαύρου ηγέτη. Χαρακτηριστική η περιγραφή της επίδρασης που είχε πάνω του το προσκύνημα στη Μέκκα.

(πηγή: www.iospress.gr www.enet.gr, 27/4/1997)

Κανάρια Νησιά

Ακτή Λας Παλόμας,Γκραν Κανάρια Τα Κανάρια νησιά είναι ένα σύμπλεγμα εξωτικών νησιών που βρίσκεται στον Ατλαντικών, έξω από το Γιβραλτάρ και ανήκουν στην Ισπανία. Σ’ εκείνη την πλευρά του Ατλαντικού, μέσα από συγκλονιστικά γεωλογικά γεγονότα, γεννήθηκαν τα κανάρια νησιά. Αυτή, ακριβώς, η δυστυχής για τότε συγκυρία που άφησε πίσω της στάχτη, λάβα, ραϊσμένη γη, ήταν και τύχη για τον τόπο αυτό, στις μέρες μας. Όλα αυτά δημιούργησαν τη φύση των Καναρίων νησιών που είναι μοναδική. Μεγάλα βουνά, χιονισμένα μέχρι την Άνοιξη, αλλά και πανέμορφες κοιλάδες, τεράστιες αμμουδιές, δαντελωτές ακτές, σπάνια δάση και επιβλητικοί ηφαιστειακοί κρατήρες, κατάλοιπα της τρανής γεωλογικής ιστορίας των νησιών, είναι οι εικόνες που κυριαρχούν.

Οι μύθοι για την προέλευση και την ιστορία των νησιών χάνονται μέσα σε ελληνικές και ρωμαϊκές αναφορές στους κήπους της Εδέμ, τη χαμένη Ατλαντίδα, τους κήπους των Εσπερίδων και τόσα άλλα. Η ιστορία τους συνδέθηκε με τους πρώτους κατοίκους τους ψηλούς λευκόδερμους Γκουάντσις, που ζούσαν σε σπηλιές. Στην πορεία του χρόνου, συνδέθηκε με την κυριαρχία των ισπανών θαλασσοπόρων και τον Χριστόφορο Κολόμβο, που έκανε τα νησιά Γκραν Κανάρια και Γκομέρα το ορμητήριό του.

Φουέρτε Βεντούρα

Το μεγαλύτερο και το πιο γνωστό από τα νησιά είναι η Τενερίφη. Οι κάτοικοί της απολαμβάνουν ιδανικές κλιματολογικές συνθήκες, ζώντας αιώνια Άνοιξη. Στο τοπίο κυριαρχεί η μεγάλη οροσειρά από την Άναγα μέχρι το Τένο, δεξιά και αριστερά της πράσινες κοιλάδες και στη μέση ένας τεράστιος κρατήρας, που λέγεται “Λας Κανάδας Ντελ Τέιδε”. Πρόκειται, εκτός των άλλων, και για ένα εθνικό πάρκο ή αλλιώς Εθνικός Δρυμός. Η κορυφή βορείως του κρατήρα είναι και η ψηλότερη στην Ισπανία με υψόμετρο 3.718. Στα παράλια του νησιού κυριαρχεί οι αμμόλοφοι και οι αμμώδεις ακτές, οι κάθε λογής καλλιέργειες, με σημαντικότερη τις μπανάνες, αλλά και βραχώδεις περιοχές. Οι 220.000 κάτοικοι της Σάντα Κρουζ, της πρωτεύουσας του νησιού ζουν σε μια ζωντανή πόλη, φιλόξενη και ηλιόλουστη, τις περισσότερες ημέρες του χρόνου. Όμορφοι κήποι, λουλούδια κι ένα λιμάνι από τα πιο πολυσύχναστα και εμπορικά δίνουν το στίγμα της. Κατά τα άλλα είναι μια μοντέρνα πόλη, με μεγάλα κτίρια και ολίγον άναρχη ρυμοτομία.

Μέσα στους δρόμους της και δίπλα στα σύγχρονα κτίρια, συναντάει κανείς εκκλησίες, παλιά δημόσια κτίρια και χώρους ιστορικού - αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, σχεδόν όλα σε μπαρόκ στυλ. Θα δείτε το “Ελ Καμπίλντο Ινσουλάρ”, το κυβερνητικό κτίριο, που στεγάζει και το Αρχαιολογικό και Ανθρωπολογικό Μουσείο, το “Καζίνο Πρινθιπάλ” και το “Ελ Τριούνφο Ντε Λα Καλεντάρια”. Η σημαντικότερη εκκλησία είναι η “Λα Κονσεπσιόν”, επίσης σε μπαρόκ τεχνοτροπία. Υπάρχουν, ακόμη, μουσεία, γκαλερί, βιβλιοθήκες και πολλά άλλα. Άλλες σημαντικές πόλεις είναι η Λα Λαγκούνα, η Λα Οροτάβα, με σημαντικά μνημεία και εκπληκτική θέα προς το Πουέρτο Ντε Λα Κρουζ, που είναι το πλέον τουριστικό κέντρο του νησιού και έχει χαρακτηριστικό του, τις μαγευτικές φυσικές πισίνες του και το Κάστρο του Σαν Φελίπε.

Πουέρτο Ντε Λα Κρουζ/Τενερίφη

Μετά από ένα πέρασμα από τα νησιά Λα Πάλμα, με πρωτεύουσα τη γραφικότατη Σάντα Κρουζ, το Γκομέρα, το βραχώδες Ιέρο, με τα όμορφα πευκοδάση στο εσωτερικό του, το Λαντζαρότε, με το βουνό της φωτιάς, τις απέραντες ερήμους-παραλίες του νησιού Γκρατσιόζα, τα ειδυλλιακά παράλια του Φουέρτεβεντούρα το μεγάλο ενδιαφέρον το βρίσκει κανείς στο τρίτο μεγαλύτερο νησί του αρχιπελάγους, το Γκραν Κανάρια. Κι εδώ θα βρείτε απίστευτη ποικιλία τοπίου, από ερήμους άμμου, μέχρι βουνά με πολύ πυκνή, τροπική βλάστηση. Οι απότομες και βραχώδεις πλαγιές του Ελ Πουέρτο Ντε Λας Νιέβες και του Δε Λα Άλδεα, καθώς και τα φαράγγια Τιραχάνα, Μόγια και Αζουάχε εναλλάσσονται με ήρεμες κοιλάδες, γεμάτες χιλιάδες μπανανόδεντρα, όπως η Αρούκας. Ευδοκιμούν, ακόμη, καλλιέργειες που ήρθαν από όλα τα μέρη του κόσμου, ποικιλίες καφέ, πευκοδάση, λεμονιές, αμπελώνες και φυτείες καφέ, μπανανιές και αμυγδαλιές, ζαχαροκάλαμα και τοματιές.

Μπορεί το Γκραν Κανάρια να είναι, μόλις, το τρίτο σε μέγεθος νησί, αλλά η πρωτεύουσά του, η Λάς Πάλμας είναι η μεγαλύτερη πόλη του αρχιπελάγους. 370.000 κάτοικοι ζουν στο μεγαλύτερο σε αφίξεις λιμάνι της Ισπανίας και κοντά σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα αεροδρόμια της Ευρώπης. Η πόλη προσφέρει ό,τι ζητάει κανείς, μεταξύ των οποίων πολύ καλές τουριστικές υπηρεσίες από τα ξενοδοχεία, τα νυχτερινά κέντρα και τις διεθνείς ατραξιόν. Γενικά, η Λας Πάλμας προσφέρει την έντονη, κοσμοπολίτικη ζωή που συνδυάζεται με τις όμορφες εξοχές του Γκραν Κανάρια. Τις εντυπώσεις, όμως, δεν κερδίζει ούτε η “κοσμοπολίτισσα” ούτε η τουριστική Λας Πάλμας, αλλά η παλιά πόλη, η περιοχή Βεγκέτα. Εδώ βλέπει κανείς παραδοσιακά σπίτια, με όμορφες αυλές και αριστοτεχνικά μπαλκόνια. Εδώ, ανάμεσα στα σημαντικά αξιοθέατα, θα δείτε και το σπίτι που έμεινε ο Χριστόφορος Κολόμβος, πριν τα μεγάλα του ταξίδια στο” Νέο Κόσμο”.

INFO

Που θα μείνετε
Σε ξενοδοχεία υπέροχα θα βρείτε δωμάτια που θα σας ικανοποιήσουν απόλυτα. Οι καλύτερες επιλογές για να είστε κοντά στην έντονη ζωή είναι τα Γκραν Κανάρια, η Τενερίφη και το Πουέρτο Ντε Λα Κρουζ. Ενδεικτικά, ορισμένα ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια και διαμερίσματα:

Steigenberger La Canaria - 38 χιλιόμετρα από το αεροδρόμιο, με 249 δωμάτια, αθλητικές εγκαταστάσεις, τέσσερα εστιατόρια και δύο μπαρ. Gran Canaria, τηλ.:+34 9281 50400
Hotel Finca de la Florida - κοντά στο χωριό Σαν Μπαρτόλομι, με πισίνα, χώρος παιχνιδιού και εστιατόριο. Τηλ.:+34 928.80.50.93
Gran Hotel El Tope - Λιγότερο από δέκα λεπτά με τα πόδια από την ακτή, με θέα στο Πουέρτο Ντε Λα Κρουζ. Τενερίφη, τηλ.: +34 922 385052
Parador de El Hierro - Στην ακτή, πίσω από το Ροκ Ντε Μπονάντζα και τα ηφαιστειακά βουνά. Σάντα Κρουζ/Τενερίφη, τηλ.: +34 922 55 80 36
Hotel Rural - με ωραίο κήπο. Τενερίφη, τηλ.: +34 922 51 45 30
Hotel Corbeta - μπάνγαλοους και σουίτες για μεμονωμένους και οικογένειες. Λανζρότε, τηλ.:+34 928 517000
Hotel San Roque - Κτίριο του 17ου αιώνα, αποκαταστημένο. Γκαρατσίκο, Τενερίφη, τηλ.: +34 922 13 34 35
Camping Los Manzanos - Α' κατηγορίας κάμπινγκ, με πισίνα, ντουζιέρες, παιδική χαρά και άλλες ευκολίες.
Bandama Golf & Country Hotel - 27 δίκλινα δωμάτια με βεράντες, θερμαινόμενη πισίνα, εξωτικό κήπο και γήπεδο γκολφ. Λας Πάλμας/Γκραν Κανάρια, Τηλ.: +34 928 353354
Club La Santa - με αθλητικές εγκαταστάσεις. Τηλ.: +44 (0)161 790 9890
Pearly Grey Ocean Club - 93 στούντιο, δίκλινα ή μονόκλινα, στο χωριό Καλάο Σαλβάχε. Λα Γκομέρα. Τηλ.:+34 922 743903
South Tenerife Apartments - μεμονωμένα διαμερίσματα κοντά στην πισίνα. Τηλ.:+4401516254252
Tinoca Apartmentos - 48 δωμάτια με σολάριουμ, μισή ώρα από την παραλία Καντέρας. Λας Πάλμας/Γκραν Κανάρια, τηλ. +34 928 46 94 60, 928 46 90 09
Lanzarote Villas Direct - Τρεις επαύλεις προς ενοικίαση. Τηλ.:+34 928 84 82 09
Apartamentos Colon - Στο Λος Κεμάδος, νότια στο Ντε Λα Πάλμα. Διαμερίσματα με θέα, τηλ.:+34-922-444155
Anyka Sur - Διαμερίσματα, στούντιο και σπίτια στην Τενερίφη και τη Λα Γκομέρα. τηλ: +34 922 79 13 77, 922 79 37 34
Westhaven Bay - σπίτια με μία ή δύο κρεβατοκάμαρες και κουζίνα, στη νότια ακτή της Τενερίφης, στην Κόστα Ντελ Σιλέντσιο, τηλ:+34 922 73.12.84

Τι θα φάτε
Η κουζίνα των Καναρίων Νήσων περιλαμβάνει πολλά θαλασσινά πιάτα, αφού οι ψαριές των αλιέων είναι πλούσιες. Σπεσιαλιτέ είναι το ψάρι σερβιρισμένο με Πάπας Αρουγάδας, δηλαδή πατάτες βραστές σε αλατισμένο νερό και με μια κόκκινη σάλτσα που λέγεται Μόχο. Θα φάτε, επίσης, Σανκότσο Κανάριο, κουνέλι σε Σαλμορέχο, μια σάλτσα που αποτελείται από νερό, λάδι, αλάτι πιπέρι κ.α. συστατικά. Ακόμη, άφθονες μπανάνες και τομάτες, που αποτελούν πηγή πλούτου για τα νησιά, και είναι τα συστατικά για πολλές σπεσιαλιτέ. Από γλυκά, προτιμήστε Τιριχάλας, Μπιενμασάμπες, Φράνγκολο, ενώ θα πιείτε ρούμι, ρούμι με μέλι και κόκκινο κρασί από το Τακορόντε. Ενδεικτικά, προτείνουμε:

Κινέζικα
Slow Boat Restaurants - με κινέζικη και ταϊλενδέζικη κουζίνα, σε τέσσερα σημεία στην Τενερίφη.

Fast Food
KFC and Pizza Hut - Στην Τενερίφη.

Φοντί
Swiss Chalet Restaurant. - με δώδεκα διαφορετικά είδη φοντί, στο Λος Κριστιάνος, πάνω από την Πλάγια Βίστα.

Ίντερνετ Καφέ restaurants
Gerardos Internet Bar - παίζει ροκ από τα '60ς. Λα Πλάγια.
Internet Cafe Canaria Net - Playa Las Americas, Τενερίφη.

Πιτσαρίες
Mamma Rosa & Michelangelo - Δύο πιτσαρίες στην Playa De Las Americas.

Σκανδιναβική Κουζίνα
Skandi's Bar - εστιατόριο, πιτσαρία και μπαρ, πάνω από την παραλία Las Vistas.

Ισπανική Κουζίνα
Bodega Jable - παραδοσιακή κουζίνα των Καναρίων Νήσων και καλό κρασί.

Οινοεστιατόρια
La Baranda - Μουσείο κρασιού, με εστιατόριο και μπαρ, στο χωριό Ελ Σαουζάλ.

Bodegon Cabo Blanco - μικρό επαρχιακό μπαρ, με τοπικές γεύσεις.

Nightlife

Bars, Pubs, και Clubs
Old Trafford - για τους φίλους της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ.
Thirsty Beggar - Βρετανικής ιδιοκτησίας bar-restaurant.

Cybercafe
Internet Cafe Canaria Net - Playa Las Americas, Τενερίφη.
Gerardos Internet Bar - παίζει ροκ από τα '60ς. La Playa.
Gran Rey - La Playa.

Τι θα αγοράσετε
Τα Κανάρια νησιά είναι, ακόμη, ένας παράδεισος αγορών, αφού οι αγορές είναι αφορολόγητες. Θα βρείτε να αγοράσετε τα πάντα, σε πολύ καλές τιμές, από δέρμα κροκόδειλου, μέχρι σκαλιστά ελεφαντόδοντα από τις όχθες του Γάγγη. Τα καλύτερα και σπανιότερα τα βρίσκεις εδώ σε πολύ καλές τιμές.

(πηγή: www.thea.gr)

Πάσχα στον Άγιο Νικόλαο

Δεν έχετε παρά να αφεθείτε στο κατάλευκο φως που λούζει τον Aγιο Νικόλαο και να ανακαλύψετε τη γοητεία των κοκκινωπών βράχων που κυκλώνουν τη λίμνη και τα βαρκάκια που τραμπαλίζουν στα νερά της.
Κατηφορίστε την πεζοδρομημένη 28ης Οκτωβρίου, τον πιο τουριστικό δρόμο του Αγίου, κατάμεστο από γουστόζικα κοσμηματοπωλεία και τουριστικά καταστήματα. Ο δρόμος σάς βγάζει στη γέφυρα που περνάει από το κανάλι και ακριβώς μπροστά της είναι συγκεντρωμένα καφενεία και ζαχαροπλαστεία με θαυμάσια θέα στο λιμάνι. Η Κων. Παλαιολόγου θα σας οδηγήσει στο Αρχαιολογικό Μουσείο, με εξαιρετικά εκθέματα της αρχαιότητας από ολόκληρη την ανατολική Κρήτη.
Από την αντίθετη πλευρά της γέφυρας, ακολουθήστε την ακτή Ιωσήφ Κούνδουρου και χαζέψτε τα υπέροχα νεοκλασικά κτίρια που λούζονται στο ανοιξιάτικο φως. Είναι η καλύτερη πρόσοψη της πόλης, που σε καλωσορίζει μόλις το καράβι πιάσει λιμάνι. Το βραδάκι, οι περισσότεροι γυρίζουν την πλάτη στην λίμνη και αράζουν στα παρατεταγμένα all day cafe-bars της Κούνδουρου για τα πρώτα ποτά.

Συνάντηση Επιταφίων
Τη Μεγάλη Παρασκευή, οι Επιτάφιοι από τις ενορίες του Αγίου Γεωργίου και της Αγίας Τριάδας συναντιούνται στην γέφυρα της λίμνης. Το βράδυ της Ανάστασης οι περισσότεροι Αγιονικολιώτες θα παρακολουθήσουν τη λειτουργία της Ανάστασης στο εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου, πίσω από το Λιμεναρχείο. Τα μεσάνυχτα ο ιερέας δίνει το άγιο φως στους πιστούς και με τα εξαπτέρυγα και την εικόνα της Ανάστασης οδεύει προς τη λίμνη. Εδώ, μετά το "Χριστός Ανέστη", θα γίνει το Κάψιμο του Ιούδα - έθιμο που συναντάται σε όλη την Κρήτη, αλλά στο φαντασμαγορικό σκηνικό της λίμνης παίρνει ιδιαίτερα εντυπωσιακές διαστάσεις. Τα αναμμένα κεριά των πιστών με το άγιο φως, το "φιλί της αγάπης", οι φωτοβολίδες και ο φλογισμένος Ιούδας πάνω σε σχεδία που έχουν στήσει οι πρόσκοποι, συνθέτουν ένα θέαμα που σας παρακινεί να γίνετε μέρος του.

(πηγή: www.athinorama.gr)

Κάρπαθος

Κάπου μεταξύ Ρόδου και Κρήτης, βρίσκεται η ακόμη και σήμερα αδάμαστη Κάρπαθος

Εξαιρετικά ορεινή, με σημεία που ξεπερνούν τα 1200 μέτρα, η Κάρπαθος συγκεντρώνει σεβαστό αριθμό Σκανδιναβών και Γερμανών τουριστών κυρίως, και όχι άδικα αφού οι παραλίες της Καρπάθου είναι άγριες, καθαρές και πάμπολλες.

Στο κέντρο του νησιού βρίσκεται μια ομάδα χωριών που λόγω της θέσης τους, έχουν υπέροχη θέα, νερά που τρέχουν παντού, και δροσερό κλίμα, ακόμη και τον Αύγουστο.

Σχεδόν οι πάντες εκεί έχουν ζήσει για κάποιο χρονικό διάστημα στο εξωτερικό, ιδίως στις ΗΠΑ ή στον Καναδά και έχουν επιστρέψει στα πάτρια εδάφη, αρκετά πιο εύποροι.

Στα δυτικά, οι Πυλές είναι το πιο ελκυστικό χωριό, ενώ ο Όθος, γνωστό για το κόκκινο κρασί του και το μουσείο του, βρίσκεται στα 400 μέτρα, οπότε είναι και το πιο δροσερό χωριό. Φάτε στον Τοξότη, που έχει καλούς μεζέδες, λίγα μαγειρευτά, και το φημισμένο ζυμωτό ψωμί της περιοχής.

Στα ανατολικά θα βρείτε την Βωλάδα, με το μικρό Βενετσιάνικο οχυρό του και μια-δυο ταβέρνες. Από το Απέρι, τον μεγαλύτερο, πλουσιότερο και λιγότερο ορεινό οικισμό, μπορείτε να ταξιδέψετε 6χμ -σε έναν πολύ κακοτράχαλο δρόμο- προς την υπέροχη παραλία με βότσαλο Αχάτα.

Μετά το Απέρι, ο δρόμος στην ανατολική ακτή, είναι εξαιρετικά δύσκολος, και είναι καλύτερα για τις παραλίες αυτής της πλευράς να διαλέξετε τη θαλάσσια οδό με καραβάκι από τα Πηγάδια.

Η πρώτη παραλία που θα συναντήσετε είναι η Κυρά Παναγιά. Εκεί θα βρείτε έναν μεγάλο αριθμό ενοικιαζόμενων δωματίων και μερικές ταβέρνες, εκτός από την παραλία με τα τυρκουάζ νερά και το ψιλό βότσαλο.

Η Απελλα είναι η καλύτερη από τις παραλίες στις οποίες μπορείτε να φτάσετε οδικώς αν και θα πρέπει να περπατήσετε 300 μέτρα περίπου για να φτάσετε στη θάλασσα.

Η πιο συνήθης τρόπος για να φτάσετε στο βόρειο μέρος του νησιού είναι με το φέρι, που θα πάρετε στο Διαφάνι. Δυο-τρεις φορές την εβδομάδα το φέρι κάνει το δρομολόγιο, υπάρχει όμως και καϊκάκι που κάνει το ταξίδι καθημερινά -μιάμιση ώρα διαρκεί περίπου- από τα Πηγάδια, την πρωτεύουσα του νησιού. Βέβαια, θα πάτε στον Όλυμπο, αν φτάσετε στα βόρεια της Καρπάθου. Στις Βυζαντινές εποχές ήταν το καταφύγιο από τους πειρατές. Η περιοχή είναι σπαρμένη με ανεμόμυλους, λίγοι όμως είναι αναπαλαιωμένοι. Σε έναν από αυτούς θα βρείτε ένα λαογραφικό μουσείο, ενώ ένα διπλανό μαγαζάκι πουλά τοπικά προϊόντα, για να αποδείξετε ότι πράγματι φτάσατε ως εδώ!

Πολλοί είναι οι ξένοι και οι Έλληνες εθνολόγοι που έρχονται εδώ και που θεωρούν την περιοχή ως ένα ζωντανό μουσείο. Η διάλεκτος, η ενδυμασία, οι τέχνες που έχουν αναπτύξει οι κάτοικοι, αλλά και η μουσική, έχουν εκλείψει από οπουδήποτε αλλού στη χώρα. Πρόκειταιγιαέναντόπογραφικό, ανκαιοιπαραδόσειςαποδυναμώνονταιχρόνομετοχρόνο.

Σήμερα, μόνο οι ηλικιωμένες γυναίκες και εκείνες που δουλεύουν στα τουριστικά μαγαζιά, φορούν την πολύχρωμη παραδοσιακή ενδυμασία.

Η περιοχή σφύζει από γυναίκες. Οι περισσότεροι άντρες είτε μεταναστεύουν ή δουλεύουν εκτός χωριού στο οποίο επιστρέφουν κατά τη διάρκεια διακοπών και γιορτών.

Αν και τα μέρη για φαγητό δεν είναι πολλά, ένα από τα καλύτερα είναι ο Μύλος, -σε έναν από τους ανακαινισμένους μύλους βέβαια- όπου θα βρείτε το τοπικό κρασί και σπιτικές λιχουδιές.

Στα δυτικά θα βρείτε τις Φύσσες, μια εκπληκτική παραλία 35 λεπτά μακριά. Πιο εύκολη πρόσβαση θα έχετε στα βόρεια ή στα ανατολικά.

Σημαντικοί οικισμοί

Διαφάνι:
Λιμανάκι με αρκετά μέρη για να μείνει κανείς, αλλά και με άλλες ευκολίες του πολιτισμού (βλ. Πρακτορείο, ανταλλακτήριο χρημάτων, καταστήματα).

Με καραβάκι μπορείτε να πάτε στα Παλάτια, έναν βυζαντινό οικισμό, στο μικρό, ακατοίκητο πια νησάκι Σαρία.

Πηγάδια:
Η κοντινή Αρκάσα, είναι ανεπτυγμένη τουριστικά, σε μεγάλο βαθμό μάλιστα, και κυρίως εξυπηρετεί τουρίστες που έρχονται από το εξωτερικό με συγκεκριμένα πακέτα διακοπών. Έτσι, η περιοχή είναι γεμάτη ξενοδοχεία και πανσιόν, χωρίς γραφικότητα. Μπορείτε να επισκεφθείτε όμως την Αγία Σοφία, ένα κατάλευκο εκκλησάκι, με μεγάλη ιστορία.

Βορειοδυτικά των Πηγαδιών, στο κέντρο περίπου του νησιού βρίσκεται το Μεσοχώρι, χτισμένο αμφιθεατρικά, κοντά στη θάλασσα, με εξαιρετική θέα, απέχει 31 χλμ ΒΔ από τα Πηγάδια. Τα σπίτια του είναι πολύ όμορφα και βαμμένα με έντονα χρώματα.

Αγοράστε Καρπαθιώτικα πιάτα και μπακίρια, σουσαμόμελο, παραδοσιακά υφαντά, στιβάνια στα παραδοσιακά τσαγκαράδικα του νησιού. Και μην παραλείψετε να δοκιμάσετε τις μακαρούνες, τα μεγάλα μακαρόνια με βούτυρο και τυρί.

(πηγή: www.kathimerini.gr)

Ναύπλιο

Πάμε Ναύπλιο; Είναι η πιο γνωστή ατάκα στις παρέες που ψάχνονται για ένα γουικέντ απόδρασης την τελευταία στιγμή. Ατμοσφαιρικό, cool και κυρίως κοντινό στην Αθήνα, δεν σε απογοητεύει ποτέ.

Όσοι βιάζεστε να φτάσετε γρήγορα στις πολυθρόνες της προκυμαίας, μπείτε στην εθνική οδό Κορίνθου-Τρίπολης και πολύ γρήγορα θα πίνετε τον καφέ σας πετώντας πετραδάκια στη θάλασσα. Όσοι όμως απολαμβάνετε και τη διαδρομή, στρίψτε λίγο πριν από την Κόρινθο στο δρόμο για Νέα Επίδαυρο. Ο δρόμος καλός, στενός, με στροφές μέσα στα πεύκα, ακολουθεί την διαδρομή της ακτογραμμής. Θα κάνετε περισσότερο χρόνο αλλά θα το απολαύσετε.

ΠΟΥ ΘΑ ΦΑΤΕ
Για μαγειρευτά και ατμόσφαιρα, στο ιστορικό εστιατόριο Ελλάς, για κουνέλι στιφάδο και φρικασέ στον Βασίλη, για γιουβέτσι και άψογους λαχανοντολμάδες στον Κανάρη, για μυδοπίλαφο και πολίτικο αρνίσιο σουβλάκι στον Ναυτικό Ομιλο, για ψάρι και καλαμάρια στην Ταβέρνα του Στελλάρα. Αν βγείτε από την πόλη για φαγητό, ο δρόμος οδηγεί στη Σπηλιά, στο Άργος.

(πηγή: www.athinorama.gr)

Πάσχα στο Λεωνίδιο

Δίπλα στη θάλασσα, στη σκιά του μυροβόλου Πάρνωνα, η γραφική πρωτεύουσα της Τσακωνιάς προσφέρεται για κοντινές ανοιξιάτικες αποδράσεις.

Φτάνουμε εύκολα από τον παραλιακό δρόμο μέσω του Aστρους, κάνοντας μια στάση για ψάρι, αν έχουμε πεινάσει, στο όμορφο λιμανάκι της Σαμπατικής, μεταξύ Τυρού και Λεωνιδίου. Αφού κάνουμε μια βόλτα στο διατηρητέο οικισμό με τους πύργους και τα αρχοντικά του 17ου αιώνα με τις βοτσαλωτές αυλές, τα κεραμοσκέπαστα χαγιάτια και τα σκαλιστά ταβάνια (ξεχωρίζουν ο Πύργος του Τσικαλιώτη, το αρχοντικό Πολυτίμου και το αρχοντικό Κατσικογιάννη), παίρνουμε τα βουνά.

Ο ανοιξιάτικος Πάρνωνας σε ζαλίζει με τις μυρωδιές του. Πνιγμένα στο δάσος, τα μικρά παρθένα χωριουδάκια Καστάνιτσα, Πραστός, Τσίντζινα σε προκαλούν να τα περπατήσεις. Πιο νότια ο παραδοσιακός Κοσμάς μες στα έλατα και τα τρεχούμενα νερά είναι άλλη μια πρόταση για εκδρομή. Στη διαδρομή, αξίζει να κάνετε μια στάση στο μοναστήρι της Παναγίας της Έλωνας που είναι χτισμένο μες στο βράχο - αν έρθετε στην περιοχή Πάσχα είναι μια καλή λύση και για το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής που ο Επιτάφιος τελείται σε κατανυκτική μοναστηριακή ατμόσφαιρα.

(πηγή: www.athinorama.gr)

Όλυμπος, περιήγηση στο βουνό

Δεν χρειάζεται να είσαι ορειβάτης για να μαγευτείς από τον Όλυμπο, ούτε αρχαιολόγος για να καταλάβεις το μεγαλείο του Δίου και της Βεργίνας. Μια βόλτα φτάνει για ν' αγαπήσεις Ιστορία και φύση ταυτόχρονα.

Ο Όλυμπος είναι βασιλιάς. Ο όγκος του επιβάλλεται αυτόματα στο οπτικό μας πεδίο. Όταν τον περπατάς νιώθεις σαν να πηγαίνεις περίπατο μέσα στον αέρα και έχεις την εντύπωση ότι γίνεσαι μέρος μιας πνοής που αιωρείται πάνω απ' όλα. Η μικρή περιποιημένη κωμόπολη του Λιτόχωρου μπορεί να γίνει το ορμητήριο σας για να κατακτήσετε το βουνό. Εντάξει, δεν χρειάζεται να φτάσετε πολύ ψηλά.

Το καταφύγιο στο Οροπέδιο των Μουσών
Το φαράγγι του Ενιπέα ενώνει το Λιτόχωρο με τα Πριόνια. Πασίγνωστη διαδρομή,
η πιο εύκολη για περπάτημα και ταυτόχρονα μια από τις ωραιότερες του Ολύμπου. Το μονοπάτι βαδίζει δίπλα σε ένα χείμαρρο. Ξύλινα γεφυράκια ενώνουν κατά τόπους το ποτάμι, καταρράκτες αλλά και δάση μαύρης πεύκης και οξιάς συμπληρώνουν την εικόνα. Η διάσχιση διαρκεί 4 ώρες, το μονοπάτι δεν είναι μόνο ευδιάκριτο αλλά και φροντισμένο, με κορμούς - σκαλοπάτια στα ανηφορικά σημεία. Βολικό είναι να πάρετε ένα ταξί από το Λιτόχωρο προς τα Πριόνια κι από κει να κατηφορίσετε. Θα περάσετε από τη σπηλιά του Αγίου Διονυσίου του Ολύμπου ή Άγιο Σπήλαιο, ενώ λίγο πιο κάτω θα δείτε το φρουριακό μοναστήρι του Αγ. Διονυσίου που τελεί υπό αναστήλωση.

Γνωριμία με τους αρχαίους Μακεδόνες
Το Δίον και η Βεργίνα αποτελούν το δεύτερο προορισμό αυτής της εκδρομής. Μπορεί το χωριό Μαλαθριάς στις υπώρειες του Ολύμπου να είναι ένα τυπικό χωριουδάκι με νέα κτίσματα, χωρίς περιηγητικό ενδιαφέρον, γειτονεύει όμως με τον το ιερό τόπο του Δία, μία από τις εξέχουσες αρχαίες πόλεις, το Δίον: Ιερή πόλη, σημείο συνάντησης και αναφοράς των Μακεδόνων, εδώ βρισκόταν το παμμακεδονικό ιερό, που υπήρξε για το Βορρά ό,τι η Ολυμπία για τους νότιους Έλληνες. Το αρχαιολογικό πάρκο εκτείνεται σε 1.500 στρέμματα και έχει μια ιδιαίτερη ομορφιά, καθώς διασχίζεται από τον ποταμό Βαφύρα. Τα πλακόστρωτα μονοπάτια συχνά ακολουθούν την κοίτη του ποταμού, ενώ κάποια μνημεία ξεπροβάλλουν μέσα από το νερό (π.χ. το Ιερό της Ίσιδας). Για να επισκεφθείτε τη Βεργίνα θα πρέπει να περάσετε στην "αντίπερα" πλευρά των Πιερίων. Στον κάμπο που διαδέχεται τους πρόποδες, ανάμεσα στα σημερινά χωριά Βεργίνα και Παλατίτσια, εκτείνεται η αρχαία πόλη Αιγές, η αρχαία πρωτεύουσα του Μακεδονικού βασιλείου. Υπάρχουν δεκάδες μνημεία, όλα σημαντικά, το ανάκτορο του Φιλίππου του Β΄ και του Μεγάλου Αλεξάνδρου, το αρχαίο θέατρο, το ιερό της Ευλκείας, το ιερό της Μητέρας των Θεών και η ελληνιστική ακρόπολη. Ωστόσο το Μουσείο των Βασιλικών Τάφων (τηλ. 03310-92347) κλέβει τις εντυπώσεις. Στην ουσία πρόκειται για την αρχιτεκτονικά διαμορφωμένη Τούμπα (τεχνητός γήλοφος) που στα έγκατά της έκρυβε τους Βασιλικούς Τάφους. Είναι Μουσείο δηλαδή, αλλά και αρχαιολογικός χώρος ταυτόχρονα. Η περιπλάνηση στο χώρο ξεκινά από τις επιτύμβιες στήλες Μακεδόνων και τρεις βιτρίνες με κτερίσματα τάφων απλών ανθρώπων, που μας δίνουν το μέτρο σύγκρισης για να κατανοήσουμε τη σημασία των βασιλικών τάφων. Η καρδιά της έκθεσης είναι αφιερωμένη στο Φίλιππο Β΄. Μπροστά στον τάφο υπάρχουν δώρα που προσφέρθηκαν στη νεκρική πυρά, οι χρυσές λάρνακες, οι χρυσελεφάντινες κλίνες - δύο μοναδικά αριστουργήματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης - κ.ά. Έπεται η ενότητα που είναι αφιερωμένη στον γιο του Μεγαλέξανδρου και της Ρωξάνης.

Η πίσω πλευρά
Εκμεταλλευθείτε το ταξίδι της επιστροφής για να γνωρίσετε την "πίσω" πλευρά του βουνού, την περιοχή της Ελασσόνας. Έτσι θα έχετε την ευκαιρία να περάσετε από τη δασωμένη διαδρομή που ενώνει την Κατερίνη με την Ελασσόνα. Ο Δημάτης, πάνω στο δρόμο, στον Άγιο Δημήτριο είναι μεγάλος πειρασμός για μια γαστρονομική στάση. Αξίζει επίσης να επισκεφθείτε κάποια από τα ορεινά βλαχοχώρια, τον Κοκκινοπηλό και το Λιβάδι. Το Λιβάδι είναι σκαρφαλωμένο στα 1.100 υψόμετρο στις παρυφές των Πιερίων. Λίγο έξω από το χωριό υπάρχει μια διαμορφωμένη πλατεία με εκπληκτική θέα στον Όλυμπο. Προσευχηθείτε να έχει διαύγεια η ατμόσφαιρα, οπότε θα αντικρίσετε και την ψηλότερη κορυφή του, τον Μύτικα. Ξαναβγαίνοντας στον κεντρικό δρόμο, θα συναντήσετε τη διασταύρωση για Κοκκινοπηλό. Στα 1.100 υψόμετρο, αντικρίζει το κάμπο της Ελασσόνας. Σταματήστε στην πλατεία, για να δείτε το ξυλόγλυπτο τέμπλο από καρυδιά της Αγ. Παρασκευής ηπειρώτικης τεχνοτροπίας, όπου απεικονίζεται και η γοργόνα, η αδερφή του Μεγαλέξανδρου!

Το Λιτόχωρο απέχει 415 χιλιόμετρα από Αθήνα. Υπολογίστε δηλαδή περίπου 5 ώρες ταξίδι, ως επί το πλείστον σε καλή ποιότητας εθνικό δίκτυο. Αν θελήσετε να επιστρέψετε από την "πίσω πλευρά", την Ελασσόνα, προσθέστε δύο ακόμη ώρες μίνιμουμ.

ΠΟΥ ΘΑ ΦΑΤΕ
Πάνω στην πλατεία του Λιτόχωρου, στη Δαμασκηνιά και στην Ερατώ με θέα τις πλαγιές του Ολύμπου. Στο φαράγγι του Ενιπέα, σε μια όμορφη τοποθεσία, βρίσκεται η ταβέρνα οι Μύλοι.

(πηγή: www.athinorama.gr)

Ναύπακτος

Αποτελεί την κατάληξη της Πίνδου στον Κορινθιακό κόλπο και πρόκειται για ένα από τα ομορφότερα κομμάτια της Ελλάδας, από περιβαλλοντολογική κυρίως άποψη

Τα δάση της ορεινής Ναυπακτίας, όπου εναλλάσσονται η βελανιδιά, το έλατο, το πλατάνι, η καστανιά και σε κάποια σημεία υπάρχουν όλα μαζί, δίνουν ένα ξεχωριστό χρώμα. Η πανίδα είναι επίσης καταπληκτική. Υπάρχουν θαυμάσια τοπία που προσφέρονται για ορειβασία και δημιουργία κατασκηνώσεων. Το υπέδαφος της ορεινής Ναυπακτίας πλούσιο σε διαφόρων ειδών πετρώματα έχει αρκετές ιαματικές πηγές. Γνωστότερες είναι των Λουτρών της Στάχτης και του Αγραπιδόκαμπου.

Από τη γέφυρα του ποταμού Μόρνου, με τα πέντε τόξα, στη Δάφνη (4 χλμ. ανατολικά της Ναυπάκτου), ακολουθούμε τη διαδρομή μέσα από τα χωριά Καστράκι-Ευπάλιο-Φιλοθέη ή Γρηγορίτικα-Φιλοθέη. Στο 210 χλμ. υπάρχει διακλάδωση αριστερά 6 χλμ. που οδηγεί στο ιστορικό Μοναστήρι Βαρνάκοβας. Βυζαντινό μοναστήρι, που χρησίμευε ως τόπος ταφής των Δεσποτών της Ηπείρου. Το ανατίναξε ο Κιουταχής το 1826 και το ανοικοδόμησε ο Καποδίστριας το 1831. Συνεχίζοντας τη διαδρομή μας στο 310 χλμ. φθάνουμε στη δεύτερη γέφυρα Μόρνου (γέφυρα Ρέρεσι). Διακλάδωση δεξιά οδηγεί στο Κροκύλειο και στο φράγμα του Μόρνου. Διακλάδωση αριστερά οδηγεί στο χωριό Λιμνίστα (36 χλμ.). Δρόμος αριστερά οδηγεί στα χωριά Κοκκινοχώρι (39 χλμ.), Χρύσοβο (41 χλμ.), Ασπριά (48 χλμ.), Κεντρική (54 χλμ.) και Καταφύγιο (56 χλμ.).

Από τη Λιμνίστα ο δρόμος προχωρεί βόρεια και στο 44ο χλμ. συναντάμε την Τερψιθέα, ένα ρουμελιώτικο χωριό κτισμένο αμφιθεατρικά στη βουνίσια πλαγιά σε ύψος 800 μ. Διαθέτει οργάνωση για την εξυπηρέτηση ξένων.

Στο 50ο χλμ. βόρεια είναι η Ελατού, ένα επίσης όμορφο χωριό ανάμεσα στα έλατα με υπέροχο ξενώνα, μαγευτική θέα, απόλυτη γαλήνη και καθαρή ατμόσφαιρα. Είναι πραγματικά ένα υπέροχο χωριό κτισμένο ανάμεσα σε έλατα και καστανιές.

Δρόμος αριστερά οδηγεί στην Ανω Χώρα (63 χλμ.). Η ?νω Χώρα είναι ένα κεφαλοχώρι της Ναυπακτίας κτισμένο στους πρόποδες της οροσειράς «Σύρτα» σε υψόμετρο 990 μ., μέσα σε καστανιές και έλατα. Έχει χαρακτηριστεί τουριστικός τόπος και διαθέτει αγορά, υπηρεσίες, Κέντρο Υγείας και έναν πανέμορφο ξενοδοχείο με την επωνυμία Crystal. Το χωριό έχει κεντρικό υδραγωγείο, όμορφη πλατεία με μαρμάρινο σιντριβάνι, γήπεδο ποδοσφαίρου και μπάσκετ. Το καλοκαίρι δέχεται πολλούς παραθεριστές, οργανώνονται διάφορες πολιτιστικές οργανώσεις καθώς και το ονομαστό παραδοσιακό πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής.

Από την ?νω Χώρα δέκα χιλιόμετρα βόρεια συναντάμε το χωριό Αμπελακιώτισσα, γνωστό από το ομώνυμο μοναστήρι. Το μοναστήρι κτίσθηκε το 1456 πάνω σε λοφίσκο ύψους 850 μ., όπου βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας. Στο μοναστήρι Αμπελακιώτισσας φυλάσσεται το χέρι του Αγίου Πολυκάρπου και άλλα κειμήλια. Το μοναστήρι έπαιζε σημαντικό ρόλο στον απελευθερωτικό αγώνα του Έθνους. Μετά την Ελατού δίκτυο δασικών δρόμων οδηγεί στο Οροπέδιο Ομάλια ύψους 1.700 μ., ένα φυσικό μπαλκόνι με θέα τη γαλάζια κορδέλα του Κορινθιακού. Από το σημείο αυτό δρόμοι μέσα στα έλατα οδηγούν στα χωριά Ελατόβρυση (72 χλμ.), Κρυονέρια (84 χλμ.) και Περδικόβρυση (87 χλμ.), που τους θερινούς μήνες γεμίζουν ζωή. Από την Περδικόβρυση υπάρχει αυτοκινητόδρομος προς Κλεπά (94 χλμ.), Αράχοβα ( 101 χλμ.).

Β. ΔΙΑΔΡΟΜΗ
Ακολουθώντας τον επαρχιακό δρόμο που περνά μέσα από τη Δάφνη και συνεχίζει κατά μήκος του ποταμού Μόρνου, σε απόσταση 10 χλμ. βρίσκουμε το Χάνι Λόη. Δρόμος δεξιά οδηγεί στο Καταφύγιο (36 χλμ.).

Σε απόσταση 2 χιλιομέτρων από το χωριό Καταφύγιο και μέσα στην περιφέρεια της κοινότητας Αναβρυτή, κρυμμένο στο βάθος μιας κατάφυτης ρεματιάς, βρίσκεται ένα αληθινό μνημείο της φύσης με λαμπερούς σταλακτίτες και σταλαγμίτες, το σπήλαιο Δρακότρυπα. Το σπήλαιο είναι γνωστό από το 1958 και άρχισε να εξερευνείται το 1969. Σήμερα έχει εξερευνηθεί έκταση 1.100 σε μήκος διαδρόμων 500 μέτρων περίπου. Πρόκειται για καλλιτέχνημα της φύσης με λίμνες, υπόγειο ενεργό ποτάμι και πλήθος σταλαγμιτών και σταλακτιτών που δημιουργούν κάθε είδους σχέδια απαράμιλλης και ίσως μοναδικής για της Ελλάδα ομορφιάς. Είναι άξιο απορίας πως ένα τόσο θαυμάσιο φυσικό στοιχείο δεν έχει αξιοποιηθεί ανάλογα τόσα χρόνια.

Ο επισκέπτης μπορεί να φτάσει στο σπήλαιο και από το χωριό Ασπριά που απέχει μόλις 1,5 χλμ. Από το Χάνι Λόη δρόμος βόρεια οδηγεί στα χωριά Παλιόπυργο (19 χλμ.) και Σίμο (32 χλμ.). Η Σίμος είναι γνωστό κεφαλοχώρι που είναι κτισμένο στο Ν.Δ. μέρος του βουνού «Καλπάκι» της μεγάλης οροσειράς «Παπαδιάς» σε υψόμετρο 850 μ. Στην κοινότητα υπάγονται οι οικισμοί Σίμος, Κάμπος και Παλαιοχώρι. Είναι έδρα Ταχυδρομικού γραφείου, Αγροτικού ιατρείου, Δασικού σταθμού, Αστυνομικού σταθμού και Τηλεπικοινωνιακού πρακτορείου.

Λίγο πριν φτάσουμε στη Σίμο διακλάδωση δεξιά οδηγεί στα χωριά Ελευθέριανη (49 χλμ.) και Χόμορη (65 χλμ.) και φθάνει στο Χάνι Λιόλιου (66 χλμ.).

Μετά τη Σίμο διακλάδωση αριστερά οδηγεί στη Δορβιτσά (41 χλμ.), Στράνωμα (50 χλμ.), Κάμπο Φαμίλας (53 χλμ.) και στα Λουτρά Στάχτης (55 χλμ.). Η Στράνωμα είναι χωριό που είναι κτισμένο σε υψόμετρο 560 μ. στις δυτικές πλαγιές του βουνού «Κορφές», στη μέση δύο λόφων, που καταλήγουν στο ποταμό Εύηνο. Στην ανατολική όχθη του ποταμού απλώνονται καταπράσινοι κάμποι. Οι οικισμοί που αποτελούν την κοινότητα είναι, η Στράνωμα, δηλ. το κυρίως χωριό και έδρα της κοινότητας, τα Διπόταμα, ο Κάμπος και τα Λουτρά Στάχτης. Στον οικισμό Λουτρών Στάχτης υπάρχει σπουδαία ιαματική πηγή στους πρόποδες του βουνού «Μοναστηράκι». Είναι πηγή δημοσίου, θερμοκρασίας 25, 7 και 0,57 ραδιενεργών μονάδων. Παρουσιάζει θεραπευτικές επιδράσεις στις αρθρίτιδες, ρευματισμούς, δερματικές παθήσεις κ.ά. Υπάρχουν εγκαταστάσεις λουτρικού συγκροτήματος και παραμονής λουομένων.

Η Λουτροπηγή αυτή είναι γνωστή, όπως υποστηρίζεται από τους Ομηρικούς χρόνους, ως πηγή της Καλλιρρόης και νερά του Ηρακλή. Κοντά στην πηγή βρέθηκε μαρμάρινο ανάκλιντρο, πιθανόν ελληνικής εποχής. Ίχνη των αρχαίων λουτρικών εγκαταστάσεων σώζονται ακόμα και σήμερα. Τα λουτρά παρουσιάζουν μεγάλη κίνηση λουομένων κατά την θερινή περίοδο και τελευταία προγραμματίζεται εκσυγχρονισμός και οργάνωση, ώστε να εξυπηρετούνται καλύτερα περισσότεροι λουόμενοι.

Από τη Σίμο ο δρόμος συνεχίζεται και συναντά την Ποκίστα (38 χλμ.) και τον Πλάτανο (55 χλμ.). Ο Πλάτανος είναι ένα κεφαλοχώρι της Ναυπακτίας κτισμένο στην πλαγιά του βουνού «Αλωνάκι» σε υψόμετρο 880 μ., κάτω ακριβώς από ένα ωραιότατο δάσος. Συγκοινωνεί καθημερινά με τη Ναύπακτο και το Θέρμο. Εκεί λειτουργεί Δημοτικό και Γυμνάσιο Σχολείο, Υποθηκοφυλακείο, Ειρηνοδικείο και άλλες υπηρεσίες. Υπάρχει και ξενώνας για τους επισκέπτες. Από τον Πλάτανο ένας δρόμος βόρεια συναντά στο 600 χλμ. την Περίστα. ?λλος δρόμος βορειοανατολικά συναντά στο 660 χλμ. το Χάνι Λιόλιου, σημαντικό σταυροδρόμι της επαρχίας Ναυπακτίας, όπου συναντώνται δρόμοι από Ναύπακτο, Θέρμο, Καρπενήσι και Λαμία.

Από το σημείο αυτό δρόμος βόρεια οδηγεί στον Αγιο Δημήτριο (76 χλμ.), το Νεοχώρι (98 χλμ.) και συνεχίζει προς το Καρπενήσι Ευρυτανίας. Μετά το χωριό Αγιος Δημήτριος δρόμος ανατολικά οδηγεί στην Αράχοβα (87 χλμ.) και Κλεπά (94 χλμ.), όπου καταλήγει και ο άλλος δρόμος από Τερψιθέα-Ελατού. Η Αράχοβα είναι ένα από τα κεφαλοχώρια της Ναυπακτίας. Είναι κτισμένη στην πλαγιά της «Κοκκινιάς» σε υψόμετρο 960 μ. Στην απογραφή του 1961 είχε 850 κατοίκους. Σήμερα οι μόνιμοι κάτοικοι είναι λιγότεροι αλλά τους καλοκαιρινούς μήνες ο πληθυσμός τουλάχιστον διπλασιάζεται. Έχει δημοτικό σχολείο, αγροτικό ιατρείο, Αστυνομικό σταθμό. Το χωριό έχει μεγάλη γεωργική γη, όπου καλλιεργούνται τριφύλλια, φασόλια, καπνός, καρύδια. Το ανεξερεύνητο ακόμη κάστρο που είναι κτισμένο με πελασγική τοποθέτηση λίθων, είναι το μοναδικό στην ορεινή Ναυπακτία

(πηγή: www.eone.gr)

Καρναβάλι της Πάτρας

Αναδρομή στους βασικούς σταθμούς του πατρινού Καρναβαλιού

* Ο πρώτος αποκριάτικος χορός στην Πάτρα έγινε το 1829 στο σπίτι του Μωρέτη, ενός πλούσιου εμπόρου σταφίδας.
* Ο χαρτοπόλεμος έκανε την παρθενική εμφάνισή του στους αποκριάτικους χορούς το 1894, ενώ οι σοκολάτες άρχισαν να εκσφενδονίζονται στους τυχερούς περαστικούς και στις αυλές των σπιτιών ήδη από το 1899.
* Τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα στο πατρινό καρναβάλι άρχισαν να εισχωρούν άρματα σατιρικής μορφής με αιχμές κατά των τοπικών αρχόντων.
* Τα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου σταματούν οι παρελάσεις αλλά οι καρναβαλιστές συνεχίζουν να συγκεντρώνονται στα σπίτια την περίοδο του Τριωδίου.
* Η παλαιότερη εκδήλωση του πατρινού καρναβαλιού είναι τα περίφημα «Μπουρμπούλια». Η ακριβής ημερομηνία έναρξης του εθίμου παραμένει μέχρι στιγμής άγνωστη αλλά κατά πάσα πιθανότητα καθιερώνεται λίγο μετά το 1872, οπότε και ολοκληρώνεται η κατασκευή του θεάτρου «Απόλλων» από τον Ερνέστο Τσίλλερ. Τα «Μπουρμπούλια» αποκτούν γρήγορα μεγάλη φήμη, αφού δίνουν την ευκαιρία στις γυναίκες να παίξουν ερωτικά κρυμμένες πίσω από το μαύρο τους ντόμινο ­ η ονομασία του εθίμου άλλωστε είναι χαρακτηριστική: μπουρμπούλι ονομάζεται ο ήχος που κάνει το κρέας όταν βράζει.
* Στην αρχή του αιώνα καθιερώνεται ο Χορός του Μαύρου Ντόμινου, που γίνεται το τελευταίο Σάββατο των «Μπουρμπουλιών» και δίνει την ευκαιρία στους συνοδούς των μεταμφιεσμένων γυναικών να τους τραβήξουν τα μεσάνυχτα τη μάσκα.
* Χρονολογία-σταθμός για το καρναβάλι στάθηκε το 1966 με την καθιέρωση του παιχνιδιού του «Κρυμμένου Θησαυρού». Το παιχνίδι ανάγκασε την πόλη να συμμετέχει σύσσωμη αναζητώντας λύσεις στα πιο απίθανα αινίγματα.
* Τη δεκαετία του '80 αρχίζουν να κάνουν την εμφάνισή τους, ανήμερα του Αγίου Αντωνίου, στις 17 Ιανουαρίου, οι «μπούλες», οι καρναβαλιστές δηλαδή με τα μασκαρεμένα πρόσωπα που ξεχύνονται στους δρόμους της πόλης αναγγέλλοντας την έλευση του Καρνάβαλου.
* Πριν λίγα χρόνια το καρναβάλι υποδέχθηκε στους κόλπους του το Καρναβάλι των Μικρών ­ διάδοχος του Baby Rally, με τους πολύ μικρούς να κάνουν τη δική τους παρέλαση την προτελευταία Κυριακή των Απόκρεω.
* Στον αντίποδα των μικρών καρναβαλιστών καθιερώθηκε το Καρναβάλι των Παλιών, με τους παλαίμαχους καρναβαλιστές να παρελαύνουν συν γυναιξί και τέκνοις σε αυτοκίνητα αντίκες.

(πηγή: ΒΗΜΑ)

Καρναβάλι της Πάτρας

Αναδρομή στους βασικούς σταθμούς του πατρινού Καρναβαλιού

* Ο πρώτος αποκριάτικος χορός στην Πάτρα έγινε το 1829 στο σπίτι του Μωρέτη, ενός πλούσιου εμπόρου σταφίδας.
* Ο χαρτοπόλεμος έκανε την παρθενική εμφάνισή του στους αποκριάτικους χορούς το 1894, ενώ οι σοκολάτες άρχισαν να εκσφενδονίζονται στους τυχερούς περαστικούς και στις αυλές των σπιτιών ήδη από το 1899.
* Τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα στο πατρινό καρναβάλι άρχισαν να εισχωρούν άρματα σατιρικής μορφής με αιχμές κατά των τοπικών αρχόντων.
* Τα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου σταματούν οι παρελάσεις αλλά οι καρναβαλιστές συνεχίζουν να συγκεντρώνονται στα σπίτια την περίοδο του Τριωδίου.
* Η παλαιότερη εκδήλωση του πατρινού καρναβαλιού είναι τα περίφημα «Μπουρμπούλια». Η ακριβής ημερομηνία έναρξης του εθίμου παραμένει μέχρι στιγμής άγνωστη αλλά κατά πάσα πιθανότητα καθιερώνεται λίγο μετά το 1872, οπότε και ολοκληρώνεται η κατασκευή του θεάτρου «Απόλλων» από τον Ερνέστο Τσίλλερ. Τα «Μπουρμπούλια» αποκτούν γρήγορα μεγάλη φήμη, αφού δίνουν την ευκαιρία στις γυναίκες να παίξουν ερωτικά κρυμμένες πίσω από το μαύρο τους ντόμινο ­ η ονομασία του εθίμου άλλωστε είναι χαρακτηριστική: μπουρμπούλι ονομάζεται ο ήχος που κάνει το κρέας όταν βράζει.
* Στην αρχή του αιώνα καθιερώνεται ο Χορός του Μαύρου Ντόμινου, που γίνεται το τελευταίο Σάββατο των «Μπουρμπουλιών» και δίνει την ευκαιρία στους συνοδούς των μεταμφιεσμένων γυναικών να τους τραβήξουν τα μεσάνυχτα τη μάσκα.
* Χρονολογία-σταθμός για το καρναβάλι στάθηκε το 1966 με την καθιέρωση του παιχνιδιού του «Κρυμμένου Θησαυρού». Το παιχνίδι ανάγκασε την πόλη να συμμετέχει σύσσωμη αναζητώντας λύσεις στα πιο απίθανα αινίγματα.
* Τη δεκαετία του '80 αρχίζουν να κάνουν την εμφάνισή τους, ανήμερα του Αγίου Αντωνίου, στις 17 Ιανουαρίου, οι «μπούλες», οι καρναβαλιστές δηλαδή με τα μασκαρεμένα πρόσωπα που ξεχύνονται στους δρόμους της πόλης αναγγέλλοντας την έλευση του Καρνάβαλου.
* Πριν λίγα χρόνια το καρναβάλι υποδέχθηκε στους κόλπους του το Καρναβάλι των Μικρών ­ διάδοχος του Baby Rally, με τους πολύ μικρούς να κάνουν τη δική τους παρέλαση την προτελευταία Κυριακή των Απόκρεω.
* Στον αντίποδα των μικρών καρναβαλιστών καθιερώθηκε το Καρναβάλι των Παλιών, με τους παλαίμαχους καρναβαλιστές να παρελαύνουν συν γυναιξί και τέκνοις σε αυτοκίνητα αντίκες.

(πηγή: ΒΗΜΑ)

Οι Εβραίοι της Ισπανίας στην ιστορία

Οπως αναφέρουν ιστορικοί, στην Ισπανία υπήρχε εβραϊκή παρουσία από την εποχή των Φοινίκων. Η παρουσία αυτή συνεχίστηκε και όταν ακόμη η χώρα αποτέλεσε τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (148 π.Χ. - 351 μ.Χ.), κατά την περίοδο της οποίας εγκαταστάθηκαν πολλοί εβραίοι έμποροι, ενώ κάποιοι άλλοι μεταφέρθηκαν εκεί ως δούλοι.

Οταν οι Αραβες κατέκτησαν την Ισπανία, το 711 μ.Χ., υπήρχε εκεί πολυάριθμη εβραϊκή κοινότητα. Ιδιαίτερα κατά τη βασιλεία του Αμπντουραχάν Γ' (912-961) η εβραϊκή παρουσία ήταν έντονη και συνέβαλε στην ανάπτυξη των γραμμάτων και των τεχνών, ώστε η περίοδος αυτή να χαρακτηρίζεται «χρυσός αιώνας». Τον 11ο αιώνα οι Ισπανοί άρχισαν την ανακατάληψη της χώρας τους από τους μουσουλμάνους και το 1085 επανέκτησαν την ιστορική πόλη Τολέδο.

Στις αρχές του 12ου αιώνα διατυπώθηκε από αντισημίτες της Αγγλίας η «συκοφαντία αίματος» για τους Εβραίους, η οποία το 1250 βρήκε πρόσφορο έδαφος στις μεγάλες ισπανικές πόλεις και ιδιαίτερα στη Σαραγόσα. Τις κατηγορίες αυτές εναντίον των Εβραίων αξιοποίησε ο Φερνάντ Μαρτίνες, αρχιδιάκος της μικρής πόλης Εσίζα, ο οποίος το 1378 άρχισε να εκφωνεί πύρινους λόγους εναντίον των Εβραίων της Σεβίλλης, που την εποχή εκείνη αριθμούσαν μερικές χιλιάδες και διατηρούσαν 23 συναγωγές.

Οταν πέθανε ο βασιλιάς της Καστίλλης, ο Μαρτίνες πύκνωσε τα αντισημιτικά κηρύγματά του φανατίζοντας το πλήθος, το οποίο στις 4.6.1391 ξέσπασε με αφάνταστη μανία εναντίον των Εβραίων. Οι κοινότητες και οι συναγωγές τους καταστράφηκαν ενώ χιλιάδες δολοφονήθηκαν. Οσοι απέμειναν, άλλοι αναγκάστηκαν να «βαπτιστούν» με τη βία (κονβέρσος) και άλλοι τράπηκαν σε άλλα μέρη για να γλιτώσουν την οργή του πλήθους. Τα αιματηρά γεγονότα γρήγορα επεκτάθηκαν και σε άλλες ισπανικές πόλεις με ανυπολόγιστες ζημιές και θύματα.

Λίγο καιρό αργότερα ­ το 1410 ­ ο Βιβάντε Φερέρ πέτυχε με την ευγλωττία του να παρασύρει το πλήθος σε βιαιοπραγίες εναντίον των Εβραίων και οι κρατικές αρχές διέταξαν τον εγκλεισμό τους σε χωριστές συνοικίες (γκέτο), «Χουδέρια», με περιοριστικούς όρους.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι την εποχή εκείνη η Ισπανία δεν αποτελούσε κράτος με τη σημερινή μορφή του. Υπήρχαν πόλεις-βασίλεια οχυρωμένα, που μάχονταν για την επικυριαρχία ενός ηγεμόνα επί του άλλου. Οι δολοπλοκίες και οι δολοφονίες ήταν κάτι συνηθισμένο, ο κλήρος ήταν σύμμαχος του εκάστοτε ηγεμόνα, ενώ ο ηγεμόνας ήταν υποχείριος του κλήρου.

Οι διπλωμάτες της εποχής, για να ενώσουν τα βασίλεια της Ισπανίας, πέτυχαν το 1469 τον γάμο του Φερδινάνδου (κληρονόμου του θρόνου της Αραγονίας) με την Ισαβέλλα (διάδοχο του θρόνου της Καστίλλης). Παρά το νεαρό της ηλικίας τους (ήταν περίπου 18 ετών) ασπάστηκαν την ιδέα για τη δημιουργία ενός ισχυρού κράτους βασισμένου στον νόμο και στην τάξη, με ισχυροποιημένη την Καθολική Εκκλησία. Με την άνοδο του καθολικισμού καλλιεργήθηκε το μίσος κατά των Εβραίων, που είχε τις ρίζες του στον θρησκευτικό φανατισμό αλλά και στον εμπορικό ανταγωνισμό τον οποίο ασκούσαν.

Οι κληρικοί επιδίωκαν με κάθε τρόπο την ενοποίηση του πληθυσμού σε μια κοινή θρησκεία και γλώσσα. Ετσι το θρησκευτικό πρόβλημα εξελίχθηκε σε φυλετικό με το ξέσπασμα ταραχών εναντίον των Εβραίων.

Τον Νοέμβριο του 1478 οι ισπανοί βασιλείς εξέδωσαν μια διακήρυξη με την οποία εκφραζόταν η δυσαρέσκειά τους για τους «ψευδοχριστιανούς Εβραίους» («κονβέρσος»), γιατί ­ παρά τον εκχριστιανισμό τους ­ δεν έπαυαν να πιστεύουν και να τηρούν κρυφά την εβραϊκή θρησκεία.

Επέτρεψαν τότε τη λειτουργία ενός «Εκκλησιαστικού Σώματος» το οποίο από το 1480 θεωρήθηκε «κυβερνητική υπηρεσία» και έγινε γνωστό ως «Ιερή Εξέταση» (Σουπρέμα).

Αρχισε να λειτουργεί «δικαστήρια» προκειμένου να εκδικάσουν χιλιάδες υποθέσεις «κατηγορουμένων» και οι «μη μετανοούντες» οδηγούνταν σε «θάνατο στην πυρά» («άουτο ντα φε» - πράξη πίστης). Αρχηγός της «Ιερής Εξέτασης» ορίστηκε ένας φανατικός και αυστηρός μοναχός του Τάγματος των Φραγκισκανών, ο Χιμένεθ ντε Θιανέρος. Το εκκλησιαστικό αυτό σώμα αποτέλεσαν πολίτες, ανακριτές, δικαστές και κληρικοί. Το 1486 διορίστηκε γενικός «ιεροεξεταστής» ο Δομινικανός Θωμάς ντε Τουρκοεμάδα ­ «τρομερός», όπως αποκλήθηκε ­, με σκοπό να διευθύνει και να συντονίζει τις εργασίες των «δικαστηρίων». Αυτός στράφηκε με ιδιαίτερη μανία εναντίον των «κονβέρσος», οι οποίοι στο μεταξύ χάρη στη μόρφωση και στην ικανότητά τους είχαν καταλάβει υψηλές κρατικές θέσεις, γεγονός που εξόργιζε κληρικούς και ευγενείς. Τους «κονβέρσος» χλεύαζαν διαρκώς αποκαλώντας τους «μαράνους - γουρούνια» (ανουσίμ στην εβραϊκή διάλεκτο) και αυτοί υπήρξαν τα πρώτα θύματα της Ιερής Εξέτασης. Οταν η Γρανάδα κατελήφθη από τα χριστιανικά στρατεύματα, τον Ιανουάριο του 1492, ο θρησκευτικός και εθνικός φανατισμός των κατοίκων έφτασε στο κατακόρυφο. Ζητούσαν να γίνει η Ισπανία ένα ισχυρό χριστιανικό κράτος, με ενδυνάμωση της Καθολικής Εκκλησίας, απαλλαγμένο από κάθε «ξένο». Επρεπε λοιπόν οι Εβραίοι να διωχθούν από τη χώρα.

Μέσα σε αυτό το γενικό κλίμα ο Φερδινάνδος και η Ισαβέλλα υπέγραψαν στις 31.3.1492 ένα διάταγμα το οποίο προέβλεπε ότι όσοι Εβραίοι δεν επιθυμούσαν να ασπαστούν τον καθολικισμό θα έπρεπε να εγκαταλείψουν τη χώρα.

Ηταν η χρονιά που ο Χριστόφορος Κολόμβος ξεκινούσε με τις γαλέρες του να αναζητήσει νέους ορίζοντες, ενώ σε άλλα λιμάνια της Ισπανίας καράβια με 250.000 Εβραίους ξεκινούσαν για μια «νέα έξοδο». Αυτοί κατέφυγαν στις πλησιέστερες χώρες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και εγκαταστάθηκαν στα μεγάλα λιμάνια της Κωνσταντινούπολης, της Σμύρνης, της Θεσσαλονίκης κ.α.

Ο Βαγιαζήτ Β' δέχθηκε τους πρόσφυγες στην αυτοκρατορία του και διευκόλυνε την εγκατάστασή τους. Ενας χρονικογράφος της εποχής, ο Εμμανουήλ Αμποάβ, κατέγραψε το ειρωνικό σχόλιο του σουλτάνου για τον Φερδινάνδο: «Πώς είναι δυνατόν ο Φερδινάνδος να είναι σοφός και έξυπνος, όταν φτωχαίνει τον τόπο του και πλουτίζει τον δικό μου!».

Οι «σεφαραδίτες» Εβραίοι, όπως αποκαλούνταν (από το βιβλικό όνομα «σεφαράντ» της Ιβηρικής χερσονήσου), διατήρησαν στις χώρες όπου εγκαταστάθηκαν τη γλώσσα και τις παραδόσεις που πήγαζαν από τον ακμαίο πολιτισμό τους, ο οποίος επέδρασε στη Δύση περισσότερο από ό,τι μπορεί να γίνει φανερό από μια σύντομη προσέγγιση. Στις χώρες όπου έζησαν ανέπτυξαν τα γράμματα, τις τέχνες, το εμπόριο. Μερικοί είχαν κρατήσει τα κλειδιά των σπιτιών τους στην Ισπανία ελπίζοντας σε μια «επιστροφή».

Από τις 250.000 πρόσφυγες μερικές χιλιάδες εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στη Θεσσαλονίκη, όπου βρήκαν μια οργανωμένη εβραϊκή κοινότητα. Εκεί μετέφεραν τις πλούσιες αναμνήσεις τους, τη γλώσσα και τα τραγούδια τους, μια μεγάλη κληρονομιά που είχε σφυρηλατηθεί πάνω στον πόνο. Και αυτή την κληρονομιά μπόρεσαν να κρατήσουν ως τις ημέρες μας...

Ο Ισπανός Χουάν Αντόνιο Λιορέντε εξέδωσε στο Παρίσι το 1817 ένα βιβλίο, μετά από έρευνα που έκανε στα αρχεία των δικαστηρίων της Ιερής Εξέτασης, με εντολή του Ιωσήφ Βοναπάρτη. Οπως διαπίστωσε, 8.800 άτομα κάηκαν στην πυρά ενώ 96.494 άτομα τιμωρήθηκαν με... μικρότερες ποινές.

Το φθινόπωρο του 1948 ένας απόγονος των Ισπανοεβραίων ­ ο Μωυσής Λαβέντα ­, που είχε επιζήσει των χιτλερικών στρατοπέδων, μαζί με άλλους 365 Εβραίους ισπανικής καταγωγής πήγαν στην Ισπανία και άνοιξαν μια συναγωγή για να προσεύχονται.

Τον χρόνο αυτό η ισπανική κυβέρνηση έκανε την πρώτη στην ιστορία γενναιόδωρη πράξη της. Τους έδωσε την ισπανική υπηκοότητα και τους επέτρεψε να λειτουργήσουν όσες συναγωγές απέμειναν. Τον Δεκέμβριο του 1968 η ισπανική κυβέρνηση δημοσίευσε νόμο με τον οποίο ακύρωνε το διάταγμα του 1492.

Πεντακόσια χρόνια αργότερα, το 1992, σε όλες τις χώρες όπου ζούσαν Ισπανοεβραίοι η «επέτειος» τιμήθηκε με διάφορες εκδηλώσεις. Σε μια τελετή που έγινε σε συναγωγή της Ισπανίας παρέστησαν εκπρόσωποι της ισπανικής κυβέρνησης οι οποίοι ζήτησαν δημοσίως συγγνώμη από τους Εβραίους για τα δεινά που τους προκάλεσε η χώρα τους και πρότειναν «συμφιλίωση».

Με το ίδιο πνεύμα μίλησαν και οι σημερινοί βασιλείς Χουάν Κάρλος και Σοφία, όταν στις 29/5/1999 επισκέφθηκαν τη Θεσσαλονίκη, όπου δήλωσαν στην εκεί κοινότητα ότι «οι Εβραίοι είναι ευπρόσδεκτοι στη χώρα μας», αναγνωρίζοντας τη μεγάλη συμβολή τους στην ιστορία της Ισπανίας.

(πηγή: BHMA)

Σουσάμι

Το σουσάμι ή σησάμι είναι μια τροφή μοναδική. Η κατανάλωση τόσο των ολόκληρων σπόρων όσο και των αλεσμένων, καθώς και του ελαίου του, χρονολογούνται από τους αρχαίους χρόνους. Η καλλιέργεια του σησαμιού είναι τόσο παλιά όσο αυτή του ρυζιού και υπολογίζεται ότι ξεκίνησε πρίν από 6000 χρόνια. Το σησάμι άρχισε να καλλιεργείται στην Παλαιστίνη και τη Συρία γύρω στο 3000 π.Χ. Ευρήματα στην Αίγυπτο μαρτυρούν ότι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι γνώριζαν την καλλιέργεια του σησαμιού, το οποίο θεωρούσαν ως μια πηγή υψηλής ενέργειας για την ανθρώπινη διατροφή.

Επιγραφές που φυλάσσονται στο Βρετανικό Μουσείο, αναφέρουν, ότι οι Ασσυριακοί θεοί έπιναν κρασί από σησάμι πρίν ορμήσουν στη μάχη. Το σησάμι ήταν τόσο πολύτιμο, ώστε οι αρχαίοι Ασσύριοι διαπραγματεύονταν τα δάνεια τους σε ασήμι ή σησαμόσπορο. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι και οι Βαβυλώνιοι γνώριζαν την καλλιέργεια του σησαμιού (1750 π.Χ.), καθώς και το παστέλι. Σησάμι έχει βρεθεί στο τάφο του Τουταγχαμών (14ος αιώνας π.Χ.) και στο ακρωτήρι της θήρας (καταστράφηκε από σεισμό το 1628 π.Χ.). Ο Μάρκο Πόλο επίσης αναφέρει ότι το 1298 μ.Χ. οι Πέρσες χρησιμοποιούσαν το σησάμι και τα προϊόντα του για τροφή, για μασάζ, σε γιατροσόφια, ως φωτιστικό λάδι και σε καλλυντικά.

Στην αρχαία Ελλάδα το σησάμι χρησιμοποιείται και ως τροφή, αλλά και για την παραγωγή φαρμάκων. Ο Ιπποκράτης εξαίρει την υψηλή διαιτητική του αξία, ενώ ο Γαληνός το χρησιμοποιεί ως φάρμακο εναντίον της διακοπής του γάλακτος των γυναικών που θηλάζουν, της εξέλκωσης της μήτρας και της λευκόρροιας. Ακόμη, το λάδι του χρησιμοποιείται στην επάλειψη του προσώπου για τον περιορισμό των φακίδων (Ιπποφάντης). Ως τροφή, το σησάμι ήταν πολύ διαδεδομένο στην αρχαία ελληνική κουζίνα. Ο Αθηναίος, στους "Δειπνοσοφιστές", θεωρεί το σησάμι ως μια από τις βασικές τροφές των αρχαίων Ελλήνων. Στην "Ειρήνη", ο Αριστοφάνης αναφέρει μια από τις χρήσεις του σησαμιού, γνωστή μέχρι τις μέρες μας : "Η κότα ψήθηκε. Το παστέλι του σησαμιού ζυμώθηκε". Στις "Βατραχομυομαχίες" αναφέρεται το σουσαμότυρο, προφανώς ένα μίγμα τυριού και ταχινιού. Η σησαμίς, ένα μίγμα σησαμιού και μελιού (είδος χαλβά) προσφερόταν στους γάμους, ενώ το κνήκον παρασκευαζόταν από αλευρωμένο γάλα και γαρνίρονταν με μέλι και σησάμι.

Η χρήση του σησαμιού στη παγκόσμια διατροφή

Iαπωνία Το πλήθος των γνωμικών και παροιμιών με θέμα το σησάμι καταδεικνύει τη σπουδαία θέση του στην Ιαπωνική παράδοση. Το φρυγανισμένο σησάμι προστίθεται σε ποικιλία προϊόντων όπως μπισκότα, ψωμιά και κράκερ. Σημαντικές ποσότητες σησαμιού χρησιμοποιούνται για το φουρικάκε (furikake), ένα είδος σάλτσας για ρύζι, το οποίο περιέχει αλάτι, σησάμι και φύκια ή ψάρι. Το αλεσμένο σησάμι (ταχίνι) καταναλώνεται με συνοδεία ρυζιού ή ψωμιού, πάνω στα λαχανικά αντί λαδιού (dressing), και ακόμη χρησιμοποιείται για να δώσει γεύση στο βρασμένο κρέας (dip). Στην Ιαπωνία το σησαμέλαιο αποτελεί στοιχείο της παραδοσιακής μαγειρικής, που εκτιμάται για την ιδιαίτερη σταθερότητα του και το χαρακτηριστικό άρωμα του. Το σησαμέλαιο χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με το σογιέλαιο, στην "tempura", μιας από τις πιο διαδεδομένες μεθόδους παρασκευής τροφίμων σε αυτή τη χώρα.

Κίνα Από την αρχαιότητα οι Κινέζοι εκτιμούν το σησάμι για τις ευεργετικές του ιδιότητες, καθώς αρχαία κινεζικά κείμενα (300 π.Χ.) αναφέρουν ότι η καθημερινή χρήση του σησαμιού ελέγχει και ενεργοποιεί την ανθρώπινη ευεξία. Στην Κίνα παρασκευάζεται κουρκούτι σησαμιού (sesame jam), ένα μίγμα από ταχίνι, λίπος και ζάχαρη που μετατρέπεται στη συνέχεια σε ατμιστές δίπλες (steamed flour dumplings).

Κορέα Στην Κορέα, η κατανάλωση τόσο του σησαμιού, όσο και των προϊόντων του, είναι πολύ διαδεδομένη. Το σησαμέλαιο, αναμεμιγμένο με σογιέλαιο, αποτελεί το κυριότερο εδώδιμο έλαιο. Σκόνη σησαμιού ανακατεμένη με αλάτι προστίθεται στα λαχανικά, τις σούπες και σε ποικιλία άλλων πιάτων. Στη βιομηχανία το σησάμι χρησιμοποιείται στην παραγωγή ζυμαρικών (noodles), κέικ σησαμιού και κέικ ρυζιού (rice cake).

Ινδία Στην Ινδία το σησάμι αποκαλείται ο "βασιλιάς" των ελαιοσπόρων εξαιτίας της υψηλής του απόδοσης σε λάδι και των ευεργετικών ιδιοτήτων, τόσο των σπόρων, όσο και του λαδιού του. Η Ινδία, αν και είναι η δεύτερη χώρα στον κόσμο σε παραγωγή σησαμιού, έχει μικρές εξαγωγές λόγω της τεράστιας εσωτερικής κατανάλωσης. Το οησαμέλαιο βρίσκει μεγάλη χρήση και στη βιομηχανία καλλυντικών, όπου αποτελεί τη βάση των περίφημων ινδικών αρωμάτων και αρωματικών ελαίων.

Αραβικές Χώρες Το ταχίνι αποτελεί υλικό της καθημερινής μαγειρικής των λαών της Ανατολικής Μεσογείου και της Αραβικής χερσονήσου. Τα "hummus" και "baba gannoui", που αποτελούν δημοφιλείς τροφές των λαών αυτών, έχουν ως βάση το ταχίνι σε συνδυασμό με ρεβίθια και μελιτζάνα, αντίστοιχα. Στο Κουβέιτ, το ψωμί με σησάμι (khoubiz), είναι βασικό είδος διατροφής. Τέλος, οι λαοί της Αραβικής Χερσονήσου είναι λάτρεις του γνωστού μας χαλβά.

Εκτός από τις παραπάνω χώρες, το σησάμι χρησιμοποιείται σε μεγάλο αριθμό προϊόντων τροφίμων καθώς και παραδοσιακών φαρμάκων και σε άλλες χώρες, όπως το Σουδάν, η Τανζανία, το Μεξικό, η Ταϊλάνδη κ.α., οι οποίες αποτελούν τις κυριότερες εξαγωγικές χώρες σησαμιού. Η χρήση του σησαμιού από τους περισσότερους αρχαίους πολιτισμούς, οφείλεται τόσο στην υψηλή περιεκτικότητα του σε λάδι και πρωτείνη, όσο και στο χαρακτηριστικό άρωμα του, όταν αυτό φρυγανίζεται. Πρόσφατα, τόσο το κοινωνικό, όσο και το επιστημονικό ενδιαφέρον, στράφηκε προς τις παραδοσιακές τροφές. Επιστημονικές έρευνες εξαίρουν τη μεσογειακή κουζίνα, ενώ συγκεκριμένα για το σησάμι αποκαλύφθηκε ένα πλήθος ευεργετικών ιδιοτήτων και υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για την ύπαρξη και άλλων.

(πηγή: www.sesame.gr)